Gezenek, Şenkaya
| Gezenek | |
|---|---|
 Mahallenin haritadaki yeri | |
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu | |
  Gezenek Gezenek'in Erzurum'daki konumu | |
Koordinatlar: 40°31′00″N 42°17′16″E / 40.51671°K 42.28783°D | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Erzurum |
| İlçe | Şenkaya |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[1] İhtiyar heyeti[1] |
| Rakım | 2094 m |
| Nüfus | 46 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0442 |
| İl plaka kodu | 25 |
| Posta kodu | 25360 |
Gezenek, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Gezenek'in eski adı Posik'dir. Posik veya Posiki (ფოსიკი), Gürcücede "çukur" anlamındaki "poso" kelimesinden geliyor olabilir. Nitekim bazı Gürcüce kelimelerin eskiden "-ki" sonekiyle bittiği bilinmektedir.[5][6] Bu yer adı Osmanlı cebe defteri (1694-1732) ile Erkân-i Harbiye-i Umumiye'nin 1914 tarihli haritasında Posik (پوسیك) şeklinde geçer.[7][8]
Yerleşim, Orta Çağ Gürcistan'ını oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16 yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki megalit yapı ve kilise kalıntıları da buranın eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.[9]
Posik, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Oltu sancağının Kop nahiyesinin köylerinden biriydi. Köyün nüfusu, tamamı Hristiyan olan 12 haneden oluşuyordu. Bu defterde Bardız nahiyesine bağlı bir başka köy de aynı adı taşıyordu.[10] 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre ise, Oltu livasının Güney nahiyesine bağlıydı. Bu defteri yayımlayan Gürcü Türkolog Sergi Cikia, Posiki (ფოსიქი) köyünün Ahris ile Çançuri köylerinin arasında yer aldığını belirtmiştir.[11] Bu yerleşim yeri, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de Posik (پوسیك) olarak geçer. Bu defterdeki kayda göre Oltu livasının Güney nahiyesine bağlı olan köyün hasılası, 1724/1725 tarihinde 4.500 akçe, Hicri 1140 (1727/1728) tarihinde 5.999 akçe ve Hicri 1143 (1730/1731) tarihinde 4.000 akçe idi.[7] Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde Çıldır Eyaleti'nin Oltu sancağına bağlıydı ve Müslim nüfus defterine göre köydeki 28 hanede 81 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köy nüfusunun yaklaşık 162 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.[12]
Posik köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin "Posik" (Посикъ) adıyla kaydettiği köy, Oltu sancağının Oltu kazasına bağlıydı. 1886 yılındaki nüfus tespitinde köydeki 32 hanede, 113'ü erkek ve 104'ü kadın olmak üzere 217 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Rumlardan oluşuyordu.[13] Köyün nüfusu 1896 yılında 240 kişiye, 1906 yılında ise 296 kişiye yükselmiştir.[14]
Posik'in adı 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Bosik" (بوسیك) şeklinde yazılmıştır. Bu tarihte bu yerleşim merkezi Erzurum vilayetinde Oltu kazasının Kosor nahiyesine bağlıydı.[15] 1940 genel nüfus sayımında ise, Kars vilayetinin Sarıkamış kazasına bağlı Bardiz nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 243 kişiden oluşuyordu.[16] 1946 yılında Şenkaya kazası kurulunca, Bardiz nahiyesi ile birlikte köyde bu kazaya bağlandı. Posik adı, Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Gezenek olarak değiştirilmiştir.[17] Gezenek köyünün nüfusu 1965 yılında 385 kişide oluşuyor ve bu nüfus içinde 142 kişi okuma yazma biliyordu.[18]
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.[19]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Mahalle, Erzurum il merkezine 171 km, Şenkaya ilçe merkezine 16 km uzaklıktadır.[20] Mahalle, Şenkaya'nın güneybatısında olup, 25.10 numaralı Şenkaya-Horasan il yoluna, 4,5 km.lik bir köy yoluyla bağlıdır.[21]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre mahalle nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 46[2] |
| 2021 | 50[2] |
| 2020 | 58[2] |
| 2019 | 57[2] |
| 2018 | 53[2] |
| 2017 | 51[2] |
| 2016 | 53[2] |
| 2015 | 57[2] |
| 2014 | 64[2] |
| 2013 | 67[2] |
| 2012 | 65[3] |
| 2011 | 73[3] |
| 2010 | 69[3] |
| 2009 | 72[3] |
| 2008 | 79[3] |
| 2007 | 85[3] |
| 2000 | 94[3] |
| 1990 | 199[22] |
| 1985 | 290[23] |
| 1965 | 385[24] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ a b c d e f g h i j k "Erzurum Şenkaya Gezenek Mahalle Nüfusu". Nufusune.com. 26 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ a b c d e f g h "TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Gezenek, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 26 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ "ფოსო" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt 5 Mart 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 560, 598". 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2025.
- ^ a b "Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, Sıra no: 673, 796, 852". 30 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2025.
- ^ ""Oltu" (Harita) - Erkan-ı Harbiye-i Umumiye, 1330". 26 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2023.
- ^ 2017 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2017 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2018, s. 9, 21. 31 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9470-9-4
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 77, 78. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 598". 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2025.
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 82. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, Sıra no: 721". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2023.
- ^ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 120, ISBN 9786052100271.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 226
- ^ 1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 356.
- ^ "Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, 1968, Ankara, s. 742". 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2023.
- ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 261.
- ^ "6360 sayılı kanun". Resmî Gazete. 10 Aralık 2012. 19 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2022.
- ^ "Gezenek Mahallesi". YerelNet.org.tr. 4 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ "Google Maps". Google Maps. 26 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ocak 2024.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1968). "1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). kutuphane.tuik.gov.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.