Gülveren, Şenkaya
| Gülveren | |
|---|---|
 Mahallenin haritadaki yeri | |
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu | |
  Gülveren Gülveren'in Erzurum'daki konumu | |
Koordinatlar: 40°44′07″N 42°22′22″E / 40.73531°K 42.37282°D | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Erzurum |
| İlçe | Şenkaya |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[1] İhtiyar heyeti[1] |
| Rakım | 1895 m |
| Nüfus | 158 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0442 |
| İl plaka kodu | 25 |
| Posta kodu | 25360 |
Gülveren, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Gülveren mahallesinin eski adı Eznos ve Eznosi şeklinde kayıtlarda yer almaktadır. Eznosi (ეზნოსი) adı erken dönemde Osmanlıca Eznoç (ازنوچ) veya Eznoh (ازنوخ) şeklinde yazılmıştır.[5][6]
Eznosi, Orta Çağ Gürcistan'ını oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferini izleyen yıllarda Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde yıkılmış olan kilise bu dönemden kalmış olabilir. Megalit yapı kalıntısı da buranın çok eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.[7]
Osmanlı idaresinin ilk döneminde, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı tahrir defterine göre Eznosi, Aradahan-i Büzürg livasının Penek nahiyesinde yer alıyordu. Nüfusu 24 Hristiyan haneden oluşuyordu.[5] 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre ise bu yerleşim Penek livasının Penek nahiyesinin köylerinden biriydi. Bu tarihte köyde 15 Hristiyan hane kalmıştı. Köyde buğday ve arpa tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu. Bir adet su değirmeni bulunuyordu.[6][8]
Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde Eznosi köyü, Eznoç (ازنوچ) veya Eznoh (ازنوخ) olarak okunacak biçimde yazılmıştır. Bu defterde aynı idarî konuma sahip olan köyün hasılası Hicri 1118 (1706/1707) tarihinde 8.000 akçe, Hicri 1132 (1719/1720) tarihinde ise 9.400 akçe idi.[9]
Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde Eznosi köyü Çıldır Eyaleti'nin Penek sancağına bağlıydı ve bu tarihte köyü oluşturan 15 hanede 46 erkek kaydedilmişti. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köy nüfusunun yaklaşık 92 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.[10]
Eznosi köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması’yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Eznos (Эзносъ) adıyla kaydettiği köy, Oltu sancağının Oltu kazasına bağlıydı. 1886 yılındaki nüfus tespitinde köydeki 11 hanede, 47'si erkek ve 41'i kadın olmak üzere 88 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir.[11] Eznos köyünün nüfusu 1896 yılında 114 kişi, 1906 yılında ise 152 kişi olarak tespit edilmiştir.[12]
Eznosi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Oltu kazasının Kosor nahiyesine bağlıydı. Ancak köyün adı bu listede yanlış yazılmıştır.[13] 1940 genel nüfus sayımında "İznos" olarak kaydedilmiş olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 242 kişiden oluşuyordu.[14] 1946 yılında Şenkaya ilçesi kurulunca, Kosor nahiyesi ile birlikte bu ilçeye bağlandı. Eznos veya İznos Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Gülveren olarak değiştirilmiştir.[15] 1965 genel nüfus sayımında Gülveren köyünde 439 kişi tespit edilmişti ve bu nüfus içinde 161 kişi okuma yazma biliyordu.[16]
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.[17]
Gülveren eski Hristiyan nüfusundan kalmış olan kilisenin kalıntıları köyün doğusundaki vadide bulunmaktadır. Tek nefli bir yapı olan kiliseden geriye kaplama taşları kalmıştır. Yapının gri ve kızıl renkli kesme taşlarla inşa edildiği bugüne ulaşan kalıntılardan anlaşılmaktadır. Bugüne kalan duvarlarının yüksekliği 1 metreyi bulur. Köylüler kilisenin bulunduğu yeri “Kilise Mevkii” olarak adlandırmaktadır. Kilisenin bulunduğu yerde eski yapı kalıntıları bulunmaktadır. Köylülerin verdiği bilgiye göre eski Eznosi köyü burada bulunuyordu. Eznosi Kalesi ise, yerleşim merkezinin 3 kilometre güneydoğusunda yer alır. Söz konusu megalit yapıdan geriye dağınık halde taşlar kalmıştır.[18]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Mahalle, Erzurum il merkezine 149 km, Şenkaya ilçe merkezine 38 km uzaklıktadır.[19] Mahalle, Şenkaya'nın kuzeydoğusunda olup, D.060 numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yoluna, Nişantaşı Mahallesi üzerinden, 14,3 km.lik bir köy yoluyla bağlıdır.[20]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre mahalle nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 158[2] |
| 2021 | 162[2] |
| 2020 | 158[2] |
| 2019 | 168[2] |
| 2018 | 168[2] |
| 2017 | 187[2] |
| 2016 | 192[2] |
| 2015 | 194[2] |
| 2014 | 215[2] |
| 2013 | 240[2] |
| 2012 | 237[3] |
| 2011 | 249[3] |
| 2010 | 265[3] |
| 2009 | 264[3] |
| 2008 | 263[3] |
| 2007 | 295[3] |
| 2000 | 331[3] |
| 1990 | 348[21] |
| 1985 | 350[22] |
| 1965 | 439[23] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ a b c d e f g h i j k "Erzurum Şenkaya Gülveren Mahalle Nüfusu". Nufusune.com. 17 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ a b c d e f g h "TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Gulveren, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 20 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ a b Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 87. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ a b "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 567". 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2025.
- ^ 2017 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2018, s. 42-43. 31 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9470-9-4
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: თარგმანი : წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 349". 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2025.
- ^ "Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, s. 125, 161". 30 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2025.
- ^ Tao (Gürcüce), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 90. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, Sıra no: 747". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
- ^ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 120, ISBN 9786052100271.
- ^ "Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 226". 5 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2023.
- ^ 1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 248.
- ^ "Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, 1968, Ankara, s. 244". 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
- ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 261.
- ^ "6360 sayılı kanun". Resmî Gazete. 10 Aralık 2012. 19 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2022.
- ^ 2017 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2017 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2018, s. 42-43. 31 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9470-9-4
- ^ "Gülveren Mahallesi". YerelNet.org.tr. 4 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ "Gülveren to Nişantaşı". Gülveren to Nişantaşı. Erişim tarihi: 30 Kasım 2023.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1968). "1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). kutuphane.tuik.gov.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.