Aydoğdu, Şenkaya
| Aydoğdu | |
|---|---|
 Mahallenin haritadaki yeri | |
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu | |
  Aydoğdu Aydoğdu'nun Erzurum'daki konumu | |
Koordinatlar: 40°42′01″N 42°28′15″E / 40.70032°K 42.47086°D | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Erzurum |
| İlçe | Şenkaya |
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[1] İhtiyar heyeti[1] |
| Rakım | 2044 m |
| Nüfus | 113 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0442 |
| İl plaka kodu | 25 |
| Posta kodu | 25360 |
Aydoğdu, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Aydoğdu'nun eski adı Mşehi'dir. Mşehi (მშეხი), Gürcüce bir ad olup aile veya sülaleyi ifade eder. Mşehi sülalesinden kişilerin yaşıyor olmasından dolayı köy bu şekilde adlandırılmıştır.[5] Bu yer adı Türkçeye Muşeh şeklinde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Muşeh (موشخ) olarak geçer.[6] Rus idaresi köyün adını 1886 nüfus tespitinde Gürcücesine uygun biçimde Mşeh (Мшехъ) şeklinde kaydetmiştir.[7]
Mşehi köy, Orta Çağ Gürcistan'ının bir parçası olan Tao bölgesinde yer alıyordu. Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirdi. Mahallenin bugünkü sınırları içinde tespit edilmiş olan eski Mşehi Kilisesi ile kale kalıntıları da buranın eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.[8]
Mşehi köyü, 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Ardahan-i Büzürg livasının Penek nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 15 Hristihan haneden oluşuyordu. Köydeki bir çiftlik, “Muradhan Gurcî veled-i Mıgırdiç” adına kaydedilmişti ve burada 3 hane yaşıyordu.[9]
Mşehi köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde Penek livasının Penek nahiyesine bağlı olup o tarihte köyün nüfusu 18 haneden oluşuyordu. Bir hane yeni Müslüman olmuş ve bu hanenin reisi "İbrahim veled-i Abdullah" adıyla kaydedilmiştir. Kalan nüfusun Gürcüler ve Ermenilerden oluştuğu hane reisi erkeklerin adlarından anlaşılmaktadır. Bu deftere göre köyde buğday, çavdar, darı ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor ve koyun besleniyordu. “Muradhan Gurcî veled-i Mıgırdiç" (مكردیچ) adıyla kaydedilmiş çiftliğin nüfusu değişmemişti.[10]
Mşehi köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde aynı idari konuma sahipti. Köyün hasılası Hicri 1140 (1727/1728) tarihinde öce 3.700 akçe, sonra 4.500 akçe, Hicri 1141 (1728/1728) tarihinde ise, 3.000 akçe idi. Mıgırdiç çiftliğinin hasılası ise, Hicri 1119 (1707/1708) tarihinde 6.000 akçe olarak belirlenmişti.[11]
Mşehi, Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde Çıldır Eyaleti'nin Penek sancağına bağlıydı ve bu tarihte köyü oluşturan 15 hanede 42 erkek kaydedilmişti. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Mşehi köyünün nüfusunun yaklaşık 84 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.[12]
Mşehi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Çarlık Rusya'sına bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus tespitinde "Mşeh" (Мшехъ) adıyla kaydedilmiş olan köy, Oltu sancağının Oltu kazasına bağlı Zadgerek nahiyesinin sekiz köyünden biriydi. Nüfusu, 24'ü erkek ve 35'i kadın olmak üzere, 12 hanede yaşayan 59 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı Türkmen olarak kaydedilmiştir.[13] Mşeh köyünün nüfusu 1896 yılında 63 kişiye, 1906 yılında ise 73 kişiye yükselmiştir.[14] Bu dönemde köyün kışlasıyken Muşih Kışla adıyla ayrı bir köy haline gelmiş olan yerleşim de Rus nüfus tespitlerinde "Mşeh" (Мшехъ) adıyla kaydedilmiştir. Ancak bu ikinci Mşeh köyü Kaskanlı nahiyesine bağlıydı.[15]
Yerleşim, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Muşeh / Muşih (موشیخ) adıyla Erzurum vilayetinin Oltu kazasına bağlı Kosor nahiyesinde yer alıyordu. Köyün kışlası da bu tarihte Muşih Kışla adıyla ayrı bir köy olarak kaydedilmiştir.[16] 1940 genel nüfus sayımında Müşih olarak kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 226 kişiden oluşuyordu.[17] 1946 yılında Şenkaya ilçesi kurulunca, yerleşimde Oltu ilçesinden alınarak bu yeni ilçeye bağlandı. Mşehi, Muşih ve Muşik adları Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Aydoğdu olarak değiştirilmiştir.[18] 1965 genel nüfus sayımında Aydoğdu köyünün nüfusu 351 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 82 kişi okuma yazma biliyordu.[19]
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.[20]
Aydoğdu köyünün sınırları içinde Mşehi Kilisesi dışında, bir adet yıkık halde kaya kilisesi ve büyük ölçüde yıkılmış halde üç adet başka yapıların kalıntıları bulunmaktadır.[21]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Mahalle, Erzurum il merkezine 179 km, Şenkaya ilçe merkezine 29 km uzaklıktadır.[22][23] Mahalle, Şenkaya'nın kuzeydoğusunda olup, D.060 numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yolu kenarındadır.[24]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre mahalle nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 113[2] |
| 2021 | 119[2] |
| 2020 | 126[2] |
| 2019 | 126[2] |
| 2018 | 124[2] |
| 2017 | 121[2] |
| 2016 | 114[2] |
| 2015 | 122[2] |
| 2014 | 126[2] |
| 2013 | 121[2] |
| 2012 | 123[3] |
| 2011 | 117[3] |
| 2010 | 115[3] |
| 2009 | 115[3] |
| 2008 | 111[3] |
| 2007 | 117[3] |
| 2000 | 122[3] |
| 1990 | 171[25] |
| 1985 | 236[26] |
| 1965 | 351[27] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ a b c d e f g h i j k "Erzurum Şenkaya Aydoğdu Mahalle Nüfusu". Nufusune.com. 24 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ a b c d e f g h "TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Aydogdu, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 24 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ Mamia Pağava, "ძველი წარმოების გეოგრაფიულ სახელთა ერთი ჯგუფი ტაოდან ", International Kartvelological Congress - II, Tiflis, 2018, s. 116.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი : გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), 563". 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Nisan 2024.
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı", Sıra no: 704". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2023.
- ^ 2017 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2017 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2018, s. 82, 87. 31 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9470-9-4
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 86. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s 340; III. cilt (1958), s. 563, 577". 23 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2022.
- ^ "Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, sıra no: 239, 787, 790, 814". 30 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2025.
- ^ Tao (ტაო), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 90. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı" - Sıra no: 693". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2023.
- ^ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 120, ISBN 9786052100271.
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı" - Sıra no: 704". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2023.
- ^ "Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 226". 5 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2023.
- ^ "1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 248" (PDF). 27 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Nisan 2024.
- ^ "Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, 1968, Ankara, s. 729". 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2022.
- ^ "1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 261" (PDF). 27 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Nisan 2024.
- ^ "6360 sayılı kanun". Resmî Gazete. 10 Aralık 2012. 19 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2022.
- ^ 2017 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2017 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2018, s. 82, 87-87. 31 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9470-9-4
- ^ "Aydoğdu Mahallesi". YerelNet.org.tr. 4 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ "Aydoğdu to Erzurum". Aydoğdu to Erzurum. 24 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2024.
- ^ "Google Maps". Google Maps. 24 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2024.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1968). "1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). kutuphane.tuik.gov.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.