Yelkıran, Şenkaya
| Yelkıran | |
|---|---|
 Mahallenin haritadaki yeri | |
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu | |
  Yelkıran Yelkıran'ın Erzurum'daki konumu | |
Koordinatlar: 40°38′07″N 42°22′57″E / 40.63516°K 42.3825°D | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Erzurum |
| İlçe | Şenkaya |
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[1] İhtiyar heyeti[1] |
| Rakım | 1788 m |
| Nüfus | 42 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0442 |
| İl plaka kodu | 25 |
| Posta kodu | 25360 |
Yelkıran, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Yelkıran'ın eski adı Mohrili'dir. Gürcüce bir yer adı olan Mohrili (მოხრილი), "eğilmiş" veya "bükülmüş" anlamına gelir.[5] 1574 ve 1595 Osmanlı mufassal defterlerinde "Mohrul" (موخرول) şeklinde kaydedilmişti.[6][7]
Mohrili köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferini izleyen yıllarda Gürcülerden ele geçirmiştir.
Mohrili köyü, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan Osmanlı tahrir defterine göre Ardahan-i Büzürg livasının Penek (Bana) nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 51 Hristiyan haneden oluşuyordu.[6] 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterdeki kayda göre ise, köyün nüfusu, tamamı Hristiyan olan 25 haneye düşmüştü. Bu sırada köy, Gürcistan Vilayeti içinde, Penek livasının Penek nahiyesine bağlıydı. Köyde buğday, arpa, çavdar ve darı tarımı ile şarapçılık ve arıcılık yapılıyor, koyun besleniyordu.[7][8]
Mohrili köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde aynı idari konuma şahipti. Hicri 1122 (1709/1710) tarihinde köyün hasılası 12.000 akçe idi ve burası Mustafa adında birine tahsis edilmişti.[9]
Mohrili köyü, Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde Çıldır Eyaleti'nin Penek sancağına bağlıydı ve bu tarihte köyde 7 hanede 19 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Mohrili köyünün nüfusunun yaklaşık 38 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.[10]
Mohrili köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması’yla savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus sayımında Muhrel (Мухрель) şeklinde kaydettiği köy, Oltu sancağının Oltu kazasına bağlıydı. Köydeki 3 hanede, 9'u erkek ve 7'si kadın olmak üzere 16 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamını Kaskanlı aşiretinden Kürtler oluşturuyordu. Muhrel köyü, 13 köyden oluşan Kaşkanlı idari biriminin (Касканлинское общество курдов) yönetsel merkeziydi. Bu idari birimdeki 94 hanede, 292'si erkek ve 294'ü kadın olmak üzere 586 kişi yaşıyordu.[11] Mohrili köyünün nüfusu 1896 yılında 23 kişi, 1906 yılında ise 42 kişi olarak tespit edilmiştir.[12]
Mohrili köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, metastaz sonucunda "Merhil" (مرخیل) şeklinde yazılmıştır Bu sırada köy Erzurum vilayetinin Oltu kazasının Kosor nahiyesine bağlıydı.[13] 1940 genel nüfus sayımında "Mirhil" olarak kaydedilmiş olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 73 kişiden oluşuyordu.[14] 1946 yılında Şenkaya kazası kurulunca, Kosor nahiyesi ve "Mirhil" köyü bu kazaya bağlandı. Mohrili veya Mirhil Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yelkıran olarak değiştirilmiştir.[15] 1965 genel nüfus sayımında Yelkıran köyünde 62 kişi tespit edilmişti ve bu nüfus içinde 11 kişi okuma yazma biliyordu.[16]
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.[17]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Mahalle, Erzurum il merkezine 166 km, Şenkaya ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır.[18] Mahalle, Şenkaya'nın kuzeydoğusunda olup, D.060 numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yoluna, Akşar Mahallesi'nde, 4,2 km'lik bir köy yoluyla ulaşmktadır.[19]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre mahalle nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 42[2] |
| 2021 | 55[2] |
| 2020 | 50[2] |
| 2019 | 59[2] |
| 2018 | 45[2] |
| 2017 | 47[2] |
| 2016 | 43[2] |
| 2015 | 39[2] |
| 2014 | 43[2] |
| 2013 | 36[2] |
| 2012 | 33[3] |
| 2011 | 35[3] |
| 2010 | 36[3] |
| 2009 | 37[3] |
| 2008 | 45[3] |
| 2007 | 45[3] |
| 2000 | 35[3] |
| 1990 | 63[20] |
| 1985 | 46[21] |
| 1965 | 62[22] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ a b c d e f g h i j k "Erzurum Şenkaya Yelkıran Mahalle Nüfusu". Nufusune.com. 22 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ a b c d e f g h "TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Yelkiran, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 20 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ "მოხრილი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt ISBN 0-9535878-3-5
- ^ a b Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 86. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ a b "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 563". 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2025.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: თარგმანი: წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 341". 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2025.
- ^ "Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, Sıra no: 308". 30 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2025.
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 90. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş İstatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, Sıra no: 703". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2023.
- ^ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 120, ISBN 9786052100271.
- ^ "Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 226". 5 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2023.
- ^ 1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 248.
- ^ "Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, 1968, Ankara, s. 730". 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2023.
- ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 261.
- ^ "6360 sayılı kanun". Resmî Gazete. 10 Aralık 2012. 19 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2022.
- ^ "Yelkıran Mahallesi". YerelNet.org.tr. 4 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ "Google Maps". Google Maps. Erişim tarihi: 19 Ocak 2024.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1968). "1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). kutuphane.tuik.gov.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.