Beykaynak, Şenkaya
| Beykaynak | |
|---|---|
 Mahallenin haritadaki yeri | |
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu | |
  Beykaynak Beykaynak'ın Erzurum'daki konumu | |
Koordinatlar: 40°46′24″N 42°16′36″E / 40.77341°K 42.27671°D | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Erzurum |
| İlçe | Şenkaya |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[1] İhtiyar heyeti[1] |
| Rakım | 1788 m |
| Nüfus | 75 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0442 |
| İl plaka kodu | 25 |
| Posta kodu | 25360 |
Beykaynak, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Beykaynak mahallesinin eski adı Pertevan'dır. Bu isim, Gürcüce renkler anlamındaki "perta" (ფერთა) ile ev veya barınak anlamındaki "vani" (ვანი) kelimelerinden oluşmuş olabilir.[5][6] 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Pertavan (پرتوان) olarak geçer.[7]
Pertevan köyü, Orta Çağ Gürcistan'ını oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün bugünkü sınırları içinde bulunan kale ile yıkılmış kilise bu dönemden kalmış olmalıdır.[8]
Pertevan köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre Gürcistan Vilayeti içinde Penek livasının Kamhis nahiyesine bağlıydı. Bu tarihte köyün nüfusu, 8'i Müslüman ve 21'i Hristiyan olmak üzere, 29 haneden oluşuyordu. Köyde buğday, arpa ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor ve domuz besleniyordu. Köyün mezrası "Norasor" (نوراصور), iki yaylası ise "Ak Gölü" (اق كولی) ve "Ak Pınar" (اق پیكار) adıyla kaydedilmiştir.1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı mufassal defterde ise köyde 25 Hristiyan hane kaydedilmiştir. Köyün sınırları içinde ayrıca "Gürcî" lakabıyla kaydedilmiş birine ait bir çiftilik bulunuyordu ve burada 5 Hristiyan hane yaşıyordu. 1595 tarihli defterde ise çiftlikteki hane sayısı üçe düşmüştü.[9][10][11] Osmanlı idaresinin 1835 yılında vergi belirleme ve askere alma amacıyla gerçekleştirdiği nüfus tespitinde köyde 11 hanede 32 erkek tespit edilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köyün toplam nüfusunun yaklaşık 64 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.[12]
93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Pertevan köyü Osmanlı Devleti tarafından Çarlık Rusya'sına savaş tazminatının bir parçası olarak bırakıldı. 1886 nüfus sayımında Rus idaresince Pertevan (Пертеванъ) biçiminde kaydedilmiş olan köy Oltu sancağının Oltu kazasına bağlı Tecerek nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. Köydeki 11 hanede, 68'i erkek ve 52'si kadın olmak üzere 120 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmişti.[13]
Pertevan köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre, Erzurum vilayetinin Oltu kazasına bağlı Kosor nahiyesinin bir köyüydü.[14] 1940 genel nüfusu sayımında "Pertuvan" olarak kaydedilmiş olan köy, aynı kazanın Kömürlü nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 338 kişiden oluşuyordu.[15] 1946 yılında Şenkaya kazası kurulunca Kömürlü nahiyesi ile birlikte yerleşimde bu kazaya bağlandı. Pertevan adı Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında Beykaynak olarak değiştirilmiştir.[16] Beykaynak köyünde 1965 yılında 463 kişi yaşıyor ve sadece 155 kişi okuma yazma biliyordu. 1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.[17]
Beykaynak mahallesinde bir kale ile bir kilisenin varlığı bilinmektedir. Kale, ulaşımı zor bir kayanın üzerinde yer alır. Kalenin günümüze ulaşan duvarlarının yüksekliği 3 metreyi bulur. Eskiden köyün Hristiyan nüfusunun ibadet yeri olan kilise yıkılmış yerinde köyün camisi inşa edilmiştir. Kiliseden günümüze bir iz kalmamıştır.[8]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Mahalle, Erzurum il merkezine 158 km, Şenkaya ilçe merkezine 44 km uzaklıktadır.[18][19] Mahalle, Şenkaya'nın kuzeybatısında olup, D.060 numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yoluna, Uğurlu, Susuz ve Deliktaş mahalleleri üzerinden Paşalı Mahallesi'nde 15,5 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır[20]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre mahalle nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 75[2] |
| 2021 | 83[2] |
| 2020 | 82[2] |
| 2019 | 75[2] |
| 2018 | 95[2] |
| 2017 | 73[2] |
| 2016 | 80[2] |
| 2015 | 92[2] |
| 2014 | 107[2] |
| 2013 | 75[2] |
| 2012 | 79[3] |
| 2011 | 78[3] |
| 2010 | 82[3] |
| 2009 | 73[3] |
| 2008 | 89[3] |
| 2007 | 94[3] |
| 2000 | 224[3] |
| 1990 | 434[21] |
| 1985 | 532[22] |
| 1965 | 463[23] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ a b c d e f g h i j k "Erzurum Şenkaya Beykaynak Mahalle Nüfusu". Nufusune.com. 25 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ a b c d e f g h "TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Beykaynak, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 24 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ "ფერი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt 16 Temmuz 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
- ^ "ვანი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt 24 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. cilt: s. 578". 27 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022.
- ^ a b 2017 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2017 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2018, s. 51. 31 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9470-9-4
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 578". 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2025.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი : თარგმანი : წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 366". 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2025.
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 86. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ Tao (ტაო), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 90. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı": 744". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mart 2023.
- ^ "Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 226". 5 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2023.
- ^ 1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 248.
- ^ "Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 740". 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2021.
- ^ "6360 sayılı kanun". Resmî Gazete. 10 Aralık 2012. 19 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2022.
- ^ "Beykaynak Mahallesi". YerelNet.org.tr. 4 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ "Beykaynak to Erzurum". Beykaynak to Erzurum. 25 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2024.
- ^ "Beykaynak to Paşalı". Beykaynak to Paşalı. 25 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2024.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1968). "1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). kutuphane.tuik.gov.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.