Sındıran, Şenkaya
| Sındıran | |
|---|---|
 Mahallenin haritadaki yeri | |
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu | |
  Sındıran Sındıran'ın Erzurum'daki konumu | |
Koordinatlar: 40°37′15″N 42°21′46″E / 40.62077°K 42.36283°D | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Erzurum |
| İlçe | Şenkaya |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[1] İhtiyar heyeti[1] |
| Rakım | 1661 m |
| Nüfus | 96 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0442 |
| İl plaka kodu | 25 |
| Posta kodu | 25360 |
Sındıran, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Sındıran'ın eski adı Agaraki'dir. Gürcüce bir yer adı olan Agaraki (აგარაკი), Eski Gürcücede tarla, köy anlamına gelir.[5] 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Agarak veya Egerek (اكرك) olarak geçer. Ermenicenin etkisiyle köyün adı "Akriyak" şeklinde de yazılmıştır.[6][7]
Agaraki veya Egerek köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki Agaraki Manastırı ile diğer kiliseler bu dönemden kalmıştır.[8]
Agaraki köyü, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde "Ekrek" veya "Egerek" şeklinde kaydedilmiştir. Bu tarihte Ardahan-i Büzürg livasının Penek nahiyesine bağlı olan köyün nüfusu 54 haneden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 4 hane Müslüman olmuştu.[9] 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre ise bu köy, Gürcistan Vilayeti içinde Penek livasının Penek nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu, biri Müslüman olmuş ve 5'i Hristiyan kalmış 6 haneden oluşuyordu. Köyde buğday, arpa ve darı tarımı ile şarapçılık ve arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu. İki adet de su değirmeni bulunuyordu.[6][10]
Agaraki veya Egerek köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde aynı idari konuma sahipti. Hicri 1130 (1717/1718) tarihinde köyün hasılası 20.333 akçe idi ve zeamet olarak Hüseyin adında birine verilmişti. Aynı yıl daha sonra köyün hasılası 2.667 akçe, Hicri 1140 (1727/1728) tarihinde ise 6.000 akçe olarak belirlenmişti. Hicri 1144 (1731/1732) tarihinde de köy tekrar zeamet olarak Mehmed adında birine verilmişti.[11]
Agaraki veya Egerek köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından savaş tazminatının bir parçası olarak Rusya'ya bırakıldı. 1886 tarihli nüfus sayımında Rus idaresince "Akryak" (Акрякъ) olarak kaydedilmiş olan köy, Oltu sancağının Oltu kazasına bağlı Penek nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. Köydeki 30 hanede, 101'i erkek ve 100'ü kadın olmak üzere, 201 kişi yaşıyor ve nüfusun tamamı Ermenilerden oluşuyordu.[12] Rus idaresinde Egerek köyünün nüfusu artmış, 1896 yılında 265 kişiye, 1906 yılında 332 kişiye ulaşmıştır.[13]
Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili’nin 1907 yılında verdiği bilgiye göre köyde üç kilise bulunuyordu. Köyde yıkık kiliseye ait koç başı figürlerin ve Gürcüce yazıtın silindiği taşlar, yeni inşa edilmiş Ermeni kilisesinin inşasında kullanılmıştı. Köyün yukarısındaki kiliseden geriye ise, sadece apsisli kuzeydoğu kısım ve bir pencere kalmıştı. Bu kilisenin etrafındaki bir mezarlık bulunuyordu.[14]
Agaraki köyü 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Oltu kazasına bağlı Kosor nahiyesinin köylerinden biriydi.[7] 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 178 kişiden oluşuyordu[15] Ekrek veya Egerek "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Sındıran olarak değiştirilmiştir.[16] 1965 nüfus sayımına göre Sındıran köyünde 285 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 87 kişi okuma yazma biliyordu.[17]
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.[18]
Sındıran köyünde, kayaya oyulmuş yapı kompleksi olan Agaraki Manastırı ve Lihsori Deresi kıyısındaki Leksori Manastırı dışında, üç kilisenin varlığı bilinmektedir. Rus idaresi sırasında 1907 yılında köyü gezen Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili de burada üç kilise tespit etmiştir. Takaişvili'nin verdiği bilgiye göre, bu kiliselerden birinin yerine Ermeniler yeni bir kilise inşa etmişti. Eski kiliseden yuvarlak sütun ve taş üzerine oyulmuş koç başları kalmıştı. Bu kabartmalar o tarihte yeni kilisenin duvarlarında bulunuyordu. Kilisenin giriş kapısının üstüne konan taşta Gürcüce Asomtavruli yazı kazılıp silinmişti. Köyün yukarısında kesme taştan inşa edilmiş ikinci bir kilise bulunuyordu. Bu kiliseden geriye, apsisi ve penceresiyle birlikte kuzeydoğu kısmı kalmıştı. Kilisenin etrafında mezarlık bulunuyordu. Bu kilisenin üst tarafında üçüncü bir kilise daha vardı. Bu kilisenin haç planlı ve kubbeli bir yapı olduğu kalıntılarından anlaşılıyordu. Bugün bu üç kiliseden geriye hiçbir şey kalmamıştır. Ayrıca Gürcü manastırı Leksori Manastırı ve ana kilisesi Leksori Kilisesi de günümüzde Sındıran, İkizpınar ve Teketaş köylerinin sınır bölgesinde, Oltu Çayı'nın bir kolu olan Lihsori Deresi'nin sol kıyısında yer alır.[6][14][19]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Mahalle, Erzurum il merkezine 156 km, Şenkaya ilçe merkezine 11 km uzaklıktadır.[20][21] Mahalle, Şenkaya'nın kuzeydoğusunda olup, 25.14 numaralı Akşar-Şenkaya il yolu kenarındadır.[22]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre mahalle nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 96[2] |
| 2021 | 103[2] |
| 2020 | 102[2] |
| 2019 | 98[2] |
| 2018 | 115[2] |
| 2017 | 92[2] |
| 2016 | 93[2] |
| 2015 | 102[2] |
| 2014 | 101[2] |
| 2013 | 124[2] |
| 2012 | 110[3] |
| 2011 | 105[3] |
| 2010 | 117[3] |
| 2009 | 115[3] |
| 2008 | 115[3] |
| 2007 | 109[3] |
| 2000 | 140[3] |
| 1990 | 153[23] |
| 1985 | 211[24] |
| 1965 | 285[25] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ a b c d e f g h i j k "Erzurum Şenkaya Sındıran Mahalle Nüfusu". Nufusune.com. 21 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ a b c d e f g h "TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Sindiran, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 20 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ "აგარაკი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt 4 Ekim 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
- ^ a b c "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 568". 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2025.
- ^ a b "Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 226". 5 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2023.
- ^ "Ekvtime Takaişvili, 1907 Yılı Kola-Oltisi ve Çangli'de Arkeolojik Araştırmalar Gezisi (არქეოლოგიური ექსპედიცია კოლა-ოლთისში და ჩანგლში 1907 წელს), Paris, 1938, s. 46". 29 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 87. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: თარგმანი : წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 352". 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2025.
- ^ "Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, Sıra no: 421, 540, 834". 30 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2025.
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı": 724". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2022.
- ^ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 119, ISBN 9786052100271.
- ^ a b "Ekvtime Takaişvili, 1907 Yılı Kola-Oltisi ve Çangli'de Arkeolojik Araştırmalar Gezisi (არქეოლოგიური ექსპედიცია კოლა-ოლთისში და ჩანგლში 1907 წელს), Paris, 1938, s. 34". 29 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.
- ^ 1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 247.
- ^ "Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 647". 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mayıs 2021.
- ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 261.
- ^ "6360 sayılı kanun". Resmî Gazete. 10 Aralık 2012. 19 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2022.
- ^ Tao-Klarceti: Tarihsel ve Kültürel Anıtlar (ტაო-კლარჯეთი: ისტორიისა და კულტურის ძეგლები), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 58-59, ISBN 978-9941-478-17-8.
- ^ "Sındıran Mahallesi". YerelNet.org.tr. 4 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2023.
- ^ "Sındıran to Erzurum". Sındıran to Erzurum. Erişim tarihi: 30 Kasım 2023.
- ^ "Google Maps". Google Maps. Erişim tarihi: 30 Kasım 2023.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1968). "1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). kutuphane.tuik.gov.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.