Ünlükaya, Oltu
| Ünlükaya | |
|---|---|
 Mahallenin haritadaki yeri | |
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu | |
  Ünlükaya Ünlükaya'nın Erzurum'daki konumu | |
Koordinatlar: 40°26′41″N 41°58′23″E / 40.4447°K 41.9731°D | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Erzurum |
| İlçe | Oltu |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[1] İhtiyar heyeti[1] |
| Rakım | 1532 m |
| Nüfus | 328 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0442 |
| İl plaka kodu | 25 |
| Posta kodu | 25400 |
Ünlükaya, Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Ünlükaya mahallesinin eski adı farklı biçimlerde yazılmıştır. Narumaki (ნარუმაკი) ve Narimani (ნარიმანი) şeklinde vermiş olan Gürcü coğrafyacı Vahuşti, buranın Oltu'nun yukarısında, Çoruh Nehri'nin doğu kıyısındaki Narimani'nin büyük bir kasaba olduğunu belirtmiştir. Bu yerleşim merkezinin adı çeşitli kaynaklarda, Namrovani (ნამროვანი), Mamruani (მამრუანი), Mamirvani (მამირვანი), Mamorvani (მამორვანი) gibi isimlerle de geçer.[5] Yerleşim yeri olarak Mamirvani, Osmanlı döneminde "Nefs-i Narman” (“Narman bölgesinin merkezi”) adıyla Mamirvan sancağının idari merkeziydi. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından Mamirvan sancağının bir kısmı ve idari merkezi Ruslara bırakılınca, İdi köyü (bugünkü Narman kasabası), sınırları küçülmüş olan Mamirvan sancağının idari merkezi haline getirildi.[5] Daha sonra İdi köyüne Narman, Mamirvan veya Narman köyüne de Ünlükaya adı verilmiştir.
Narimani köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanılar bu bölgeyi, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir.[6] İçinde bir kilisenin de bulunduğu Narimani Kalesi de bu dönemden kalmıştır.[7]
Mamirvani, Osmanlı döneminin başlarında bir sancak olarak geçer. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine sonradan eklenmiş kayıtlarda ise Oltu livasının bir nahiyesidir. Nahiyenin adı Osmanlıca "Mamirvan" (مامیروان), merkezinin adı da "Nefs-i Mamirvan" (نفس مامیروان) şeklinde yazılmıştır. Bu kayda göre Mamirvan (Nefs-i Mamirvan) köyüne bağlı iki mezra vardı ve köyün nasılası 20.000 akçe idi.[8][9]
Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterine göre Mamirvan, bu eyaleti oluşturan livalardan biriydi. Mamirvan livası, Mamirvan ve Aha nahiyelerinden oluşuyordu. Onlarca köy bu iki nahiyenin sınırları içinde yer alıyordu. Mamirvan ise, yurtluk ve ocaklık usulüyle Mamirvan mirlivasına verilmişti.[10]
Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Mamirvan, Çıldır Eyaleti'nin sancaklarından biriydi. Mamirvan sancağı, 44 yerleşim merkezini kapsıyordu. "Mamirvan kazası" adıyla kaydedilmiş olan merkezde, Müslim nüfus defterine göre 138 hanede 393 erkek bulunuyordu. Bu yerleşim merkezinin toplam nüfusunun ise, erkek nüfusunun yaklaşık iki katı olduğu söylenebilir.[11]
Osmanlı Devleti ile Rusya arasında, 93 Harbi olarak bilinen savaşın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, Mamirvan sancağının bir kısmı ile Mamirmav köyü savaş tazminatının bir parçası olarak, Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus sayımında "Nariman" (Нариманъ) şeklinde kaydettiği köy, Oltu sancağının Oltu kazasına (uçastok) bağlı Avdost nahiyesinin 13 köyünden biriydi. Köydeki 57 hanede, 143'ü erkek ve 161'i kadın olmak üzere, 304 kişiden oluşuyor ve nüfusun tamamı Rumlardan oluşuyordu.[12] Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, 1907 yılında Oltu Çayı'nın Nariman'dan geçerek Rusya sınırlarına girdiğini yazmıştır. Takaişvili'nin verdiği bilgiye göre, Nariman büyükçe bir Rum köyüydü. Oltu Çayı'nın bir kolu olan Alabalık Suyu'nun kıyısında kurulmuştu.[13]
Neriman köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Narman (نارمان) adıyla kaydedilmiştir. Bu yerleşim merkezi bu sırada Erzurum vilayetinin Oltu kazasının Pitkir nahiyesine bağlıydı. Bugünkü Narman kasabası ise, "İd" adıyla Erzurum vilayetinin Tortum kazasına bağlı Narman nahiyesinin merkeziydi.[14] 1940 genel nüfus sayımında Narman köyü aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 716 kişiden oluşuyordu. İd (bugünkü Narman kasabası) köyü de Tortum kazası içinde aynı idari konuma sahipti.[15] 1950 genel nüfus sayımında Narman köyü (bugünkü Ünlükaya) Pitkir bucağının iadesi merkeziydi. 1954 yılında Narman kazası kurulunca, İd köyüne Narman adı verildi. Narman köyüne ise Narmankale dendi. Nitekim 1955 genel nüfus sayımında Oltu kazasına bağlı Pitkir nahiyesinin idari merkezi Narmankale, Narman kazasının idari merkezi de Narman adıyala kaydedilmiştir.[16] Narmankale köyünün adı 1959 yılında Ünlükaya olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Ünlükaya köyünde 1.054 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 289 kişi okuma yazma biliyordu.[17]
Mahallenin eski adı 1004 yılı kayıtlarında Namravan, 1567 ve 1876 yılı kayıtlarında Mamrevân, 1889 yılı kayıtlarında Nariman, 1928 yılı kayıtlarında ise Narman Kalesi olarak geçmektedir. Narman ilçesine adını veren asıl Narman burasıdır. 1878'de burası sınırın Rus tarafında kalınca Narman/Namravan ilçesi sınırın Türk tarafındaki şimdiki Narman olan İd köyüne taşındı.[18]
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Oltu Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.[19]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Mahalle, Erzurum il merkezine 105 km, Oltu ilçe merkezine 15 km uzaklıktadır.[20] Mahalle, Oltu'nun güneyinde olup, D.955 numaralı Ardahan-Muş (Oltu-Narman) devlet yolu ve Narman Çayı kenarındadır.[21]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre mahalle nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 328[2] |
| 2021 | 343[2] |
| 2020 | 386[2] |
| 2019 | 337[2] |
| 2018 | 338[2] |
| 2017 | 314[2] |
| 2016 | 328[2] |
| 2015 | 329[2] |
| 2014 | 341[2] |
| 2013 | 368[2] |
| 2012 | 374[3] |
| 2011 | 396[3] |
| 2010 | 377[3] |
| 2009 | 398[3] |
| 2008 | 395[3] |
| 2007 | 420[3] |
| 2000 | 526[3] |
| 1990 | 814[22] |
| 1985 | 946[23] |
| 1965 | 1.054[24] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ a b c d e f g h i j k "Erzurum Oltu Ünlükaya Mahalle Nüfusu". Nufusune.com. 18 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2023.
- ^ a b c d e f g h "TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Unlukaya, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 27 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2023.
- ^ a b Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 467. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 67. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ 2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 205 17 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9470-8-7
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 593". 27 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Temmuz 2025.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: თარგმანი : წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 257". 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Temmuz 2025.
- ^ "Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979". 30 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Temmuz 2025.
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 82-83. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı": 665". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2024.
- ^ "Ekvtime Takaişvili, 1907 Yılı Kola-Oltisi ve Çangli'de Arkeolojik Araştırmalar Gezisi (არქეოლოგიური ექსპედიცია კოლა-ოლთისში და სოფელ ჩანგლში 1907 წელს), Paris, 1938, s. 18". 29 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ekim 2021.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 226, 235.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1940). "1940 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). tuik.gov.tr. 27 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 10 Temmuz 2022.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1955). "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). tuik.gov.tr. 26 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 10 Ağustos 2022.
- ^ "1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 259" (PDF). 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 17 Ekim 2023.
- ^ Nişanyan, Sevan. "Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri". nisanyanmap.com. Erişim tarihi: 21 Eylül 2023.
- ^ "6360 sayılı kanun". Resmî Gazete. 10 Aralık 2012. 19 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2022.
- ^ "Ünlükaya Mahallesi". YerelNet.org.tr. 4 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2023.
- ^ "Google Maps". Google Maps. Erişim tarihi: 16 Kasım 2023.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1968). "1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). kutuphane.tuik.gov.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.