Kveli Manastırı

Kveli Manastırı (Gürcüce: ყველის მონასტერი), tarihî Samtshe bölgesinin Türkie'de kalan kısmında, günümüzde Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı Kolköy’de (Kveli) ortadan kalkmış bir Gürcü manastırıdır. Samtshe bölgesini 16. yüzyılda ele geçiren Osmanlı idaresi, manastırı bir köy olarak kayda geçirmiştir.

Tarihçe

Kveli Manastırı, Serapion Zarzmeli’nin Yaşamı ("სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრება") adlı hagiografiye göre 9-10. yüzyılda Serapion'un erkek kardeşi İoane tarafından kurulmuştur. Manastır Vaftizci Yahya’ın anısına inşa edilmiştir. Köyün sakinlerinin Kveli Kalesi yakınlarındaki bir yeri “Kol Manastırı” olarak adlandırması, manastırın yerinin burası olduğunu göstermektedir.^[1] Kveli Manastırı, 1578 yılında Samtshe bölgesini tamamen ele geçiren Osmanlı idaresi tarafından 1595 tarihli mufassal defterde bir köy olarak kaydedilmiştir. "Kvel Manastırı Köyü" anlamında “Karye-i Kvel Manastır” (قریۀ قول مناستر) şeklinde yazılmış olan köy, Poshov Livasının Güney nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 4 Hristiyan haneden oluşuyor ve hane reisleri Gürcü adlarını taşıyordu. Bunlardan biri, köyün rahibi olan "Keşiş veled-i Elia" idi.^[2]^[3] Osmanlı döneminde faaliyetine son verilen manastırın ana kilisesi, yıkık halde 1980'lere kadar ulaşmıştır.^[4]

Kalıntılar

Köylülerin aktardığına göre Kveli Manastırı'nın duvarları 1980'lerde ayakta duruyordu. Manastırın bulunduğu arazide teraslar yapılırken, kilise tamamen yıkılmıştır. Manastırın yapılarından geriye sadece temellerini gösteren kalıntılar kalmıştır. Ancak bu kalıntılar üzerinden yapıların özelliklerini belirlemek ve planlarını çıkarmak mümkün olmamıştır.^[4]

Kaynakça

^ Tao-Klarceti: Tarihsel ve Kültürel Anıtlar (ტაო-კლარჯეთი: ისტორიისა და კულტურის ძეგლები), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 44, ISBN 978-9941-478-17-8.
^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 440". 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2025.
^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი : თარგმანი : წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 300, 306". 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2025.
^ ^a ^b 2012-2013 Yılları Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2012-2013 წლების საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2019, s. 26. 17 Ağustos 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9639-0-2

[1] Tao-Klarceti: Tarihsel ve Kültürel Anıtlar (ტაო-კლარჯეთი: ისტორიისა და კულტურის ძეგლები), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 44, ISBN 978-9941-478-17-8.

[2] "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 440". 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2025.

[3] "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი : თარგმანი : წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 300, 306". 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2025.

[dspace.nplg.gov.ge-4] 2012-2013 Yılları Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2012-2013 წლების საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2019, s. 26. 17 Ağustos 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9639-0-2

[1]

[2]

[3]

[4]