Yaşayan İnsan Hazinesi (Türkiye)

Yaşayan İnsan Hazinesi (Türkiye)
Dağıtan	Kültür ve Turizm Bakanlığı
Tarih	2008
Ülke	Türkiye

Yaşayan İnsan Hazinesi (YİH) (Türkiye), bir geleneğin üreticisi, aktarıcısı ve taşıyıcısı ustalar oldukları için Türkiye'nin Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri'ne kaydedilmiş somut omayan kültürel miras taşıyıcısı kimseleri ifade eder.

Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri, UNESCO'nun 2003 yılında kabul ettiği ve Türkiye'nin 2006'da taraf olduğu Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi gereği oluşurulan bir listedir. Türkiye'de bu liste, Kültür ve Turizm Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü, ilgili sivil toplum kuruluşları, akademisyenler, gelenek taşıyıcıları ve aktarıcılarından oluşan bir komisyon tarafından oluşturulur.

Yaşayan İnsan Hazinesi olarak tespit edilen kimselerin Türkiye'nin Ulusal İnsan Hazineleri Envanterine kaydedilmeleri Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın düzenlediği bir ödül töreni ile gerçekleşir. Yaşayan İnsan Hazineleri, medya organlarında tanıtılır; sergi, bilimsel toplantı ve benzeri etkinlikleri katılmaları; taşıyıcısı oldukları geleneği tanıtıcı atölyeler gerçekleştirmeleri sağlanır.

2008, 2009 ve 2010 yıllarında birer tören yapılmış ve toplam 20 Yaşayan İnsan Hazinesi seçilmiş, ardından 2016 (15 kişi), 2020 (15 kişi), 2022 (22 kişi), 2024 yıllarında (25 kişi) yaşayan insan hazineleri törenleri yapılmış ve bu ünvan 2024 itibarıyla 97 kişiye verilmiştir.

Ölçütler

Türkiye'de Yaşayan İnsan Hazineleri şu ölçütlere göre belirlenir:

1. Ustalığını 10 yıldır icra ediyor olması,
2. Sanatını usta-çırak ilişkisi ile öğrenmiş olması,
3. Bilgi ve becerisini uygulamadaki üstünlüğü,
4. Konusunda ender bulunan bilgiye sahip olması,
5. Kişi veya grubun yaptığı işe kendini adamışlığı,
6. Kişi veya grubun bilgi ve becerilerini geliştirme yeteneği (sanatının toplumla buluşmasını sağlayacak yenilikler içermesi),
7. Kişi veya grubun bilgi ve becerilerini çırağa aktarma becerisi (çırak yetiştirmiş olması).

Liste

2008 Tacettin Diker (Karagöz Sanatçısı) Orhan Kurt (Karagöz Sanatçısı) Metin Özlen (Karagöz Sanatçısı) Hayri Dev (Çam Düdüğü Yapımı ve İcracılığı) Şeref Taşlıova (Âşıklık Geleneği) Sıtkı Olçar (Çini Sanatı) Mehmet Girgiç (Keçecilik) 2009 Bekir Tekeli (Bağlama Yapımı) Uğur Derman (Klasik Kitap Sanatı) Hasan Çelebi (Hüsn-ü Hat Sanatı) Neşet Ertaş (Mahalli Sanatçı - Ozan) Mehmet Gürsoy (Çini Sanatı) Fuat Başar (Ebru Sanatı) Veli Aykut (Zakir) Emine Karadayı (Dokumacı ve Doğal Boyamacı) Yaşar Güç (Dilli/Dilsiz Kaval Yapımcısı ve İcracısı) 2010 Tahsin Kalender (Taş Ustalığı) İrfan Şahin (Kispet Yapımı) Cemil Kızılkaya (Ahşap Baskı-Yazmacılık) Mahmut Sür (Nazar Boncuğu Yapımı) 2016 Celal Yılmaz (Mersiyehan) Mehmet Acet (Zakir) Cahide Keskiner (Minyatür Sanatı) İslam Seçen (Klasik Kitap Sanatı) Salih Balakbabalar (Sedefkar) Muammer Semih İrteş (Kalemişi) Ahmet Yaşar Kocataş (Keçe Ustası) İsmail Nar (Âşıklık Geleneği) Osman Efendioğlu (Şair (Atma Türkü)) Macahel Yaşlılar Korosu (Çok Sesli Şarkı Söyleme Geleneği Temsilcileri) 2020 Ümmü Balyemez (Eşme Kilimi Dokumacılığı) Orhun Güven (Bitki Yetiştirme ve Ağaç Aşılama) Fidan Atmaca (Damal Bebek Yapımı) Subhi Hindi Yerli (Telkari Gümüş İşlemeciliği) Ahmet Hikmet Barutçugil (Ebru Sanatı) Ali Rıza Ezgi (Âşıklık Geleneği) Halime Özke (Sipsi Yapımı ve İcracılığı) Hasan Büyükaşık (İpek Böcekçiliği ve Dokumacılığı) Hasan Sancak (Kemençe Yapım Ustalığı) İsmail Bütün (Çanakkale Seramiği) Adem Göçer (Abdallık Geleneği-Davul Yapımı ve İcracılığı) Hamza Üstünkaya (Çini Sanatı) Mehmet Bedel (Sipsi Yapımı ve İcracılığı) Maksut Koca (Âşıklık Geleneği) Mahmut Efeoğlu (Bakırcılık- Alem Ustalığı) 2022 Tevfik Alparslan Babaoğlu (Ebru Sanatı) Ayten Tiryaki (Hüsn-ü Hat Sanatı) Fatma Çiçek Derman (Tezhip Sanatı) Tansel Işık (Ağaç Baston Yapımı Ustası) Salim Yaşar (Çömlek Ustası) Mehmet Orhan Çakıroğlu (Yemeni Yapım Ustası)

Mustafa Sami Onay (Kaşık Yapımı Ustası) Mehmet Başsav (Geleneksel Lületaşı Ustası) Alpay Ekler (Karagöz Sanatçısı) İsmail Araç (Karatabak Dericilik Geleneği) Hasan Tuluk (Metal El İşçiliği Ustalığı) Amir Ateş (Mevlid Geleneği) Sevim Ataner (Ehram Dokumacılığı Geleneği) Mustafa Civelek (Islık Dili Geleneği) Ali Akbey (Geleneksel Ahşap Oyuncak Yapım Ustalığı) Milli Savunma Bakanlığı Askeri Mehteran Birliği (Mehter Geleneği) Gülbün Mesara (Tezhip, Katı ve Minyatür Sanatı) Hüsamettin Yivlik (Ahşap Oymacılığı) Hasan Tabakoğlu (Kazaziye Sanatı) Nahya Güzelyurt (Yorgancılık) İbrahim Atıcı (Semercilik Geleneği) Fatma Önkol (Masal Anlatma Geleneği) 2024 Mehmet Özçay (Hüsn-i Hat Sanatı) Dürdane Ünver (Minyatür/Tezhip/Katı' Sanatı) Nilgün Gencer (Minyatür Sanatı) Mehmet Zeki Kuşoğlu (Sedef, Altın-Gümüş Kakma Sanatı) Remzi Bekar (Tulum İcracılığı) Nuray Kıvanç (Hereke İpek Halı Dokumacılığı) Ahmet Taşhomcu (Çömlek Sanatçısı) Hüseyin Şahin Özdemir (Metal İşçiliği ile Geleneksel Kapı Süsleme Sanatı) Cumali Birol (Bastonculuk) Özcan Abacı (Talikacılık) Selahattin Kaçanoğlu (Buldan Bezi Dokumacılığı) Asime Koşal (Geleneksel Tığ ve Şiş Örücülüğü) Nur Dikilitaş (Sim Sırma İşlemeciliği) Abdülkadir Mekki (Kutnu Dokumacılığı) Bünyamin Korucu (Tespih Yapım Geleneği) Osman Nergiz (Ahşap Oyma Geleneği) Şerif Mehmet Akgün (Geleneksel Kapı ve Kapı Süsleme Sanatı) Dursun Köroğlu (Geleneksel Taş işlemeciliği ve Taş Model Eşya Yapımcılığı) Recep Şinasi Çelikkol (Karagöz Sanatı) Müjgan Akdemir (Hadim Bezi Dokumacılığı) Celalettin Berberoğlu (Keçecilik) Adil Can Güven (Çinici) Gülay Diri (delbek icracısı) Yusuf Bayyiğit (Sıcak Demir Geleneği) Kahraman Yıldız (Mahya Geleneği)

Ayrıca bakınız

• Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri
• Somut olmayan kültürel miras taşıyıcıları