Şeref Taşlıova
Şeref Taşlıova | |
|---|---|
| Doğum | 10 Nisan 1938 Ardahan, Türkiye |
| Ölüm | 20 Eylül 2014 (76 yaşında)[1] Ankara, Türkiye |
| Defin yeri | Bağlum Mezarlığı, Ankara |
| Meslek | Halk ozanı |
| Ödüller | 2008 Yaşayan İnsan Hazinesi |
Şeref Taşlıova (10 Nisan 1938, Çıldır, Ardahan - 20 Eylül 2014, Ankara) Türk halk ozanı.
200'ün üzerinde âşık havası bilen Taşlıova, âşıklık geleneği alanında Türkiye'nin Yaşayan İnsan Hazinesi ilan edilmiş bir kültürel miras taşıyıcısıdır. 1970'li yıllardan itibaren ‘sanat elçisi’ payesiyle Türkiye'yi birçok etkinlikte temsil etmiştir. Tasnif ettiği birçok halk hikâyesi ve binin üzerinde şiiri vardır.
Yaşamı
[değiştir | kaynağı değiştir]10 Nisan 1938'de Ardahan'ın Çıldır ilçesi Gülyüzü köyünde doğdu.[2] Babası Tiflis yakınlarındaki Borçalı ahalisine mensup olan Karapapak soyundan gelme Hacı Bey, annesi Çıldır'ın Eşmepınar köyünden Gülyüzü köyüne ilk yerleşen Mamogil sülalesinden Gülyüz Hanım'dır. Ailesinin üçüncü çocuğudur.[3] Yedi yaşında babası öldü.[4] Yaklaşık 10 yaşında şiir yazmaya başladı.[5] İlkokuldan sonra Kars Cılavuz Köy Enstitüsü giriş sınavlarını kazanıp birinci sınıfta bir süre okudu ancak ağabeyinin ölümü üzerine annesine köy işlerinde yardım etmek üzere köyünde kalınca eğitimine devam edemedi. Bu yıllarda öğretmeninin teşviki ile bağlama çalmayı öğrendi.
Doğu Anadolu ve Azerbaycan sahasında tanınan Âşık Şenlik'in oğlu Âşık Kasım'dan 1954'te saz dersleri almaya başladı. Âşık Kasımın yanı sıra Âşık Gülistan ve Âşık Müdami'den saz çalmayı, şiir söylemeyi, hikâye anlatmayı öğredi.[6] Müdamî ile yurdu gezdi.[3] Yöresindeki diğe âşıkları dinleyerek kendini geliştirdi. Bir yıl çıraklık yaptıktan sonra köyüne döndü.[4]
Köyünde ve çevresinde düğün, nişan ve sünnet gibi törenlerde sanatını icra etti. Üç yıl kadar Şen Söyler mahlasını, daha sonra Natukî mahlasını kullandı. Şiirlerinde ve karşılaşmalarında ise "Şeref der", "Taşlıova der ki" gibi ifadelerle kendi ismini kullandı. Gittiği düğün ve meclislerde tanıştığı yaşlı bilge insanlardan derlemeler yaptı. Zamanla sanatını kahvelerde de icra etmeye başladı. Kahve mensuplarının karşısına ilk olarak Âşık Kasım'ın oğlu Âşık Yılmaz'la birlikte çıktı. 1959'da Münire Hanım ile evlendi; bu evlilikten yedi çocuğu oldu.[4]
Halk Eğitim Merkezi ve Halk Evinin yürüttüğü çalışmalara ve kahvehane fasıllarına katılmak üzer Kars'a taşınan Taşlıvoa, 1964'te Kars Radyosu'na halk şairi olarak girdi. 1966 yılından itibaren on yıl boyunca Kars Radyosu bünyesinde âşıklara ilişkin programlar hazırladı ve sundu. Ayrıca Türkiye ve Türkiye dışında birçok radyo ve televizyon programına katıldı. Bazı radyo programlarına danışmanlık yaptı.
1967'de düzenlenmeye başlanan Konya Aşıklar Bayramı'na başından beri katılan Taşlıvova, Âşıklar Bayramı'nın ve İstanbul Festivali'nin yıldızlarından biri oldu. 1990'lardan itibaren "yarışmacı âşık" sıfatı yerine, "usta âşık" sıfatı ile çalıp söyledi. 1996'da Murat Çobanoğu ile birlikte ‘Hânende Âşık" sıfatı ile onurlandırıldı. Katıldığı yarışma ve festivallerde 15'i altın olmak üzere 130'un üzerinde madalya, 60'ın üzerinde plaket, 180 kadar takdirname aldı. Çeşitli dergilerde folklor yazıları yazdı.
1969 yılında başbakan Süleyman Demirel'in şehre gelişi nedeniyle düzenlenen programda Murat Çobanoğlu ile birlikte hoşgeldiniz deyişi ile yaptığı karşılama, âşıkların basında yer bulmasının önünü açtı.[4] Taşlıova, Çobanoğlu ve diğer âşıklar, Fahri Korutürk, Kenan Evren, Turgut Özal gibi devlet adamları huzurunda gerek Kars'a gelişlerinde gerekse zaman zaman Çankaya Köşkü'ne davet edilerek söyledi.
İlk yurtdışı gezisini 1971 yılında ‘sanat elçisi’ payesiyle ve resmî görevle Almanya’ya giderek gerçekleştirdi. Sonraki yıllarda Amerika’dan Japonya’ya, Avrupa’dan Orta Asya ülkelerine dek birçok ülkede programlar yaptı.UNESCO’nun düzenlediği Dünya Sanat Dizisi adlı etkinlikte Türkiye’yi temsil etti. Şiirlerinin bir kısmı, 1983 yılında Kars'ta Yıldıray Erdener tarafından Amerika Indiana Üniversitesi adına derlendi.
1990 yılında, Murat Çobanoğlu ile birlikte Kültür Bakanlığı Sivas Devlet Türk Halk Müziği Korosu’nda sanatçı olarak göreve başladı; 2003'te emekli oldu.
1991’de Müzik-San Vakfı tarafından, Atatürk’ün doğumunun 100. yıldönümü münasebetiyle açılan yarışmada; 1996 yılında ise Türkiye Yazarlar Birliği tarafından yılın sanatçısı seçildi. 2000 yılında Türksav tarafından "Türk Dünyasına Hizmet Ödülü" verildi. 2003'te, Türk Dil Kurumu, RTÜK ve Karaman Valiliği işbirliği ile düzelenen "Türk Diline Hizmet Ödülü’'ne değer görüldü.
Türkiye Musiki Eseri Sahipleri Meslek Birliğinin (MESAM) kurucu üyesi ve Teknik Bilim Kurulu Başkanı olan Taşlıova'nın birçok dergi, gazete ve araştırmada aktarılan şiirlerinin bir bölümü HAGEM tarafından »Gönül Bahçesi« (1990) adıyla yayımlandı.[7] Ayrıca Fikret Türkmen ve Nail Tan tarafından hazırlanan «Aşık Şeref Taşlıova'nın Tasnif Ettiği Hikâyeler (»2004) adlı bir kitap yayımlandı.
UNESCO tarafından, âşıklık geleneği temsilcisi olarak 2008 Yılı Yaşayan İnsan Hazinesi[8][9] seçildi. Bu unvan, 14 Ocak 2010 tarihinde İstanbul'daki Lütfi Kırdar Kongre Merkezi'nde düzenlenen törenle ilan edildi.[10][11] Aynı yıl Ardahan Üniversitesi tarafından kendisine fahri doktor ünvanı verildi.
13 Eylül 2014 Cumartesi günü rahatsızlanarak kaldırıldığı Dışkapı Hastanesinde 20 Eylül 2014 Cumartesi akşamı 21:30'da ölmüştür. Aşık geleneğinin son temsilcilerindendir.
Hatırası
[değiştir | kaynağı değiştir]3 Ekim 2008 tarihinde, Kars Hükümet Konağının karşısına, heykeli dikilmişir. Heykelde Taşlıova. elinde sazı ile oturur vaziyette canlandırımıştır.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Ünlü Halkozanı ve Devlet Sanatcısı Şeref Taşlıova Hayatını Kayıp Etti". Ardahanhaberi.com/. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2014.
- ^ "Şeref Taşlıova - Ozanlarımız". Turkuler.com. 14 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2010.
- ^ a b Karadeniz, Alper (2006). "Aşık Şeref Taşlıova'nın hayatı, sanatı ve eserleri". Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü yüksek lisans tezi.
- ^ a b c d Memiş, Yavuz Selim (2013). "Âşık Şeref Taşlıova'dan derlenen halk hikâyelerinde değerler eğitimi". Akdeniz Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü yüksek lisans tezi.
- ^ "Şeref Taşlıova - Türk Dili ve Edebiyatı". Turkedebiyati.org. 21 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2025.
- ^ "Şeref Taşlıova". Kars İl Turizm Müdürlüğü. 21 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2025.
- ^ Taşlıova, Şeref (1990). Gönül deryası. Ankara: Kültür Bakanlığı Halk Kültürünü Araştırma Dairesi. s. 81.
- ^ "Türkiye'de Yaşayan İnsan Hazineleri". UNESCO Türkiye Millî Komisyonu. 2008. s. 184. 20 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2023.
- ^ Muammer Taşlıova (26 Nisan 2018). "Şeref Taşlıova". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS). ISBN 978-9944-237-86-4. 8 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Türkiye âşıklık geleneği dalında 2008 Yılı Yaşayan İnsan Hazinesi olarak tescillendi ve ilan edildi
- ^ "Şeref Taşlıova (1938-2014)". aregem.ktb.gov.tr. 18 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2023.
- ^ "Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri". aregem.ktb.gov.tr. 24 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2023.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- BBC Türkçe ile 1989'da yapılan röportaj16 Şubat 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Arşiv Odası:Murat Çobanoğlu - Şeref Taşlıova, 1989 - BBC Türkçe röportajı kaydı.
- Murat Çobanoğlu-Şeref Taşlıova Atışması, 1986
- Nebioğlu, Musa (21 Haziran 2012). ""AŞIQLIQ GƏLƏNƏYİ MİLLƏTİN ƏXLAQIDIR"". "Ozan dünyası" dərgisi (Azerice). sayt.ws. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2014.
