Taşgeçit, Olur
| Taşgeçit | |
|---|---|
 Mahallenin haritadaki yeri | |
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu | |
  Taşgeçit Taşgeçit'in Erzurum'daki konumu | |
Koordinatlar: 40°53′37″N 42°14′32″E / 40.8936°K 42.2422°D | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Erzurum |
| İlçe | Olur |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[1] İhtiyar heyeti[1] |
| Rakım | 1661 m |
| Nüfus | 144 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0442 |
| İl plaka kodu | 25 |
| Posta kodu | 25650 |
Taşgeçit, Erzurum ilinin Olur ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Taşgeçit'in eski adı Gesmalo'dur.[5] Gesmalo (გესმანლო), 1574 ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal deftelerinde ise Gesmali (كسمالی) şeklinde yazılmıştır.[6] Bazı Gürcüce kaynaklarda da Gesmali (გესმალი) olarak geçer.[7]
Gesmalo veya Gesmali köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir. Megalit bir yapı olan Gesmalo Kalesi ile köyün kilisesi olan tek nefli Gesmalo Kilisesi de bu dönemden kalmıştır.[7]
Gesmalo veya Gesmali köyü, 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Panaskerti nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 30 Hristiyan haneden oluşuyordu.[8] 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre ise, köy 31 Hristiyan haneden oluşuyordu. Bu tarihte Gesmalo Penek livasının Penek nahiyesine bağlıydı. Köyde buğday ve darı tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu.[9][10]
Gesmalo veya Gesmali köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde Gesmali (كسمالی) olarak geçer. Hicri 1120 (1708/1709) tarihinde Penek livasının Panaskerti nahiyesine bağlı olan köyün hasılası 28.333 akçe idi ve zeamet olarak Süleyman adında birine verilmişti.[11]
Gesmalo veya Gesmali köyü, 1835 tarihli nüfus defterinde 22 hane, k bir köy olarak geçer. Vergi toplama ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 56 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün yaklaşık toplam nüfusunun 112 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.[12]
Gesmalo veya Gesmali köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Çarlık Rusya'sına bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitine Gesmanlı (Гесманлы) olarak kaydettiği köy, Oltu sancağının Oltu kazasına bağlı Olur nahiyesinin 18 köyünden biriydi. Nüfusu, 68'i erkek ve 63'ü kadın olmak üzere, 22 hanede yaşayan 131 kişiden oluşuyordu. Köy halkının tamamı Türk olarak kaydedilmiştir.[13]
Gesmalo veya Gesmali köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Gesmani (كسمانی) olarak geçer. Köyün adının zaman içinde değişime uğradığı bu kayıttan da anlaşılmaktadır. Bu tarihte köy Erzurum vilayetinde Oltu kazasının Olur nahiyesine bağlıydı.[14] 1935 genel nüfus sayımında "Kesmanlı" olarak kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 309 kişiden oluşuyordu.[15] Gesmalo veya Kesmanlı Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında Taşgeçit olarak değiştirilmiştir.[16] Taşgeçit köyünde 1965 yılında 508 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 158 kişi okuma yazma biliyordu.[17]
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Olur Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.[18]
Taşgeçit'teki Gesmalo Kalesi, yerleşim yerinin 3 kilometre kuzeydoğusunda, köyün yaylasında bir tepe üzerinde yer alır. İri taşlar ve harçsız biçimde inşa edilmiş olan yapının duvarlarının bazı kısımları bugüne ulaşmıştır. Köyün eski kilisesi ise, yerleşim yerinin güney kıyısında, özel olarak düzlenmiş bir yerde inşa edilmiştir. Tek nefli bir yapı olan kilisenin kuzeybatı köşesinin görece yüksek duvarlarının yüksekliği 1 metre kadardır. Kilise kaba yontulmuş taşlarla kireç harcı kullanılarak inşa edilmiştir.[7]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Mahalle, Erzurum il merkezine 196 km, Olur ilçe merkezine 24 km uzaklıktadır.[19] Mahalle, Olur'un kuzeydoğusunda olup, 25.06 numaralı Olur-Oltu il yoluna, Altunkaya Mahallesi üzerinden, 17,7 km'lik bir köy yoluyla bağlıdır.[20]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre mahalle nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 144[2] |
| 2021 | 142[2] |
| 2020 | 143[2] |
| 2019 | 152[2] |
| 2018 | 157[2] |
| 2017 | 138[2] |
| 2016 | 141[2] |
| 2015 | 148[2] |
| 2014 | 158[2] |
| 2013 | 170[2] |
| 2012 | 168[3] |
| 2011 | 166[3] |
| 2010 | 164[3] |
| 2009 | 172[3] |
| 2008 | 174[3] |
| 2007 | 180[3] |
| 2000 | 198[3] |
| 1990 | 320[21] |
| 1985 | 413[22] |
| 1965 | 508[23] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ a b c d e f g h i j k "Erzurum Olur Taşgeçit Mahalle Nüfusu". Nufusune.com. 26 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2023.
- ^ a b c d e f g h "TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Tasgecit, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 7 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2023.
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 461. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 583". 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2025.
- ^ a b c 2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 257, 286. 17 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9470-8-7
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 88. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 583". 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2025.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: თარგმანი: წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 374". 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2025.
- ^ "Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, Sıra no: 264". 30 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2025.
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 90. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı": 772". 29 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2025.
- ^ "Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 225". 29 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2025.
- ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 230" (PDF). 16 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 28 Haziran 2025.
- ^ "Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, 1968, Ankara, s. 657". 24 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2025.
- ^ "1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 260" (PDF). 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 25 Ekim 2023.
- ^ "6360 sayılı kanun". Resmî Gazete. 10 Aralık 2012. 19 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2022.
- ^ "Taşgeçit Mahallesi". YerelNet.org.tr. 4 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2023.
- ^ "Google Maps". Google Maps. Erişim tarihi: 19 Ocak 2024.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1968). "1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). kutuphane.tuik.gov.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.