Yılmaz Gruda
Yılmaz Gruda | |
|---|---|
 | |
| Doğum | Ahmet Yılmaz Gruda 14 Mart 1930 İstanbul, Türkiye |
| Ölüm | 25 Temmuz 2023 (93 yaşında) Güngören, İstanbul, Türkiye |
| Ölüm sebebi | Böbrek yetmezliği |
| Defin yeri | Karacaahmet Mezarlığı, İstanbul |
| Milliyet | Türk |
| Meslek | Oyuncu, şair, oyun yazarı, çevirmen |
| Etkin yıllar | 1956-2023 |
| Evlilik | Tolga Tiğin (e. 1957; b. 1963) Ayşen Erman (e. 1965; b. 1976) Türkan Gruda (e. 1985; ö. 2014) |
| Çocuk(lar) | Elgin Gruda (d. 1960) Mediha Elvan Gruda (d. 1968; ö. 2023) |
| Ebeveyn(ler) | Hasan Gruda Emine Mediha Aytaç |
Ahmet Yılmaz Gruda (14 Mart 1930, İstanbul - 25 Temmuz 2023, İstanbul), Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu, şair, oyun yazarı, tiyatro yönetmeni, çevirmen ve reklamcı.[1]
Bir süre İkinci Yeni akımı içinde yer aldı. Attila İlhan ile birlikte Mavi akımının öcüsü oldu. Birçok filmde, tiyatro oyununda ve dizide rol aldı. Hem oyunculuğu hem de yazarlığı, şairliği ile çeşitli ödüllere değer görüldü.
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]1930'da İstanbul'da doğdu. Adı, Ahmet Yılmaz Arkon'du. Babası Hasan Bey, annesi Emine Mediha (Aytaç) Hanım'dır. Hasan Bey, ülkesi Arnavutluk'tan bir kan davası nedeniyle ayrılıp İstanbul'a yerleşmiş; sütçülükle uğraşırken Emine Mediha Hanım ile tanışıp evlenmiştir.[2] Çift bir süre sonra boşanınca Yılmaz Gruda, Ankara'ya taşınan babası ile yaşadı.
Çok küçük yaşta edebi ürünler vermeye başladı. Mahmut Makal'ın Bizim Köy kitabından esinlenerek 12-13 yaşlarında iken yazdığı Memo adlı roman, bölümler halinde bir gazetede yayımlanmaya başladı.[3] Gazete kapanınca romanını Memo'ya Mektuplar adlı şiire dönüştürdü. Şiir, 'Yağmur ve Toprak' adlı şiir dergisinde yayımladı.
Yılmaz Gruda, ilköğrenimini İstanbul'da tamamladıktan sonra eğitimine bir süre Ankara Ticaret Lisesi'nde devam etti. Lise öğrenimini yarıda bırakıp devlet memuru olan Gruda, şiir yazmayı sürdürdü. Şiirleri Varlık, Kaynak gibi gazete ve dergilerde yayımlandı.[4] Bir süre İkinci Yeni akımı içinde yer aldı. 1952'de Mavi dergisinde şairane bir anlatım içeren şiirler yazdı. Böylece Attila İlhan ile birlikte Mavi akımının öncüsü oldu.[4] "Gruda" müstear adını benimsedi[5].
1954'te memuriyetten istifa etti ve İstanbul'a gitti.[5][6] 1955-1956 yıllarında Tiyatro Derneği Cep Tiyatrosu'nda iki sezon sahneye çıktı. Oyunculuk yaşamına Ankara Devlet Tiyatrosu'nda devam etti. Ankara Meydan Sahnesi ve Nisa Serezli topluluklarında görev aldı. İstanbul'da Büyükşehir Belediyesi'ne ait Muammer Karaca Tiyatrosu'nu yönetti. 1959'da ilk kez Çağdaş Meddah adlı tek kişilik gösteriyi sahneye koyup oynadı. Efendiler Lütfen Şapkanızı Çıkarın (1958), Susanların Sonu (1960), ve Körün Gözü (1960) oyunlarını yazdı.[7] Kasetçi adlı oyunu ile eşi Türkan Gruda ile yazdığı Sultan Aziz Vakası ve Kavuklu Hamdi 'nin yaşamını anlatan Kavuklu Hamdi oyunu en önemli eserlerindendir. [7][8]
1959'dan itibaren çok sayıda sinema filmi ve televizyon yapımında rol aldı. Dokuz Dağın Efesi rol aldığı ilk film idi. 2004-2007'de yayımlanan Yabancı Damat adlı komedi dizisinde canlandırdığı Celayir Usta rolü ile geniş bir kitle tarafından tanındı.
Çarmıh'taki Yeni Mehmet (1963) adlı şiir kitabı, onun yayımlanan ilk eseridir. Şiirlerin yanı sıra tiyatro, sinema ve kitap eleştirileri yayımladı. Tiyatro ilgili görüşlerini ve tecrübelerini Şu Bizim Tiyatromuz adlı eseri ile okurlara aktardı. Anton Çehov'dan çevirdiği Tek Perdelik 9 Oyun 1984'te yayımlandı. Anton Çehov'un Evliliğin Halleri'ni , 25 Ekim 2020'de 90 yaşına iken Harbiye Cemil Topuzlu Açıkhava Tiyatrosu'nda shaneledi. .[9]
Bir süredir sağlık sorunu yaşayan oyuncu, 25 Temmuz 2023 tarihinde tedavi gördüğü Özel Güngören Hastanesinde 93 yaşında öldü. Üsküdar Musahipzade Celal Sahnesi'ndeki törenin ardından cenazesi, Şakirin Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Karacaahmet Mezarlığı'nda toprağa verildi.[10]
Tiyatro oyunları
[değiştir | kaynağı değiştir]- 1961: Gazebo - Alec Coppel - Haldun Dormen Tiyatrosu, Küçük Sahne
- 2015: Frankenstein - Mary Shelley (Uyarlayan: Nick Dear)
- 2018: Biz Bize Benzeriz - Yılmaz Gruda
- 2018: Gülmeye Geldik Dünyaya - Yılmaz Gruda
- 2019: Onlar ki... Kuvayi Milliye Destanı - Nâzım Hikmet
- 2020: Evliliğin Halleri - Anton Çehov
Oynayanlar: Ulvi Uraz, Ayfer Feray, Haldun Dormen, Altan Erbulak, Yılmaz Gruda, Metin Serezli, Turgut Boralı, İzzet Günay[11]
- 1956: Bir Evlenme - Gogol - Cep Tiyatrosu
- 1957: Kara Ağaçlar - Cheil - Küçük Sahne
- 1961: İkinci Baskı - Refik Erduran - Küçük Sahne
Filmografisi[12][13]
[değiştir | kaynağı değiştir]- 1958: Daha Çekecek miyim
- 1958: Dokuz Dağın Efesi
- 1958: İstanbul Macerası
- 1959: Düşman Yolları Kesti
- 1959: Ölürüm de Ayrılamam
- 1960: Dolandırıcılar Şahı
- 1960: Gecelerin Ötesi
- 1960: Rüzgâr Zehra / Sünger Avcıları
- 1961: İstanbul'da Aşk Başkadır
- 1961: Kader Yolcusu
- 1961: Suçlu Aşıklar
- 1962: Bir Gecelik Gelin
- 1964: Affetmeyen Kadın
- 1964: Döner Ayna
- 1965: Cennet Fedaileri
- 1966: Ben Bir Kanun Kaçağıyım
- 1966: Kanun Benim
- 1966: Karakolda Ayna Var
- 1966: Yaşamak Haram Oldu
- 1967: Demir Yumruklu Üçler
- 1967: Kızıl Tehlike
- 1967: Yalan Bazen Tatlıdır
- 1970: Ağlayan Melek
- 1970: Bomba Ahmet
- 1970: Herkesin Sevgilisi
- 1970: İç Güveysi
- 1970: Ölünceye Kadar
- 1971: Ayıbettin Şemsettin
- 1971: Bir Kadın Kayboldu
- 1971: Sezercik Yavrum Benim
- 1972: Hazreti Yusuf
- 1972: Suya Düşen Hayal
- 1972: Tophaneli Murat[14]
- 1972: Zulüm
- 1973: Arap Abdo / İstanbul Kabadayıları
- 1973: Asiye Nasıl Kurtulur?[15]
- 1973: Bebek Yüzlü
- 1973: Bitirimler Sosyetede
- 1973: Gazi Kadın
- 1973: Gülerken Ağlayanlar
- 1973: Sevda Yolu
- 1973: Yeryüzünde Bir Melek
- 1973: Cano
- 1974: Fedai
- 1974: Kartal Yuvası
- 1975: Diyet
- 1975: Köçek
- 1975: Vur Tatlım
- 1976: Arabacının Aşkı
- 1976: Aşk Dediğin Laf Değildir
- 1976: Babanın Suçu
- 1976: Gel Barışalım
- 1976: Güngörmüşler
- 1976: Kana Kan
- 1976: Kuklalar
- 1976: Şoför
- 1976: Su Perisi Elması
- 1976: Tek Başına
- 1977: Meryem ve Oğulları
- 1990: Kuruntu Ailesi
- 1992: Yağmur Beklerken
- 1994: Aylaklar[16] - Altuğ Savaşal
- 1994: Bay Kamber
- 1996: Gözlerinde Son Gece
- 2004-2007: Yabancı Damat
- 2007-2009: Kavak Yelleri
- 2008: Şeytanın Pabucu
- 2009: Aile Saadeti
- 2009: Aşk Geliyorum Demez
- 2009: Bez Bebek
- 2010: Çakıl Taşları
- 2011: Aşk Tesadüfleri Sever
- 2011: Bitmeyen Şarkı
- 2011: Celal Tan ve Ailesinin Aşırı Acıklı Hikayesi
- 2012: Böyle Bitmesin
- 2012-2013: İşler Güçler
- 2012: Suskunlar
- 2013: Aşk Ağlatır
- 2013: Fatih
- 2013: Galip Derviş
- 2013-2014: Vicdan
- 2014: Gülcemal
- 2014: Kod Adı: K.O Z.
- 2014: Olur Olur! Bal Gibi Olur
- 2014: Sürgün İnek
- 2014: Ulan İstanbul
- 2015: Adana İşi
- 2015: Gönül İşleri
- 2015: Mutlu Ol Yeter
- 2016: Biz Bir Dolaşalım
- 2016: Roza of Smyrna / İsmail ve Roza
- 2017: Görevimiz Tatil
- 2017: Ver Kaç
- 2017: Yıldızlar Şahidim
- 2018: Ailecek Şaşkınız
- 2018: Batlır
- 2018: Göktaşı
- 2018: Şahsiyet
- 2018: Sorma Neden
- 2019: Bir Aile Hikayesi
- 2019: Hercai
- 2020-2021: Babam Çok Değişti
- 2020: Menajerimi Ara
- 2021: Çukur
- 2022: Rüzgargülü
- 2022: Yanlış Anlama 2
- 2022: Mahalleden Arkadaşlar
- 2023: Kuzenler Firarda 2
- 2023: Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî
- 2023: Kaküllü Kız
- 2023: Prens
- 2023: Türk Dedektif
- 2024: Üç Günlük Dünya
Yazdığı Kitapları
[değiştir | kaynağı değiştir]- Sımayıl ile Razıya (Taş Baskı) / Bir Sevda Romanı, Kırmızı Kedi Yayınevi, Roman, Ekim 2020
- Bir Devlet Memurunun Ölümü, Anton Çehov, Çeviren: Yılmaz Gruda, İnkılap Yayınevi, Roman, Ağustos 2018
- Gelir Ergeç / Karşı Roman, Berfin Yayınları, Roman, Şubat 2017
- Yeşilçam Cehennemi, Bilgi Yayınevi, Roman, Mayıs 2016
- Kendi ile Kendisi, Hayal Yayınları, Şiir, Mart 2013
- Sultan Abdülaziz Vak'ası, Bilgi Yayınevi, Roman, Kasım 2012
- Kavuklu Hamdi, Ortaoyunu, Mitos Boyut Yayınları, Piyes, Ocak 2011
- Köylü Devrimci Börklüce Mustafa, Berfin Yayınları, Efsane, Mart 2008
- Çağdaş Edep-Erkan Görgü Kitabı, Kaynak Yayınları, Deneme, Aralık 2007
- Bir Başka O - Oratoryo, Kaynak Yayınları, Şiir, Şubat 2007, ISBN 978-975-343-486-7
- Manzum Nasreddin Hoca Fıkraları, Kaynak Yayınları, Mizah-Fıkra, Haziran 2006, ISBN 978-975-343-457-7
- Marathon "Bir Uzun Koşu", Şiir, Bilgi Yayınevi, Haziran 2002, ISBN 978-975-494-994-0
- Çerçi Zeus - Bir Çağdaş Mitoloji Denemesi, Öteki Yayınevi, 1997, ISBN 975-8012-58400-1
- Çarmıhtaki Yeni Mehmet, Öteki Yayınevi, Şiir, 1997, ISBN 975-8012-56-8
- Camdaki Düşman, Öteki Yayınevi, Şiir, 1996
- Tek Perdelik Dokuz Oyun, Anton Çehov, Çeviren: Yılmaz Gruda, Bilgi Yayınevi, Piyes, 1994, ISBN 975-494-437-7
- Kül Altındaki Kor, Anton Çehov, Çeviren: Yılmaz Gruda, Kabalcı Yayınevi, Piyes, 1993
- Şu Bizim Tiyatromuz, Koza Yayınları, İnceleme, 1976
- Biraz Reklam Alır mısınız, Kelebek Yayınları, Kasım 1986
Ödüller
[değiştir | kaynağı değiştir]- 1999: Behçet Aysan - Şiir Ödülü - Çerçi Zeus
- 2003: Yunus Nadi Ödülleri - Yunus Nadi Ödüllü - Marathon (Bir Uzun Koşu)
- 2016: 53. Uluslararası Antalya Film Festivali - Yaşam Boyu Onur Ödülü
- 2018: 23. Sadri Alışık Tiyatro ve Sinema Oyuncu Ödülleri - Onur Ödülü
- 2021: Harput Kısa Film Festivali - Yaşam Boyu Onur Ödülü
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Yılmaz Gruda". Facebook. Yılmaz Gruda.
- ^ Eğilmez Kaya, Hatice (2022-08-29). "San'at Üzre Bir Derûn Söyleşi 2". Akdoğyan Yayınevi. Erişim tarihi: 2025-11-04.
- ^ İncesu, Kadir (26 Temmuz 2023). "Şiir, tiyatro, sinema: Yılmaz Gruda". Evrensel.net. 29 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-04.
- ^ a b "İçi Dışı Hep Mavi: Yılmaz Gruda". 16 Nisan 2020. 26 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2023.
- ^ a b "CEMAL SÜREYA İLE YARI-GİZLİ BİR ŞAİR: YILMAZ GRUDA'NIN ŞİİR DERGİSİ PROJESİ » Cafrande Kültür Sanat". Cafrande Kültür Sanat. 2023-07-28. 20 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-04.
- ^ "Yılmaz Gruda Hakkında Bilgi". İnsan Okur. 2014-04-26. 23 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-04.
- ^ a b Kanter, Fatih (20 Şubat 2019). "Yılmaz Gruda". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. 6 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-04.
- ^ Aysan, Eren (2023-07-29). "Yılmaz Gruda'nın ardından..." Cumhuriyet. 3 Ekim 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-04.
- ^ "Yılmaz Gruda". Facebook. Yılmaz Gruda. 26 Ekim 2020. 4 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Yeşilçam'ın duayen oyuncusu Yılmaz Gruda hayatını kaybetti". Cumhuriyet. 25 Temmuz 2023. 25 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2023.
- ^ "Tiyatro Tenkitleri" (PDF), 14. Sinema 60 dergisi. 1961. s. 23. 17 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF).
- ^ "Yılmaz Gruda". TSA. 9 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Yilmaz Gruda". imdb. 3 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Tophaneli Murat". Youtube. Fanatik. 24. dakika. 4 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Asiye Nasıl Kurtulur". Youtube. Fanatik. 3:30. dakika. 29 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Aylaklar". TSA. 30 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Bildiğiniz Gibi Değil, 25 Aralık 2016
- Yılmaz Gruda 20 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., SinemaTürk
- Yılmaz Gruda 28 Kasım 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Tiyatrolar
- Yılmaz Gruda, ekşi sözlük
- Yılmaz Gruda 23 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Biyografi
- Yılmaz Gruda 10 Mayıs 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Biyografya
- Altın Portakal Yaşam Boyu Onur Ödülü sahipleri
- 1930 doğumlular
- 2023'te ölenler
- Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilenler
- Türk erkek tiyatro oyuncuları
- Türk erkek sinema oyuncuları
- Türk erkek dizi oyuncuları
- Yunus Nadi Ödülü sahipleri
- Behçet Aysan Şiir Ödülü sahipleri
- İstanbul ili doğumlu erkek oyuncular
- 20. yüzyıl Türk şairleri
- 21. yüzyıl Türk şairleri
- Türkçeye çeviri yapanlar
- İstanbul ili doğumlu çevirmenler
- 20. yüzyılda Türk erkek oyuncular
- 21. yüzyılda Türk erkek oyuncular
- İstanbul ili doğumlu yazarlar
- Yeşilçam oyuncuları
- 20. yüzyıl Türk çevirmenleri
- 21. yüzyıl Türk çevirmenleri
- 21. yüzyıl çevirmenleri