Dirsekkaya, Çıldır
| Dirsekkaya | |
|---|---|
 | |
 Ardahan'ın konumu | |
  Dirsekkaya Dirsekkaya'nın Ardahan'daki konumu | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Ardahan |
| İlçe | Çıldır |
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[3] İhtiyar heyeti[3] |
| Rakım | 2044 m |
| Nüfus (2022) | |
| • Toplam | 93 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0478 |
| İl plaka kodu | 75 |
| Posta kodu | 75110 |
Dirsekkaya, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Dirsekkaya köyünün eski adı Türkçe kaynaklarda Zarabuk, Gürcüce kaynaklarda Zarabuki (ზარაბუქი) olarak geçer. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Zarabuk (زارابوك) şeklinde kaydedilmiştir.[4] Ortadan kalkmış olan Zaki (ზაქი) ve Tkemlobi (ტყემლობი) köyleri ile Uğuz adlı mezranın konumlandığı yerler, bugünkü Dirsekkaya köyünün idari sınırları içinde bulunmaktadır.
Zarabuki köyü, Gürcistan'ın bir parçası olan tarihî Cavaheti bölgesinin Türkiye'de kalan bölümünde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 1578 tarihli Çıldır savaşının ardından Gürcülerden ele geçirmiştir.
Zarabuki köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı mufassal defterde Zarabuk adıyla Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlıydı. Bu defteri yayıma hazırlayan Gürcü Türkolog Sergi Cikia köyün Çıldır livasına bağlı Mgeltsihe köyüne yakın olmasına karşı, Meşe nahiyesine bağlanmış olduğunu belirtmiştir. Bu deftere göre Zarabuki köyünde 11 hane (yaklaşık 55 kişi) yaşıyordu. Osmanlı Devleti'nin Hristiyan köylülerden aldığı ispenç vergisi ödemekle yükümlü hane reisleri erkekler Lomşira, Varazgul, Polada, Baduça, Hahuta, Zurab, Basila, Lomina gibi adlarla kaydedilmiştir. Bu kayıttan köy nüfusunun tamamının Hristiyan olduğu anlaşılmaktadır. Yine bu deftere göre köyde buğday ve çavdar tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu. Yerleşimde 1878 yılında 8 hane tespit edilmiştir.[5]
Zarabuki köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde "Zarabek" (زربك) şeklinde geçer. Bu sırada bu yerleşim Ardahan-i Büzürg livasının Kuzey nahiyesine bağlıydı. Hicri 1117 (1705/1706) tarihinde hasılası 5.600 akçe olarak belirlenmiş olan köy, Yusuf adında birine tahsis edilmişti.[6]
Zarabuki köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ın ardından savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rus İmparatorluğu'na bırakıldı. 1886 tarihli Rus nüfus sayımında "Zarabük" (Зарабюкъ) şeklinde kaydedilmiş olan köy, Ardahan sancağının Çıldır kazasına (uçastok) bağlı Tzkarotavi nahiyesinin (Цхороставскій мариязъ) 13 köyünden biriydi. Köydeki 23 hanede, 95'i erkek ve 87'si kadın olmak üzere, 182 kişi yaşıyordu. Bu nüfus içinde 28 kişi Kürt, 154 kişi Türk olarak kaydedilmiştir.[7]
Zarabuki köyü, Rus hakimiyetinin sona ermesinden sonra, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcistan hükûmeti Ardahan ve Artvin bölgelerinden çekildi. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da yerleşim Türkiye'ye bırakıldı.[8]
Zarabuki köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Zerebük (زەرەبوك) adıyla, Kars vilayetinin Çıldır kazasının Kurt Kala nahiyesine bağlıydı.[9] 1935 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 320 kişiden oluşuyordu.[10] Zarabuk / Zerebük adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Dirsekkaya olarak değiştirilmiştir.[11] Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte resmî kayıtlarda "Dirsekkaya (Zerebük)" biçiminde bir süre daha kullanılmıştır.[12]
Dirsekkaya'nın 1 km kuzeybatısında eskiden köyün kilise olan yapının kalıntıları bulunmaktadır. Köyün 1,2 km kuzeybatısındaki bir tepenin üzerinde yığma taştan bir kalenin (38 × 26 m) kalıntıları bugüne ulaşmıştır. Kalenin içinde başka yapıların izleri mevcuttur.[13]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Dirsekkaya köyü, Ardahan il merkezine 87 km, Çıldır ilçe merkezine ise 45 km uzaklıktadır.[14]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre köy nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 93[2] |
| 2021 | 94[2] |
| 2020 | 103[2] |
| 2019 | 110[2] |
| 2018 | 125[2] |
| 2017 | 90[2] |
| 2016 | 105[2] |
| 2015 | 98[2] |
| 2014 | 96[2] |
| 2013 | 102[2] |
| 2012 | 92[2] |
| 2011 | 89[2] |
| 2010 | 92[2] |
| 2009 | 96[2] |
| 2008 | 104[2] |
| 2007 | 105[2] |
| 2000 | 137[14] |
| 1990 | 248[15] |
| 1985 | 447[16] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Dirsekkaya, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 23 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q "Ardahan Çıldır Dirsekkaya Köy Nüfusu". Nufusune.com. 3 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020.
- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 552". 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Temmuz 2025.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt; I. cilt (1947) s. 510, II. cilt (1941) s. 497, III. cilt (1958) s. 552". 27 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2021.
- ^ "Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, Sıra no: 183". 30 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Temmuz 2025.
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı": 432". 29 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2025.
- ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 3 cilt; 2. cilt, s. 41.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 764.
- ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 402" (PDF). 16 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 11 Ağustos 2021.
- ^ "Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 787". 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2021.
- ^ "1980 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1981" (PDF). 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 11 Ağustos 2021.
- ^ Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 220, 400, ISBN 9789941478178.
- ^ a b "Dirsekkaya Köyü". YerelNet.org.tr. 4 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.