Taşdeğirmen, Çıldır
| Taşdeğirmen | |
|---|---|
 | |
 Ardahan'ın konumu | |
  Taşdeğirmen Taşdeğirmen'in Ardahan'daki konumu | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Ardahan |
| İlçe | Çıldır |
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[3] İhtiyar heyeti[3] |
| Rakım | 2044 m |
| Nüfus (2022) | |
| • Toplam | 272 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0478 |
| İl plaka kodu | 75 |
| Posta kodu | 75110 |
Taşdeğirmen, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Taşdeğirmen köyünün eski adı Çamdzvrali'dir. Çamdzvrali (ჩამძვრალი), Gürcüce bir kelime olup batık, çöküntü gibi bir anlama gelir.[4] Bu yer adı 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile cebe defterinde Çamzvral (چامزورال) olarak geçer.[5][6] Çamdzvrali veya Çamzvral, geç dönemde Ahalkalak livasındaki bir başka köyün adı gibi yazılarak Çandura, Çamdra, Çandira gibi farklı biçimlere dönüşmüştür. Nitekim Rus idaresinin 1886 yılındaki nüfus tespitinde köyün adı Çamdra (Чамдра), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de "Çamdira" (چامدیرە) olarak geçer.[7]
Çamdzvarli köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel Palakatsio'de yer alıyordu.[8] Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferini izleyen yıllarda Gürcülerden ele geçirmiştir.
Çamdzvarli köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde Camzvral-i Büzürg (جامزورال بزرك) şeklinde kaydedilmiş olan köy, Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 32 Hristiyan haneden oluşuyordu. Köyde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu, yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu.[9]
Çamdzvrali köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de Çamzvral (چامزورال) olarak geçer. Hicri 1121 (1709/1710) tarihinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlı olan köyün hasılası 14.000 akçe idi ve köy Ahmed adında birine tahsis edilmişti.[6]
Çamdzvrali köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılmıştır. 1886 nüfus sayımında "Çamdra" (Чамдра) şeklinde kaydedilen yerleşim Ardahan sancağının Çıldır kazasına bağlı Suhara nahiyesinin sekiz köyünden biriydi. Nüfusu, 205'i erkek ve 204'ü kadın olmak üzere, 52 hanede yaşayan 409 kişiden oluşuyordu. Köyde yaşayan halkın tamamı Karapapak olarak kaydedilmiştir.[10]
Çamdra köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Çamdra Türkiye'ye bırakıldı.[11]
Çamdra köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Çamdira" (چامدیرە) biçiminde yazılmıştır. Bu tarihte köy, Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı.[7] 1940 genel nüfus sayımında "Çamdıra" adıyla aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 705 kişiden oluşuyordu.[12] Türkçe kaynaklarda değişik biçimlerde yazılmış olan Çamdura veya Büyük Çamdzvrali Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Taşdeğirmen olarak değiştirilmiştir.[13] 1965 genel nüfus sayımında Taşdeğirmen köyünün nüfusu 1.174 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 296 kişi okuma yazma biliyordu.[14]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Köy, Ardahan il merkezine 55 km, Çıldır ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır.[15]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre köy nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 272[2] |
| 2021 | 299[2] |
| 2020 | 304[2] |
| 2019 | 302[2] |
| 2018 | 330[2] |
| 2017 | 333[2] |
| 2016 | 338[2] |
| 2015 | 358[2] |
| 2014 | 380[2] |
| 2013 | 393[2] |
| 2012 | 435[2] |
| 2011 | 444[2] |
| 2010 | 450[2] |
| 2009 | 491[2] |
| 2008 | 541[2] |
| 2007 | 571[2] |
| 2000 | 706[15] |
| 1990 | 990[16] |
| 1985 | 1.350[17] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Tasdegirmen, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 1 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q "Ardahan Çıldır Taşdeğirmen Köy Nüfusu". Nufusune.com. 3 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020.
- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ "ჩამძვრალი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt ISBN 0-9535878-3-5
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 386-390". 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2025.
- ^ a b "Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, Sıra no: 269". 30 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2025.
- ^ a b "Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 763". 29 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2025.
- ^ 2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 182. 11 Nisan 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-0-7362-5
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 263-264; III. cilt (1958) s. 386-390". 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2021.
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı" - Sıra no: 429". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2024.
- ^ "Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1969, 3 Cilt, 2. cilt s. 489". 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Nisan 2022.
- ^ 1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 351.
- ^ "Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 632". 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2021.
- ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 357.
- ^ a b "Taşdeğirmen Köyü". YerelNet.org.tr. 4 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.