Karakale, Çıldır
| Karakale | |
|---|---|
 | |
 Ardahan'ın konumu | |
  Karakale Karakale'nin Ardahan'daki konumu | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Ardahan |
| İlçe | Çıldır |
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[3] İhtiyar heyeti[3] |
| Rakım | 2150 m |
| Nüfus (2022) | |
| • Toplam | 243 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0478 |
| İl plaka kodu | 75 |
| Posta kodu | 75402 |
Karakale, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Karakale köyü, Osmanlı kayıtlarında Kara Kala olarak geçer. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Kara Kala" (قرە قلعە) şeklinde yazılmıştır.[4][5] Ağça Kala'nın Gürcüce Tetrtsihe'den (თეთრციხე) çevrilmiş olması gibi, bu yer adının da "Şavtsihe"den (შავციხე) Türkçeye uyarlandığı tahmin edilmektedir. Nitekim aynı defterde Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlı bir köy, Gürcüce yazılışına uygun biçimde "Şavsihe" (شاوسخی) olarak kaydedilmiştir.[6]
Kara Kala, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel Palakatsio'da yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü Gürcülerden ele geçirmiştir. Köye adını veren ve siyah taşlarla inşa edilmiş olan kale de bu dönemden kalmıştır.[7]
Karakale köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde, Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 20 Hristiyan haneden oluşuyordu. İspenç vergisi vermekle yükümlü bu hanelerin reisleri Zesela, Maharebel, Gogiça, Simon, Davit, Basila, Elisa, Parsadan, Badura, Mindoda gibi Gürcü adları taşıyordu. Bu deftere göre köyde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu tarımı ve arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.[8]
Karakale köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde de "Kara Kala" (قرە قلعە) olarak geçer. Hicri 1119 (1707/1708) tarihinde aynı idari konuma sahip olan köyün hasılası 10.166 akçe idi ve köy Süleyman adında birine verilmişti.[9]
Osmanlı Devleti, 93 Harbi'nin ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Ardahan bölgesini Rusya'ya bırakınca, Kara Kala da Osmanlı egemenlik alanının dışında kaldı. Rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde Karakala (Каракала) adıyla kaydedilmiş olan köy, Ardahan sancağının Çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. Köyün nüfusu, "Karapapak" olarak kaydedilmiş olan 224 kişiden oluşuyordu.[10] 1595 tarihli nüfusla kıyaslandığında köyün demografik yapısının tamamen değiştiği görülmektedir.
Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli 1917 yılında, köyün eski adının "kara kale" anlamına gelen "Şavi Tsihe" (შავი ციხე) olduğunu, bu adın köyün hemen dışında siyah taşlarla inşa edilmiş kaleden geldiğini yazmıştır.[11]
Karakala, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Karakala Türkiye'ye bırakıldı.[12]
Karakale köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı.[5] 1940 genel nüfus sayımında köy, "Karakala" adıyla aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 425 kişiden oluşuyordu.[13] 1965 genel nüfus sayımında köyün adı "Karakale" biçiminde yazılmıştır. Bu sırada köyün nüfusu 765 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 189 kişi okuma yazma biliyordu.[14]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Köy, Ardahan il merkezine 63 km, Çıldır ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır.[15]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre köy nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 243[2] |
| 2021 | 229[2] |
| 2020 | 229[2] |
| 2019 | 241[2] |
| 2018 | 251[2] |
| 2017 | 252[2] |
| 2016 | 266[2] |
| 2015 | 275[2] |
| 2014 | 289[2] |
| 2013 | 302[2] |
| 2012 | 338[2] |
| 2011 | 350[2] |
| 2010 | 371[2] |
| 2009 | 396[2] |
| 2008 | 428[2] |
| 2007 | 418[2] |
| 2000 | 458[15] |
| 1990 | 582[16] |
| 1985 | 762[17] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Karakale, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 22 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q "Ardahan Çıldır Karakale Köy Nüfusu". Nufusune.com. 3 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020.
- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; III. cilt (1958) s. 556". 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2022.
- ^ a b Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 763.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; III. cilt (1958) s. 383". 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2022.
- ^ "Konstantine Martvileli, "Ardahan Bölgesinde" (არტაანის მხარეში), Sakartvelo gazetesi, 4 Ekim 1917, sayı: 217". 28 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2025.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 261; III. cilt (1958) s. 383". 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2021.
- ^ "Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, Sıra no: 257". 30 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2025.
- ^ ""Çıldır kazası (1886 Yılı)" (Rusça)". 18 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2021.
- ^ "Konstantine Martvileli, "Ardahan Bölgesinde" (არტაანის მხარეში), Sakartvelo gazetesi, 4 Ekim 1917, sayı: 217". 28 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2025.
- ^ "Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1969, 3 Cilt, 2. cilt s. 489". 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Nisan 2022.
- ^ 1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 351.
- ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 357.
- ^ a b "Karakale Köyü". YerelNet.org.tr. 4 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.