Cefcafe Baskını

Cefcafe Baskını
Sina-Filistin Cephesi, Birinci Kanal Harekâtı
Süveyş Kanalı'nı geçen İngiliz 9. Hafif Süvari Alayı askerleri
Tarih 11-14 Nisan 1916 (1 hafta ve 6 gün) Bölge Bir-ül Cefcafe Sonuç İngiliz zaferi
Taraflar
Britanya İmparatorluğu İngiliz Hindistanı	Osmanlı İmparatorluğu Avusturya İmparatorluğu
Komutanlar ve liderler
William Henry Scott	? ?
Çatışan birlikler
9. Hafif Süvari Alayı 8. Hafif Süvari Alayı Kraliyet Uçak Filosu Bikaner Deve Kolordusu Mısır Deve Nakliye Kolordusu ANZAC Süvari Tümeni destek birlikleri	2. Bölük, 4. Tabur, 79. Alay
Güçler
320 asker 175 süvari 261 deve	42 asker 1 Avusturyalı İstihkâm subayı 1 Osmanlı subayı, 25 asker 15 işçi
Kayıplar
1 ölü	6 ölü 36 esir (5 yaralı)

Cefcafe Baskını veya Cifcafa Kuyusu'na Baskın (11-14 Nisan 1916), Britanya İmparatorluğu'na bağlı karma bir birlik tarafından Sina Çölü'ndeki Cefcafe kuyusunda bulunan Osmanlı kuvvetlerine karşı gerçekleştirilen uzun menzilli harekâttır. I. Dünya Savaşı'nın Sina ve Filistin Cephesi'nde gerçekleşmiştir.

Cefcafe kuyusu, Süveyş Kanalı üzerindeki İsmailiye'nin doğusunda, Sina Çölü'nde 84 km (52 mil) uzaklıkta yer almaktadır. Baskın, diğer birliklerden küçük müfrezeler ve İngiliz 3. Hafif Süvari Tugayı'ndan askerler tarafından gerçekleştirilmiştir. ANZAC'ların bir kısmı Çanakkale Savaşı'nda görev almış olsa da, bu harekât Sina ve Filistin Cephesi sırasında herhangi bir ANZAC kuvvet tarafından gerçekleştirilen ilk taarruz harekâtıdır.

Baskın, İngilizler için başarılı geçmişti ve hafif süvari tugayından 1 askerin ölümüne, Osmanlı tarafında ise 6 askerin kaybına mâl olmuştur. Aynı zamanda 36 asker de esir düşmüştü. Kuyunun altyapısı ise tahrip edildi. Akıncı kuvvet güvenli bir şekilde kendi hatlarına döndü. Bu başarılarından dolayı baskının komutanı Binbaşı William Henry Scott'a Üstün Hizmet Nişanı verildi.

Arka Plan

Bir el Cifcafa, yahut Cifcafa kuyusu, Sina Çölü’nü geçen üç geleneksel güzergâhın ortasında yer alır. Süveyş Kanalı üzerindeki İsmailiye’nin elli iki mil (84 km) doğusunda bulunur, burayla Magdabe arasında, yani Mısır-Filistin sınırına yakın bir noktadadır. Dağların arasından kıvrılarak geçen orta yol, 1000 ft. rakımdaki bu kuyuya ulaşır; bu rota, çölün antik çağlarda geçilmesinde en muhtemel yol olarak kabul edilmiştir.

Ocak 1916’da Britanya ajanları, Sina’da yaklaşık 25.000 kişilik bir Osmanlı kuvveti bulunduğunu rapor etmiş, bu da Britanya yüksek komutanlığının, Osmanlı’nın Süveyş Kanalı’na taarruzunun eli kulağında olduğuna dair kanaatini güçlendirmiştir. Hava keşifleri bu bilgiyi doğrulamış görünmüş; Birüssebi’de Osmanlı Ordusu’nun siper savaşı için tahkimat kazdığına dair raporlar verilmiştir.

Kraliyet Hava Kuvvetleri (RFC) ve ajanlar tarafından Cifcafa’de bir Osmanlı karakolunun kurulduğu yönündeki raporlar üzerine, 3. Hafif Süvari Tugayı komutanı Tümgeneral John Antill, birliğin durumunu teyit edecek bir keşif kuvveti göndermekle emrolundu. Bu kuvvetin vazifesi, iki kuyuyu imha etmek (ki bunların ağır toplarla korunduğuna inanılıyordu) ve mümkünse mevziyi ele geçirmekti. İkincil olarak bölgedeki diğer su kaynaklarını bildirmek, mevcut veya inşa hâlindeki savunma hatlarını kaydetmek, her türlü askerî değeri haiz bilgiyi toplamak ve mümkünse düşman personelini yahut yerli halktan birilerini esir almaktı.

Kuvvete 9. Hafif Süvari Alayı (9. HSA) ikinci komutanı Binbaşı William Henry Scott komuta edecekti. Karargâhta ayrıca 2. Avustralya Tümeni’ne bağlı Kurmay Subayı Kaptan Macaulay, 8. HSA’dan Kaptan Albert Ernest Wearne, 3. Hafif Süvari Tugayı Karargâhı’ndan Kaptan Ayris yer almaktaydı. Muharebe unsurunu 9. HSA ve 8. HSA’dan sekiz subay ve 122 er teşkil ediyordu. Destek unsurlarını ise şu birimler sağlamıştı: ANZAC Süvari Tümeni’nden bir subay ve sekiz erden oluşan istihkâm bölüğü; Kraliyet Hava Kuvvetleri’nden iki subay ve iki erlik yer işaret birliği; Kraliyet Mühendisleri’nden bir subay ve sekiz erlik telsiz bölüğü; 3. Hafif Süvari Sıhhiye Bölüğü’nden bir subay ve sekiz er; Mısır Deve Nakliye Kolu’ndan (ECTC) bir subay, otuz bir süvari sürücüsü ve doksan beş Mısırlı sürücü. Avustralya Ordusu Levazım Kolu ikmal için bir subay tahsis etmişti. ECTC’yi korumak için Bikanir Deve Birliği’nden bir subay ve yirmi dört er görevlendirilmişti. Ayrıca iki kılavuz ve bir Arapça tercüman vardı. Toplam kuvvet, on sekiz subay, 302 er, 175 at ve 261 deveden müteşekkildi. Avustralyalılar ve Yeni Zelandalılar çölde bazı keşif devriyeleri icra etmişlerdi; ancak bu harekât onların ilk taarruz faaliyeti olacaktı.

9 Nisan’da yapılan ikinci bir RFC keşfi, Cifcafa’nin tahliye edilmiş olabileceğini, zira ortalıkta asker görünmese de çadırlar ve teçhizatın yerinde olduğunu bildirdi. Daha ileri istihbarat ise bölgede Hasene’de 900, Bir el Hamma’da 50 ve Nehl’de 200 Osmanlı askerinin bulunduğunu aktarmaktaydı.

Baskın

İntikal

1916’da Avustralya Hafif Süvarisi

Scott’un kuvveti 11 Nisan 1916 günü saat 14:00’ten hemen sonra baskın için yola çıktı. Normal süvari usulünü benimseyerek her saatin elli dakikasını at sırtında gidip, on dakikasını hayvanlarını dinlendirmek için yürüyerek geçirdiler. Saat 17:00’de hayvanları beslemek için mola verdiler; 19:30’da yeniden hareket ederek o geceyi saat 22:30’da Vadi Umm Muksheib’de durarak tamamladılar.

Ertesi gün kuvvet saat 07:30’da, yılın başlarında ANZAC Süvari Tümeni’nden bir devriye tarafından keşfedilmiş bilinen bir su kaynağına yöneldi. Atlı birlikler saat 11:20’de oraya vardı; ancak daha yavaş ilerleyen develer iki saat sonra yetişebildi. Develeri beklerken devriyeler gönderilerek Bedevi faaliyeti ve su kaynakları araştırıldı. Kuvvet daha sonra kuzey-kuzeydoğu istikametinde ilerleyerek 13 Nisan saat 02:30’da kuyuya sekiz mil (13 km) mesafede durdu. Bu kamp, ileri harekât üssü olarak kullanılacak; Kraliyet Mühendisleri telsiz bölüğü ve deve nakliyat birliği burada beklerken hafif süvariler saldırıyı gerçekleştirecekti. Baskın kuvveti üç saat sonra ayrılarak saat 07:30’da 1082 Rakımlı Tepe’ye ulaştı. Burada kuyuyu kontrol edecek bir RFC keşif uçağını beklediler. Uçak yarım saat sonra göründü ve güzergâhın temiz olduğunu bildiren bir mesaj bıraktı. Bu süre zarfında kuvvet, ikincil görevlerinin bir parçası olarak bölgede 51,700 İngiliz galonu (235,03 L; 62,089 US gal) su kaynağı tespit etti. Tekrar harekete geçen baskın kuvveti, Cifcafe kuyusunun görüş hattı dışında, 1080 Rakımlı Tepe’de mevzilendi. RFC keşfi, kuyudaki muhafızların her uçak göründüğünde saklandığını bildirmişti. Dolayısıyla kuyunun hâlâ düşmanca bir kuvvet tarafından tutulduğu varsayıldı ve saldırı ertesi gün, 13 Nisan sabahı 09:00 için planlandı.

Taarruz

Sina’da Osmanlı askerleri, 1915 tarihli bu fotoğraftaki kıyafet ve teçhizat kuyunun müdafilerine aitti.

Bu mevzi Scott’a, Osmanlı pozisyonlarını dürbün ile yakından keşfetme ve taarruz planını yapma imkânı verdi. Bir bölük kuyunun kuzeybatısında bir mil (1,6 km) mesafede konumlanacaktı. Bir diğer bölük kuyunun güneybatısına, üçüncü bölük ise güneyine yerleşecekti. Dördüncü bölük ise mevcut mevkilerinden, bir makineli tüfek takımı desteğiyle, doğrudan hücuma kalkacaktı. Taarruz bölüğünden dört kişi mühendislere, dört kişi de makineli tüfek takımına tahsis edildi.

Taarruz başladığında bir Osmanlı nöbetçisi onları görüp kuyuya çekildi. Kalan müdafiler mevziyi tahliye ederek bir kısmı dağlara, bir kısmı güneydoğuya doğru kaçtı. Dağlara yönelenler, oraya konuşlanan bölük tarafından kesildi ve çatışma burada gerçekleşti. Çatışmada altı Osmanlı askeri öldü, beşi yaralandı. Ardından esirler alındı; bunlar arasında bir Avusturyalı mühendis subayı ve 34 er bulunmaktaydı. Avusturyalı subay, Osmanlı garnizonunun bir Türk subayı, 25 asker ve 15 amele taburu neferinden oluştuğunu açıkladı. Bu askerler, 79. Alay’ın 4. Taburu, 2. Bölük mensubuydu. Böylece taarruz, doğuya doğru kaçtığı gözlemlenen iki kişi hariç tüm garnizonu etkisiz hâle getirmiş oldu. Baskın kuvvetinin kayıpları ise bir asker ve bir atın ölümüyle sınırlı kaldı. Bu, Sina ve Filistin Cephesi’nde hafif süvarilerin ilk kaybıydı.

Kuyu üç sondajdan ve su çıkarma teçhizatından oluşmaktaydı. Bunlar ile kampta depolanan diğer araç-gereçler ve 4.000 mermi hafif silah mühimmatı imha edildi. Osmanlı müdafaa hatlarını inceleyen baskın kuvveti, henüz tamamlanmamış üç siper sistemi ile bir uçaksavar mevzisini ortaya çıkardı. Saat 12:00’de baskın kuvveti, artçı korumasında Süveyş Kanalı’na dönüşe geçti. Develere uyum sağlamak için sık sık mola vererek saat 22:30’da geceyi durarak geçirdiler. Ertesi gün, 14 Nisan’da baskın kuvveti kendi hatlarına emniyetle döndü.

Sonuçlar

Baskına katılan birçok asker, Scott’un raporunda savaş raporunda övgüyle zikredildi. Kendi liderlik becerilerinden ötürü Scott, Seçkin Hizmet Nişanı’na (Distinguished Service Order) layık görüldü. Takdirname şu şekildeydi: “Belirgin yetenek ve iyi çalışmasından dolayı. Küçük bir kolu uzak bir düşman karakolunu keşfe götürdü, taarruz etti, birkaç düşmanı öldürdü ve komutan dâhil otuz sekiz esir getirdi. Planlarını öyle iyi hazırlamıştı ki bunu yalnızca bir asker ve bir at kaybıyla başardı.” Baskının ayrıntıları, o dönem için küçük çaplı bir hadise olsa da, The London Times ve New York Times’ta yayımlandı.

Kaynakça

Alıntı

• Darley, T H Major (2009) [1924]. With the Ninth Light Horse in the Great War (Reprint bas.). Londra: Naval and Military Press. ISBN 9781845747718. 
• Fewster, Kevin; Basarin, Vecihi; Basarin, Hatice Hurmuz (2003). Gallipoli: The Turkish Story. Crows Nest, New South Wales: Allen and Unwin. ISBN 1-74114-045-5. 
• Gullett, Henry Somer (1923). The Australian Imperial Force in Sinai and Palestine, 1914–1918. Official History of Australia in the War of 1914–1918. VII. Sidney: Angus and Robertson. OCLC 59863829. 
• Woodfin, Edward C (2012). Camp and Combat on the Sinai and Palestine Front: The Experience of the British Empire Soldier, 1916–18. Basingstoke: Palgrave Macmillan. ISBN 978-1137264800.