NATO-Türkiye ilişkileri
 | |
 NATO |
 Türkiye |
|---|---|
NATO-Türkiye ilişkileri, Türkiye'nin, NATO üyesi olmak için girdiği Kore Savaşı ile 1952 yılında[1] başlamıştır.
NATO ile birlikte yapılan harekâtlar ve katkılar
[değiştir | kaynağı değiştir]Türkiye, NATO müttefikleri arasında en çok katkıyı yapan ilk 5 ülkeden birisidir.
Katkılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Ege Denizi'ndeki düzensiz geçişin önlenmesi, keşif gözetleme ve denetim konularında destek sağlanması. Aynı zamanda Türkiye NATO'nun faaliyetlerine daimi katılım sağlamaktadır.
- Irak'a askeri eğitmen ve askeri danışmanlık sağlanması. Irak'ta kuvvet koruma timi konuşlandırılması.
- IŞİD ile mücadele koalisyonu kapsamında gerçekleşen NATO uçaklarının uçuşlarına yakıt ikmali gerçekleştirilmesi.
- Doğu Avrupa'ya yönelik yapılan tedbirlerde gerçekleşen uçuşlara yakıt ikmali yapılması.
- Konya Hava Üssü'nün NATO'ya sunulması.
- NATO Daimi Deniz Güçlerine ve NATO Daimi Mayın Karşı Tedbir Güçlerine daimi surette katılım.
Savaşlar
[değiştir | kaynağı değiştir]Körfez Savaşı
[değiştir | kaynağı değiştir]Irak'ın Kuveyt'i işgali nedeniyle başlatılan operasyondur. Havadan erken uyarı özellikli uçaklar Türkiye'nin güneydoğusuna gönderildi ve kısa süre sonra bölgeye birlikler sevk edildi.[2] Türkiye savaşa fiili olarak katılmamış ama Saddam Hüseyin'in caydırılması için NATO'dan bölgeye hava savunma sistemi kurmasını istemiştir. Bu savaşta Çekiç güç kuvvetleri Türkiye'de konuşlanmıştır.
Ayrıca Bakınız: Körfez Savaşı
Bosna-Hersek Müdahalesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti'nin dağılmasının ardından Bosna Savaşı başladı. Durum 1992'de kötüleşmeye başladı ve NATO 1993'te Bosna'da uçuşa yasak bölgeye, Uçuş Yasağı Harekâtı ile Bosna Savaşı'na müdahale etmeye başladı. Türkiye bu savaşta ABD ile iş birliği yaparak ve Bosna askerlerine silah yardımında bulunarak destek verdi.[3][4] Savaşta ABD mali destekte bulunurken Türkiye de Bosna ordusuna eğitim desteği verdi.[4] Türkiye 1994 yılının Temmuz ayında Bosna'nın Zenica şehrine 1500 asker göndererek ateşkesin gözlemcisi olmuştur.[4] Hırvatistan Ankara Büyükelçisi, Dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in, Hırvat Cumhurbaşkanı ile konuşmasının barışa zemin oluşturduğunu söylemiştir.[4]
Ayrıca Bakınız: Bosna Savaşı,
Kosova Müdahalesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Kosova Savaşı'nın başlaması ile milyonlarca insan ülkesinden başka ülkelere göç etmek zorunda kaldı. Göç edenlerin en çok göç ettikleri ülkeler Arnavutluk, Kuzey Makedonya, Karadağ ve Türkiye oldu. Türkiye bu olanlara sessiz kalmamış ve 1999 yılında Kosova'ya yardım etmiştir.[5] Türk uçakları ilk olarak denetim uçuşları yapmıştır ve daha sonra da Barış Gücünün bir parçası olmuştur.[5] Kosova'da Türklerin yaşıyor olması da Türkiye'nin Kosova'ya yardım etmesini tetikleyen unsurlardan birisi olmuştur.[5] Savaşın sonunda bağımsızlığı ilan eden Kosova'yı tanıyan ilk devletlerden birisi Türkiye olmuştur.[5]
Ayrıca Bakınız: Kosova Savaşı, KFOR
Afganistan Savaşı
[değiştir | kaynağı değiştir]Kararlı Destek Misyonu ile Afganistan'a yardım ve destek amaçlı koalisyon kurulmuştur. Kurulan koalisyona Türkiye, 600 asker göndererek katkı vermiştir. Ayrıca Türkiye bu savaşta Çerçeve Ülke görevini üstlenen devletlerden birisi olmuştur. Bu savaş sonrası Türkiye 2020 yılına kadar Hamid Karzai Uluslararası Havaalanının güvenliğini ve işletmesini üstlenmiştir.
Ayrıca Bakınız: Afganistan Savaşı (2001-2021)
İstanbul İş Birliği Girişimi
[değiştir | kaynağı değiştir]NATO'nun sınırlarını genişletmek ve Akdeniz Diyaloğu adı altında daha fazla Müslüman devlet ile iş birliği yapmak için 2004 yılında gerçekleştirdiği zirvedir. Türkiye, NATO'ya üye en gelişmiş Müslümanların çoğunlukta bulunduğu ülke olduğu için bu zirve İstanbul'da yapılmıştır.
Girişimde, birliğe katılması için görüşülen ülkeler;
Afganistan
Avustralya
Bahreyn
Birleşik Arap Emirlikleri
Güney Kore
Irak
Japonya
Katar
Kuveyt
Moğolistan
Pakistan
Venezuela
Yeni Zelanda
Ayrıca Bakınız: İstanbul İş Birliği Girişimi
Türkiye'nin NATO'dan destek talepleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Türkiye Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 4. maddesine dayanarak, NATO'dan dört defa yardım talebinde bulunmuştur.
| Tarih | Bölge | Sebep |
|---|---|---|
10-16 Şubat 2003
|
Irak'da yaşanan gerginlik. | |
3 Ekim 2012
|
Silahsız F-4 keşif uçağının
Suriye rejimi tarafından düşürülmesi. | |
28 Temmuz 2015
|
Terör örgütü IŞİD'in Suruç'da
terör saldırısı yapması. | |
28 Şubat 2020
|
Suriye rejimi ve destekçileri tarafından
Türkiye'nin, Suriye'deki askerlerine saldırı yapılması. |
| Tarih | Bölge | Sebep | Sonuç |
|---|---|---|---|
3 Ocak - 8 Mart 1991
|
Türkiye
|
Körfez Savaşı'na karşı tedbir
ve tehditleri ortadan kaldırma. |
Körfez Savaşı sebebiyle tehditlere karşı
Türkiye topraklarına hava savunma sistemleri yerleştirildi. |
16 Şubat 2003
|
Diyarbakır ve Batman
|
Irak Savaşı'na karşı tedbir ve
tehditleri ortadan kaldırma. |
Irak Savaşı nedeniyle Diyarbakır ve
Batman'a, MIM-104 Patriot hava savunma sistemi yerleştirildi. |
22 Haziran 2012
|
Silahsız F-4 keşif uçağının
Suriye rejimi tarafından düşürülmesi. |
4 Aralık 2012'de konsey kararı ile Türkiye'ye
hava ve füze savunma sistemi konuşlandırıldı. İspanya'ya ait MIM-104 Patriot hava savunma sistemi Adana'ya konuşlandırıldı. | |
2 Ekim 2012
|
Suriye rejimi tarafından Akçakale'de
5 vatandaşın şehit edilmesi. |
NATO ile bağlantılı tesis ve karargâhlar
[değiştir | kaynağı değiştir]Türkiye NATO'nun komuta ve kuvvet yapısına en çok katkıyı yapan ülkelerdendir. NATO'nun Kara Komutanlığının (LANDCOM) merkezi İzmir'de yer almaktadır.[6] NATO Mukabele Kuvveti (NRF) kapsamındaki Çok Yüksek Hazırlık Seviyeli Görev Gücüne, 2021 yılında Türkiye liderlik etmiştir.
| Tesis/Karargâh | Şehir | Kullanan Ülkeler | Açıklama |
|---|---|---|---|
 Türkiye
|
ABD'nin Türkiye'deki en önemli
askeri üssü. Bu üste nükleer silah olduğu iddia ediliyor.[7] | ||
Terörizme Karşı
Mükemmeliyetçilik Merkezi
|
Türkiye
|
||
| NATO'nun 6 eğitim merkezinden ilkidir.[7] | |||
| ABD'nin Türkiye'deki karargâhlarından
birisidir. ABD askeri koordinasyonlarını buradan yönetmektedir.[7] | |||
| Türkiye
|
ABD'nin acil durumlarda inmek için kullandığı
karargâhlardan birisidir. Yedek karargâh konumundadır.[7] | ||
| Türkiye
|
Füzelerin komutasını sağlayan merkezdir.[7] | ||
| Birçok askerin ve uçağın bulunduğu bir hava
üssüdür.[7] | |||
NATO Yüksek Hazırlıklı
Kara Kuvvetleri Karargâhı
|
Türkiye
|
2001 yılında NATO'ya tahsis edilen bir
karargâhtır.[7] | |
| Ege Denizinin korunması amacıyla oluşturulan
bir merkezdir. | |||
NATO Kara Komutanlığı
|
Türkiye
|
NATO'nun Kara Komutanlığı merkezidir.[7] | |
| Türkiye
|
İtalya'ya ait hava savunma sistemi SAMP/T'nin
bataryasının bulunduğu yerdir.[7] | ||
| Türkiye
|
Irak Savaşı sırasında kullanılan hava üssüdür.[7] | ||
| Türkiye
|
ABD'nin acil durumlarda inmek için kullandığı
karargâhlardan birisidir. Yedek karargâh konumundadır.[7] | ||
| NATO'ya ait hava üssüdür.[7] | |||
| Türkiye
|
İncirlik'in korunması ve denizden taşınabilecek
unsurlar için kullanılan üstür.[7] |
Karşılaştırma
[değiştir | kaynağı değiştir] NATO
|
Türkiye
| |
|---|---|---|
| Bayrak | 
|
|
| Arması |  |
|
| Harita | .svg) |
 |
| Başkent | Brüksel | Ankara |
| Resmî Dil | İngilizce ve Fransızca | Türkçe |
| Yönetim | Genel Sekreter Jens Stoltenberg  Norveç
Askerî Komite Başkanı Petr Pavel Avrupa Komutanı Curtis Scaparrotti Dönüşüm Komutanı Denis Mercier |
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz |
| Kuruluş | 4 Nisan 1949 | 29 Ekim 1923 |
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 31 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 27 Mayıs 2021.
- ^ "NATO's Operations 1949 - Present" (PDF). NATO. 2009. 22 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 3 Mart 2013.
- ^ "Türkiye Bosna'ya silah sağladı". 9 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Nisan 2016.
- ^ a b c d "Türkiye'nin Bosna Hersek Savaşı'ndaki Politikası". Gülçin Sağır Keskin. 12 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2021.
- ^ a b c d Editör (26 Mart 2015). "1999 Kosova Krizi ve NATO Müdahalesi". TUİÇ Akademi. 30 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2021.
- ^ "Home". lc.nato.int (İngilizce). 14 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2021.
- ^ a b c d e f g h i j k l m "Türkiye ve Suriye'deki ABD ve NATO askeri üsleri". tr.sputniknews.com. 21 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2021.
