Türkiye-Yugoslavya ilişkileri

Türkiye-Yugoslavya ilişkileri, Türkiye ile Yugoslavya arasındaki tarihi dış ilişkilerdi (Yugoslavya Krallığı 1918-1941 ve Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti 1945-1992).

Tarihsel İlişkiler

Osmanlı dönemi

Yugoslavya'nın büyük bir bölümü bir zamanlar Osmanlı İmparatorluğu'nun içindeydi. Bölgede Habsburgların genişlemesi ve Yugoslavya'nın bağımsızlığını kazanmasıyla uzun süreli Osmanlı geri çekilmesi yaşandı.^[1] Slovenya, Eski Karadağ, Ragusa Cumhuriyeti, Venedik Dalmaçya ve Hırvatistan'ın kuzeybatı bölgeleri hiçbir zaman uzun süreli Osmanlı egemenliği altında olmadı. Slavonya ve Voyvodina, 1804-1833 Sırp Devrimi sırasında 1699 Sırbistan Karlowitz Antlaşması ile 1908–09 Bosna Krizi sırasında Bosna ve Sandžak özgürleşirken, Kosova, Orta Sırbistan'ın en güney kısmı ve Kuzey Makedonya yalnızca Birinci Balkan Savaşı aracılığıyla özgürleşebilmişlerdir.

Gazi Hüsrev Bey Camii
Mehmed Paşa Köprüsü
Bayraklı Camii, Belgrad
Eski pazar, Üsküp

Savaşlar arası dönem

Türk Kurtuluş Savaşı, Türkiye Cumhuriyeti'nin yeni kurulan ülkeleri ile Sırp, Hırvat ve Sloven Krallıkları arasında resmi diplomatik ilişkilerin kurulmasını yavaşlattı. Yeni krallığın hükûmeti, yeni kurulan devletlerden biri olarak Osmanlı kamu borcunun bir kısmını miras almak istemediği için Sevr Antlaşması'nı imzalamayı reddetti daha sonra 18 Nisan 1924'te Yugoslavya, toplam Osmanlı borcunun %5.25 yani 5.435.597 Türk Lirası payını kabul etti. İki ülke 28 Ekim 1925'te barış ve dostluk anlaşmasını imzaladı.^[2] 9 Şubat 1934 tarihinde Yugoslavya Krallığı, Türkiye Cumhuriyeti, Romanya Krallığı, Yunanistan Cumhuriyeti arasında "Balkan Antantı" oluşturuldu. Bu antant İkinci Dünya Savaşı'nda Nazi Almanyası'nın Romanya, Yugoslavya ve Yunanistan'ı işgal etmesi ile ortadan kalkmıştır.

Soğuk Savaş dönemi

Yugoslavya'da II.Dünya Savaşı'nın sona ermesinden sonraki ilk yıllarda, yeni komünist yetkililer Müslüman nüfusun Türkiye'ye göçünü desteklemeye devam ettiler. 1951-1956 arasındaki dönemde, çoğunluğu Kosova ve Makedonya'dan olmak üzere toplam 86.380 Müslüman, 67.236 Türk, 4.394 Arnavut, 13.926 Pomak ve 224'ü Türkiye'ye göç etti.^[3] Bu durum, Türkiye yeni yerleşimcileri kabul etmeye istekli olduğu için iki hükûmet arasındaki ilişkileri olumsuz etkilemedi. 1948 Tito-Stalin bölünmesi, Yugoslavya ile Doğu Bloku arasındaki ilişkilerde büyük bir kopuşu temsil etti ve ardından Belgrad dış politikasını yeni müttefiklere doğru yeniden yönlendirdi. İdeolojik çelişkilere rağmen Yugoslavya, tarafsız ve nihayetinde tarafsız ülkelerle ilişkilerin geliştirilmesi için koşullar gerçekleşmeden önce Batı Bloku ülkeleriyle yakın işbirliği yaptı. Yugoslavya, NATO'ya tam üyeliğe ulaşmak yerine, kendileri potansiyel Sovyet askeri müdahalesinden korkan iki NATO üyesi ülke olarak Yunanistan ve Türkiye ile daha yakın işbirliğini tercih etti. 1953'te üç ülke, bir mutabakat imzalanan ilk üç taraflı görüşmeyi düzenledi, üç ülkeden birine yönelik saldırganlığın diğerlerinin savunmasını tehdit ettiğini belirtti.^[4] 28 Şubat 1953'te üç ülke Balkan Paktı'nı kurarken aynı yılın 20 Nisan'ında Ankara ve Belgrad çifte vatandaşlık da dahil olmak üzere bir dizi anlaşma imzaladı. Yunanistan ve Türkiye, Yugoslavya’nın NATO’ya tam üyeliği için şiddetle bastırırken, Stalin'in ölümünden sonra Belgrad, Sovyetler Birliği ile bağlarını normalleştirme ve tarafsız dış politikayı yeniden değerlendirme kararı aldı. 1961'de Yugoslav yazar Ivo Andrić, Višegrad'daki Mehmed Paşa Sokolović Köprüsü etrafında geçen Drina'daki The Bridge adlı tarihi romanıyla Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü. 1971'de Slav Müslümanları (etnik grup olarak modern Boşnaklar) Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti'nin kurucu halklarından biri olarak kabul edildi. 1982'de Hırvat mimar Andrija Mutnjaković, Kosova Milli Kütüphanesi'nin mevcut binasını tasarlarken Bizans ve İslam mimari formlarının harmanlanmasını kullandı. Sosyalist Yugoslavya döneminde kardeş şehirler haline gelen Türk ve Yugoslav şehirleri arasında Saraybosna-Bursa (1979) ve Üsküp-Manisa (1985) yer alıyor.

Yugoslavya savaşlarının bitmesi ve Yugoslavya'nın dağılması

Yugoslav Savaşları dinsel çağrışımlar taşırken ve Müslüman topluluklarla Türk dayanışması algısı varken, Türkiye Cumhuriyeti çok ihtiyatlı bir politika izledi. Sık sık şüphe uyandıran diğer Balkan devletleri ve Türk müttefikleri arasındaki olası tepkilere dikkat eden Türk hükûmeti, Batı politikalarını yakından takip etti ve tek taraflı olmaktan kaçındı. Aynı zamanda Bosna Savaşı, Türk vatandaşları arasında yurtiçinde büyük bir kargaşaya neden oldu. Türkiye, Sırbistan'ı düşman etmemeye çalıştı ancak Türkiye, Bosna Savaşı ile ilgili askeri müdahalelere aktif olarak katılmayı reddetti.^[5] Daha sonra, Bosna'ya kıyasla Kosova Savaşına olan ilginin önemli ölçüde azalmasına rağmen, 1999 NATO Yugoslavya bombalamasına katılacaktı. 1912-1913 Birinci Balkan Savaşı sırasında Müslümanlara yönelik daha önceki zulüm deneyimlerine benzer şekilde, eski Yugoslavya'daki çatışma ve güçlü resmi tepkinin olmaması, İslamcı ve Türk milliyetçi siyasi güçlerine olan desteği güçlendirdi.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

^ William H. Holt (2019). Balkan Reconquista and the End of Turkey-in-Europe: Massacre and Migration, Memory and Forgetting, 1877-1878. University of Utah Press. ISBN 9781607816966.
^ Župančić, Tonka (2004). "Посланство Краљевине Југославије у Турској–Цариград, Анкара 1919-1945 (1890-1945)". Часопис Архив (Sırpça). 5 (2). ss. 9-25. 11 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi22 Kasım 2020.
^ Jovanović, Vladan (2013). "Iz FNRJ u Tursku". Peščanik. 9 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi22 Kasım 2020.
^ Tahirovic, Mehmed (2014). "Relations between Turkey and the Balkan Countries as in a Function of Improving the Regional Peace and Stability". ADAM AKADEMİ Sosyal Bilimler Dergisi = Adam Academy Journal of Social Science. 4 (2). ss. 59-76. 16 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi22 Kasım 2020.
^ "Turkish policy towards the conflict in Kosovo: the preeminence of national political interests". Balkanologie. June 2004. 30 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2020.

[Balkan_Reconquista-1] William H. Holt (2019). Balkan Reconquista and the End of Turkey-in-Europe: Massacre and Migration, Memory and Forgetting, 1877-1878. University of Utah Press. ISBN 9781607816966.

[Župančić-2] Župančić, Tonka (2004). "Посланство Краљевине Југославије у Турској–Цариград, Анкара 1919-1945 (1890-1945)". Часопис Архив (Sırpça). 5 (2). ss. 9-25. 11 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi22 Kasım 2020.

[Jovanović-3] Jovanović, Vladan (2013). "Iz FNRJ u Tursku". Peščanik. 9 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi22 Kasım 2020.

[Turkey_and_the_Balkan_Countries-4] Tahirovic, Mehmed (2014). "Relations between Turkey and the Balkan Countries as in a Function of Improving the Regional Peace and Stability". ADAM AKADEMİ Sosyal Bilimler Dergisi = Adam Academy Journal of Social Science. 4 (2). ss. 59-76. 16 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi22 Kasım 2020.

[Balkanologie-5] "Turkish policy towards the conflict in Kosovo: the preeminence of national political interests". Balkanologie. June 2004. 30 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2020.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

g t d Türkiye'nin dış ilişkileri
Hakan Fidan (Dışişleri Bakanı), Burak Akçapar, Mehmet Kemal Bozay ve Yasin Ekrem Serim (Bakan Yardımcıları)
Afrika	Angola Benin Botsvana Burkina Faso Burundi Cezayir Cibuti Çad Ekvator Ginesi Eritre Esvatini Etiyopya Fas Fildişi Sahili Gabon Gambiya Gana Gine Gine-Bissau Güney Afrika Güney Sudan Kamerun Kenya Komorlar Kongo Cumhuriyeti Kongo Demokratik Cumhuriyeti Lesotho Liberya Libya Madagaskar Malavi Mali Mauritius Mısır Moritanya Mozambik Namibya Nijer Nijerya Orta Afrika Cumhuriyeti Ruanda São Tomé ve Príncipe Senegal Seyşeller Sierra Leone Somali Sudan Tanzanya Togo Tunus Uganda Yeşil Burun Adaları Zambiya Zimbabve
Kuzey ve Güney Amerika	Amerika Birleşik Devletleri Antigua ve Barbuda Arjantin Bahamalar Barbados Belize Bolivya Brezilya Dominika Dominik Cumhuriyeti Ekvador El Salvador Grenada Guatemala Guyana Haiti Honduras Jamaika Kanada Kolombiya Kosta Rika Küba Meksika Nikaragua Panama Paraguay Peru St. Kitts ve Nevis St. Lucia St. Vincent ve Grenadinler Surinam Şili Trinidad ve Tobago Uruguay Venezuela
Asya	Afganistan Bahreyn Bangladeş Bhutan Birleşik Arap Emirlikleri Brunei Çin Hong Kong Makao Tayvan Doğu Timor Endonezya Filipinler Filistin Güney Kore Hindistan Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi İran İsrail Japonya Kamboçya Katar Kırgızistan Kuveyt Kuzey Kore Laos Lübnan Maldivler Malezya Moğolistan Myanmar Nepal Özbekistan Pakistan Singapur Sri Lanka Suriye Suudi Arabistan Tacikistan Tayland Türkmenistan Umman Ürdün Vietnam Yemen
Avrupa	Andorra Almanya Arnavutluk Avusturya Azerbaycan Nahçıvan Belarus Belçika Birleşik Krallık Bosna-Hersek Bulgaristan Çekya Danimarka Ermenistan Estonya Finlandiya Fransa Gürcistan Abhazya Hırvatistan Hollanda İrlanda İspanya İsveç İsviçre İtalya İzlanda Karadağ Kazakistan Kıbrıs Cumhuriyeti Kosova Kuzey Kıbrıs Kuzey Makedonya Letonya Lihtenştayn Litvanya Lüksemburg Macaristan Malta Monako Moldova Gagavuzya Norveç Polonya Portekiz Romanya Rusya Çeçenistan Tataristan San Marino Sırbistan Slovakya Slovenya Ukrayna Vatikan Yunanistan
Okyanusya	Avustralya Fiji Kiribati Marshall Adaları Mikronezya Federal Devletleri Nauru Palau Papua Yeni Gine Samoa Solomon Adaları Tonga Tuvalu Vanuatu Yeni Zelanda Cook Adaları Niue
Uluslararası örgütler	AiB Arap Birliği Avrupa Birliği üyelik süreci BM BRICS D-8 İİT MIKTA NATO
Eski ülkeler	Çekoslovakya Sovyetler Birliği Ukrayna SSC Yugoslavya
Ayrıca bakınız	Dışişleri Bakanlığı liste Türkiye'nin diplomatik temsilcilikleri Türkiye'deki diplomatik temsilcilikler Diplomatlar Diaspora Göç Kurtuluş Savaşı döneminde SSCB-Türkiye ilişkileri Cumhurbaşkanı Gül'ün dış ziyaretleri Başbakan Erdoğan'ın dış ziyaretleri Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın dış ziyaretleri