Bahreyn
.svg)
Bahreyn (Arapça: البحرين - El Bahreyn), resmi adıyla Bahreyn Krallığı (Arapça: مملكة البحرين - Memleketü'l-Bahreyn), Batı Asya'da bir ada ülkesidir.[10] Basra Körfezi'nin ortasında yer alan ülke, 33 doğal ada ve ek olarak 50 yapay adadan oluşan küçük bir takımadadan oluşmaktadır ve bu takımadaların merkezinde, ülkenin kara kütlesinin yaklaşık %80'ini oluşturan Bahreyn Adası bulunmaktadır. Bahreyn, Katar ile Suudi Arabistan'ın kuzeydoğu kıyısı arasında yer almakta olup, Kral Fahd Köprüsü ile Suudi Arabistan'a bağlanmaktadır. 2024 yılı itibarıyla nüfusu 1.588.670 olup, bunun 739.736'sı (%46,6) Bahreyn vatandaşı, 848.934'ü (%53,4) ise yabancı uyrukludur. Bahreyn yaklaşık 760 kilometrekare (290 mil kare) bir alana yayılmış olup, Maldivler ve Singapur'dan sonra Asya'nın en küçük üçüncü ülkesidir. Başkenti ve en büyük şehri Manama'dır.
Günümüz Bahreyn topraklarını kapsayan bölge, bir zamanlar Antik Dilmun medeniyetinin bulunduğu yerdi. Antik Çağ'lardan beri inci balıkçılığıyla ünlüydü ve 19. yüzyıla kadar dünyanın en iyisi olarak kabul ediliyordu. Bahreyn, 628 yılında Muhammed'in yaşamı sırasında İslam'dan etkilenen ilk bölgelerden biriydi. Arap egemenliği döneminden sonra, Bahreyn 1521'den 1602'ye kadar Portekiz İmparatorluğu tarafından yönetildi ve bu tarihte Safevi İran'ının Şahı Büyük Abbas tarafından kovuldular. 1783'te Beni Utbe ve müttefik kabileler Bahreyn'i Nasr Al-Madhkur'dan ele geçirdi. O zamandan beri, Ahmed el Fateh'in Bahreyn'in ilk hakimi olduğu Al Khalifa kraliyet ailesi tarafından yönetilmektedir.
19. yüzyılın sonlarında, İngilizlerle yapılan ardışık anlaşmaların ardından Bahreyn, Birleşik Krallık'ın himayesi altına girdi. 1971'de bağımsızlığını ilan etti. Eskiden bir emirlik olan Bahreyn, 2002'de yarı anayasal monarşi ilan edildi ve anayasanın 2. maddesi şeriatı yasama için temel bir kaynak haline getirdi. 2011'de ülke, bölgesel Arap Baharı'ndan ilham alan protestolar yaşadı. İktidardaki Sünni Müslüman El Halife kraliyet ailesi, muhalifler, siyasi muhalefet figürleri ve Şii Müslüman nüfusu da dahil olmak üzere grupların insan haklarını ihlal etmekle eleştirildi.
Bahreyn, Basra Körfezi'ndeki ilk petrol sonrası ekonomilerden biri olarak bilinir ve bu, bankacılık ve turizm sektörlerine on yıllarca yapılan yatırımların sonucudur. Dünyanın en büyük finans kurumlarının birçoğu Manama'da bulunmaktadır, ancak petrol gelirleri hala hükûmet bütçesinin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Dünya Bankası tarafından yüksek gelirli bir ekonomi olarak kabul edilmektedir. Bahreyn, Birleşmiş Milletler, Bağlantısızlar Hareketi, Arap Birliği, İslam İşbirliği Teşkilatı ve Körfez İşbirliği Konseyi üyesidir. Şanghay İşbirliği Örgütü'nün Diyalog ortağıdır.
Etimoloji
değiştirArapçada bahr deniz demektir. Bahreyn ise "iki deniz" anlamına gelir.[11]
Tarih
değiştir
Bahreyn antik zamanlardan beri insanlar için bir yerleşim yeri olmuştur. Tarihte ilk olarak Dilmun medeniyetinin bulunduğu bölgede önemli bir ticaret noktası olmuştur. Basra Körfezi'ndeki stratejik konumu sebebiyle ülke sırasıyla Asur, Babil, Yunan, Ahameniş İmparatorluğu ve Sasani İmparatorluğu kontrolüne geçmiştir.
İslam'ın ortaya çıkmasından sonra Müslümanlığı da beraberinde getiren Arap medeniyetlerinin etkisine ve kontrolüne girmiştir.
1521'de Portekizlilerin eline geçen ada 1559'da Osmanlıların eline geçmiştir ve burada Osmanlı Devleti bir üs kurmuştur, ancak bir süre sonra tekrar ada Portekizlilerin eline geçmiştir. 1602'de Portekizliler İranlılar tarafından adadan uzaklaştırılmıştır. Bu tarihten Halife Hanedanı'nın Bahreyn'de hakimiyeti ele geçirdiği 1783 yılına kadar ada İranlılar ile Arap kabilelerinin mücadele alanı olmuştur.[12] 1957 yılında Pehlevî İranı'nın 14. eyaleti olarak ilan edilen ancak gerçekte İngiliz sömürgesiyle yönetilen ada 1971'de Birleşik Krallık hakimiyetinden çıkarak bağımsızlığına kavuşmuştur.
2011 yılında ortaya çıkan Arap Baharı sırasında nüfusu Şii çoğunluktan oluşan halk Sünni yöneticilere karşı ayaklanma başlatmış ancak bu ayaklanma bastırılmıştır.
Coğrafya
değiştirBahreyn 3 büyük adadan meydana gelir. En geniş adası Bahreyn Adasıdır, 48 km uzunluğunda ve 19,3 km genişliğindedir. Baş şehri Manama, bu ada üzerindedir. Diğer büyük adaları Muharrak ve Sitra'dır. Kıyıları nakliyat ve gemilerin yaklaşması için elverişlidir. Adalar genel olarak denizden çok yüksek değildir. En tepe noktası 137 m ile Bahreyn Adasındaki bir tepedir.
Ekonomi
değiştirBahreyn 2006 yılında Arap dünyasının en hızlı büyüyen ekonomisi oldu.[13] 2011 yılında, Wall Street Journal gazetesine bağlı Heritage Foundation isimli derneğin yayımladığı, Index of Economic Freedom (Özgür Ekonominin Listesi) 'e göre Bahreyn Orta Doğu bölgesinin en özgür, tüm dünyada ise 10. özgür ekonomi olarak kabul edilmiştir. Bankacılık sektörünün büyük gelişimi, özellikle İslami Bankacılıktaki gelişme, bölgedeki büyük ekonomik gelişmenin etkisi ile çok hızlı gelişmiş ve bu büyüme sayesinde 2008 yılında dünyanın en hızlı büyüyen finans merkezi unvanını almıştır.[13]
Ekonomide tarihsel olarak Bahreyn, petrol üretimi ve inci üretimi ile tanınmaktadır. Fakat 20. yüzyılda petrol tüketiminin artması ile Petrol tüm Arap ülkelerinde olduğu gibi, Bahreyn'de de lokomotif güç olmuştur. Petrol ticaretinin; ülke ihracatındaki oranı %60, ülke gelirlerindeki oranı %60, Gayrısafi Yurt içi Hasıla'daki (GYH) oranı %30'dur. 1985 yılından bu yana petrol fiyatlarındaki değişikliklerle Bahreyn Ekonomisi dalgalanan bir ekonomi şeklini almıştır. Örneğin 1990-1991 Körfez Savaşı sürecinde ve sonrasında olduğu gibi.
İletişim ve ulaştırma faaliyetlerinin ülkede çok hızlı gelişmesi ile ülke yabancı yatırımcılar için bir çekim merkezi oldu. öyle ki Amerika Birleşik Devletleri ile 2004 yılında serbest ticaret anlaşması imzaladı(US-Bahrain Free Trade Agreement). Söz konusu anlaşma ile iki devlet arasındaki gümrük vergileri azalacaktır.[14]
İşsizlik, özellikle gençler arasında, petrol ve su kaynaklarının azalması ile birlikte devletin en büyük sorunlarındandır. 2008'de işsizlik oranı %4 olarak tespit edilmiş olmasına rağmen,[15] kadın nüfusunun %85'i ülkede çalışmamaktadır.[16] Söz konusu %4 olarak belirlenen işsizlik oranı içerisinde kadın nüfusunun işsizliği dahil edilmemişti. 2007'de ise Bahreyn Arap bölgesindeki ilk işsizlik sigortası hakkı veren ülke olmuştur. İşsizlik sigortası yanı sıra, çalışma koşullarında da çeşitli gelişmeler sağlanmaktadır.[17]
Demografi
değiştirÜlkenin kuzeyinde çok fazla yerleşim görülürken güneyinde yaklaşık 20 kilometre kuzeyine kadar yerleşim görünmemektedir.
| Tarihî nüfus | ||
|---|---|---|
| Yıl | Nüfus | %± Artış |
| 1950 | 116.000 | — |
| 1960 | 162.000 | 3,40% |
| 1970 | 212.000 | 2,73% |
| 1980 | 358.000 | 5,38% |
| 1990 | 493.000 | 3,25% |
| 2000 | 638.000 | 2,61% |
| 2010 | 1.262.000 | 7,06% |
| 2020 | 1.885.000 | 4,09% |
| Kaynaklar:[18] | ||
Nüfusun yarısına yakını Bahreyn'in yerlilerine ilaveten Filistin, Umman ve Suudi kökenli Araplardan oluşurken, kalan kısım İran, Hindistan, Pakistan, Filipinler, Endonezya hatta ABD ve İngiltere kökenli vatandaşlardan meydana gelmektedir. 2000 sonrası ülkede Sünni nüfusun oranının arttırılması için sistematik olarak bazı Sünni göçmenlere vatandaşlık verilmektedir.[19] Şii Farslar da (Acem olarak isimlendirilirler) ülkeye eski zamanlarda göç etmiş bir gruptur.
Bunun bir etkisi de erkek/kadın oranında görülmektedir. Bahreyn'de her 100 kadına 154 erkek düşer, 25-54 arasında bu oran 192'ye kadar çıkar. Bu oranlar Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden sonra erkeklerin aleyhine olan dünyanın en yüksek üçüncü cinsiyet oranlarıdır.[20]
İdarî yapılanma
değiştir
Bahreyn idari olarak 5 ile (Arapça: محافظة / muhafaza) ayrılır;
Kaynakça
değiştir- ^ "Constitution of the Kingdom of Bahrain (Issued in 2002) and Its Amendments (Issued in 2012)" (PDF). National Institution for Human Rights. National Institute for Human Rights. 4 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 31 Ağustos 2020.
- ^ a b Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>etiketi;Census2020isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme) - ^ Bahrain Country Study 18 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Library of Congress
- ^ Pew Research Center's Religion & Public Life Project: Bahrain 23 Temmuz 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Pew Research Center. 2020.
- ^ "Bahrain ends special pact". The Straits Times. 15 Ağustos 1971. 10 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2014.
- ^ "CIA World Factbook, "Bahrain"". Central Intelligence Agency. 20 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2011.
- ^ "Facts & Figures". data.gov.bh. 3 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2024.
- ^ a b c d "Report for Selected Countries and Subjects: October 2024". International Monetary Fund. 30 Kasım 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ekim 2024.
- ^ "Human Development Report 2025" (PDF). United Nations Development Programme. 6 Mayıs 2025. 6 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 6 Mayıs 2025.
- ^ Nijman, Jan (2020). Geography: Realms, Regions, and Concepts (20. bas.). Wiley. ISBN 978-1119607410.
- ^ "Baḥrayn". Encyclopedia of Islam. I. Leiden: E.J. Brill. 1960. s. 941.
- ^ Mustafa L. Bilge, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt: 4, s. 494
- ^ a b "Arap İşdunyası İnternet Haber". 2 Haziran 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2011.
- ^ Bahrain Timeline 18 Mayıs 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. BBC
- ^ "Bahreyn Yerel Medya". 9 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2011.
- ^ [1] 9 Ocak 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Arap Medyası İngilizce / Khaleej Times Online - 85pc unemployed in Bahrain are females 2008
- ^ Minister lashes out at parties opposed to unemployment benefit scheme 18 Aralık 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Arap Medyası Gulf News, 22 Temmuz 2007
- ^ "World Population Prospects: The 2010 Revision". 7 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2017.
- ^ Yusuf Bahadır Keskin (3 Eylül 2021). İsmail Numan Telci (Ed.). Ulusal ve Bölgesel Dinamikler Işığında Bahreyn Dış Politikası. Körfez Dış Politikası Bağımlılık, Müdahalecilik, Tarafsızlık. Ankara: Ortadoğu Yayınları. ss. 159-182.
- ^ "Sex ratio". The World Factbook. 30 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2017.
Dış bağlantılar
değiştir- CIA World Factbook26 Kasım 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
.svg) | ||
Eğik yazılan devletler Birleşmiş Milletler tarafından tanınmamaktadır. | ||
| Egemen devletler |
|  | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Sınırlı tanınan devletler | |||||||
| Bağımlı ve diğer bölgeler |
| ||||||
Hint Okyanusu'na kıyısı olan ülkeler ve bölgeler | ||
|---|---|---|
| Afrika |
|  |
| Asya |
| |
| Diğer | ||
| Üye Ülkeler |  | |
|---|---|---|
| Gözlemci Ülkeler | ||
| Aday Ülkeler | ||
| Diplomasi | ||
| Otorite kontrolü |
|
|---|
