Guyana
Guyana Kooperatif Cumhuriyeti Co-operative Republic of Guyana (İngilizce) | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Bayrak
.svg) Arma
| |||||||||
Slogan "Bir insan, bir millet, bir kader" | |||||||||
.svg) | |||||||||
| Başkent ve en büyük şehir | Georgetown 6°46′K 58°10′B / 6.767°K 58.167°B | ||||||||
| Resmî dil(ler) | İngilizce | ||||||||
| Tanınan bölgesel dil(ler) | Guyanese Creole, Portekizce, İspanyolca, Akawaio, Macushi, Wai Wai, Arawakan | ||||||||
| Etnik gruplar |
| ||||||||
| Demonim | Guyanalı | ||||||||
| Hükûmet | Üniter, başkanlı, anayasal cumhuriyet | ||||||||
| |||||||||
| Tarihçe | |||||||||
| |||||||||
| Yüzölçümü | |||||||||
• Toplam | 214.970 km2 (84.) | ||||||||
• Su (%) | 8.4 | ||||||||
| Nüfus | |||||||||
• 2018 tahminî | 786.391 (164..) | ||||||||
• 2012 sayımı | 747.884[1] | ||||||||
• Yoğunluk | 3,502/km2 (232.) | ||||||||
| GSYİH (SAGP) | 2020 tahminî | ||||||||
• Toplam | 13,661 milyar $ (145.) | ||||||||
• Kişi başına | 17.360 $[2] (72..) | ||||||||
| GSYİH (nominal) | 2020 tahminî | ||||||||
• Toplam | 6,806 milyar $ (151.) | ||||||||
• Kişi başına | 8.073 $[2] (70.) | ||||||||
| İGE (2019) |  0.682[3]orta · 122. | ||||||||
| Para birimi | Guyana doları (GYD) | ||||||||
| Zaman dilimi | UTC-4 | ||||||||
| Trafik akışı | sol | ||||||||
| Telefon kodu | 592 | ||||||||
| İnternet alan adı | .gy | ||||||||
Guyana veya resmî adıyla Guyana Kooperatif Cumhuriyeti (İngilizce: Co-operative Republic of Guyana), Güney Amerika'nın kuzey kıyısında yer alan bir ülkedir. Georgetown, Guyana'nın başkenti ve aynı zamanda ülkenin en büyük şehridir. Guyana, kuzeyde Atlantik Okyanusu, güney ve güneybatıda Brezilya, batıda Venezuela ve doğuda Surinam ile çevrilidir. Guyana Adaları'nın bir parçasıdır.
214.969 km² (83.000 mil²) yüzölçümüyle Guyana, Uruguay ve Surinam'dan sonra Güney Amerika anakarasındaki yüzölçümü bakımından üçüncü en küçük egemen devlettir ve Surinam'dan sonra Güney Amerika'daki en az nüfuslu ikinci egemen devlettir; aynı zamanda Dünya'daki en düşük nüfus yoğunluğuna sahip ülkelerden biridir. Ülkenin resmi dili İngilizcedir, ancak nüfusun büyük bir kısmı İngilizce ve yerel dillerde çift dilli konuşmaktadır. Guyana, Güney Amerika anakarasında İngilizceyi resmi dil olarak kullanan tek ülkedir. Nüfusun büyük çoğunluğu ayrıca İngilizce tabanlı bir kreol dili olan Guyana Kreolünü de konuşmaktadır. Guyana, Karayip Milletler Topluluğu'nun bir parçasıdır. Karayip anakarası bölgesinde yer alan ülke, diğer Karayip ülkeleriyle güçlü kültürel, tarihi ve siyasi bağlar sürdürmekte ve Karayip Topluluğu'nun (CARICOM) merkezi olarak hizmet vermektedir. 2008 yılında, Güney Amerika Ulusları Birliği'ne kurucu üye olarak katılmıştır.
Çok çeşitli doğal yaşam alanlarına ve çok yüksek biyoçeşitliliğe sahiptir. Ülke ayrıca, dünyanın en büyük ve en biyoçeşitli tropikal yağmur ormanı olan Amazon yağmur ormanının bir bölümüne ev sahipliği yapmaktadır. "Guyanalar" olarak bilinen bölge, Amazon Nehri'nin kuzeyinde ve Orinoko Nehri'nin doğusunda yer alan ve "çok suların ülkesi" olarak bilinen büyük kalkan kara kütlesinden oluşmaktadır. Guyana'da dokuz yerli kabile yaşamaktadır: Wai Wai, Macushi, Patamona, Lokono, Kalina, Wapishana, Pemon, Akawaio ve Warao. Tarihsel olarak Lokono ve Kalina kabilelerinin egemenliğinde olan Guyana, 18. yüzyılın sonlarında İngiliz kontrolüne geçmeden önce Hollandalılar tarafından sömürgeleştirilmiştir. 1950'lere kadar çoğunlukla plantasyon tarzı bir ekonomiye sahip Britanya Guyanası olarak yönetildi ve Britanya Batı Hint Adaları'nın bir parçasıydı. 1966'da bağımsızlığını kazandı ve 1970'te resmen Milletler Topluluğu içinde bir cumhuriyet oldu. Britanya sömürgeciliğinin mirası, ülkenin siyasi yönetimine, ortak diline ve Hintli, Afrikalı, yerli, Çinli, Portekizli, diğer Avrupalı ve çeşitli çok ırklı grupları içeren çeşitli nüfusuna yansımaktadır.
2017 yılında Guyana nüfusunun %41'i yoksulluk sınırının altında yaşıyordu. Guyana ekonomisi, 2015'te ham petrolün keşfi ve 2019'da ticari sondajın başlamasından bu yana bir dönüşüm geçiriyor ve 2020'de %49 oranında büyüyerek, bazı kaynaklara göre şu anda dünyanın en hızlı büyüyen ekonomisi konumunda. Guyana, devasa açık deniz petrol keşifleri sayesinde 2025 yılına kadar dünyanın kişi başına düşen en büyük petrol üreticilerinden biri olmaya hazırlanıyor. 2017'den bu yana, ülkenin kıyılarında 11 milyar varilden fazla petrol rezervi bulundu; bu, 1970'lerden bu yana küresel petrol rezervlerine yapılan en büyük ekleme. Ham petrol üretimi, Guyana'yı 2020'lerin başlarında uluslararası enerji ticaretinde önemli bir katılımcı haline getirdi. Guyana, şu anda Amerika kıtasında ABD, Kanada ve Bahamalar'dan sonra kişi başına düşen GSYİH'de dördüncü sırada yer alıyor. Dünya Bankası'na göre 2023 yılında, aşırı yoksulluk hala mevcut ve ülke büyümesini yapısal olarak yönetmede önemli risklerle karşı karşıya.
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Guyana tarafından kontrol edilen bölge, 1 ° ve 9 ° K enlemleri ile 56 ° ve 62 ° W boylamları ile dünyanın en seyrek nüfuslu ülkelerinden biri arasında yer almaktadır.
Ülke beş doğal bölgeye ayrılabilir; nüfusun çoğunun yaşadığı Atlantik sahili boyunca (düşük kıyı ovası) dar ve verimli bir bataklık ovası; Guyana'nın maden yataklarının çoğunu içeren daha beyaz bir kum kuşak (engebeli kum ve kil bölgesi); ülkenin güneyindeki yoğun yağmur ormanları (Ormanlık Yayla Bölgesi); güneybatıdaki daha kuru savana alanları ve çoğunlukla Brezilya sınırına yükselen dağlardan oluşan en küçük iç ovalar (iç savana).
En uzun dört nehir 1.010 kilometre uzunluğunda Essequibo, 724 kilometre uzunluğunda Courentyne Nehri, 595 kilometre (370 mil) Berbice ve 346 kilometre (215 mil) Demerara'dır. Courentyne Nehri Surinam ile sınırı oluşturur.
Guyana, Güney Amerika'daki bazı bölgelere insanlar tarafından erişilemeyen en büyük bozulmamış yağmur ormanlarından birine sahiptir. Guyana'nın zengin doğal tarihi, ilk kâşifler Sir Walter Raleigh ve Charles Waterton ve daha sonra doğa bilimci Sir David Attenborough ve Gerald Durrell tarafından tanımlandı. 2008'de BBC, keşfedilmemiş türler ve dev su samuru ve harpy kartal gibi nadir türler de dâhil olmak üzere, büyük yaban hayatı çeşitliliğini vurgulayan Jaguar'ın Kayıp Ülkesi adlı üç bölümlü bir program yayımladı.
Guyana, 2012 yılında yağmur ormanlarını koruma çabaları nedeniyle Norveç'ten 45 milyon dolar ödül aldı. Bu, doğal yaşam alanını korumak ve sürdürmek için uluslararasında toplam 250 milyon dolarlık bir 2009 anlaşmasından kaynaklanıyor. Ülke şimdiye kadar toplam hibenin 115 milyon dolarını aldı.
İdari yapılanma
[değiştir | kaynağı değiştir]
Guyana idari açıdan on bölgeye ayrılmıştır.
| Nr. | Bölge | Yüzölçümü (km²) | Nüfus | Nüfus yoğunluğu (kişi/km²) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Barima-Waini | 20.339 | 24.275 | 1,19 |
| 2 | Cuyuni-Mazaruni | 47.213 | 17.597 | 0,37 |
| 3 | Demerara-Mahaica | 2.232 | 310.320 | 139,03 |
| 4 | East Berbice-Corentyne | 36.234 | 123.695 | 3,41 |
| 5 | Essequibo Islands-West Demerara | 3.755 | 103.061 | 27,45 |
| 6 | Mahaica-Berbice | 4.190 | 52.428 | 12,51 |
| 7 | Pomeroon-Supenaam | 6.195 | 49.253 | 7,95 |
| 8 | Potaro-Siparuni | 20.051 | 10.095 | 0,50 |
| 9 | Upper Demerara-Berbice | 17.040 | 41.112 | 2,41 |
| 10 | Upper Takutu-Upper Essequibo | 57.750 | 19.387 | 0,34 |
| Guyana | 214.999 | 751.223 | 3,49 |
Nüfusun %57'sini Hristiyanlar, %28'ini Hindular ve %10'undan fazlasını Müslümanlar oluşturur.
Salgın hastalıklar
[değiştir | kaynağı değiştir]2013 yılında başlayan Batı Afrika'daki Ebola salgını, Guyana'ya da sıçraması sonucu birçok insan ölmüştür. Tahminlere göre 5.740 Guyana vatandaşı ölmüştür. Salgında dünya genelinde ise 20.000 kişi ölmüştür.[4]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Guyana 2012 Census 6 Ağustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. GeoHive– Guyana. Retrieved 2 August 2012.
- ^ a b "Report for Selected Countries and Subjects". www.imf.org. 29 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ocak 2021.
- ^ Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). United Nations Development Programme. 15 Aralık 2020. ss. 343-346. ISBN 978-92-1-126442-5. 15 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 16 Aralık 2020.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 28 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2021.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
| Üyeler |  | |
|---|---|---|
| Zirveler | ||
| Konular | ||
Trafik Akışının Sol Olduğu Ülkeler | ||
|---|---|---|
| Avrupa |  | |
| Amerika | ||
| Asya | ||
| Afrika | ||
| Okyanusya | ||
Bağımlı ülkeler italik yazılmıştır. 1Tamamı Asya'da olmasına rağmen kültürel özellikleri Avrupa'ya benzediğinden Avrupa Birliği'ne üyedir. 2Avrupa Birliği'ne üye. 3Sınırlı tanınmış olan devlet. | ||
| Otorite kontrolü |
|
|---|
