Gürçayır, Ardahan
Gürçayır, Ardahan ilinin idarî merkezi olan Ardahan kentinin bir mahallesidir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Eskiden bir köy olan Gürçayır'ın eski adı Sabuğaro'dur. Sabuğaro (საბუღარო) veya Sabuğari (საბუღარი), Gürcü diline girmiş olan “buğa” (ბუღა) kelimesinden türemiştir ve “boğa yeri” anlamına gelir.[1] Bu yer adı Türkçeye “Sabuğar” (صابوغار) şeklinde girmiştir.[2]
Sabuğaro köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Artani'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Bugünkü köyün sınırları içinde bulunan kale kalıntıları, buranın eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.[3]
Sabuğaro köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Kuzay nahiyesine bağlıydı. Bu sırada bu yerleşim, Sabuğar-i Ulya (Yukarı Sabuğar) ve Sabuğar-i Süfla (Aşağı Sabuğar) şeklinde, iki köy olarak kaydedilmiştir. Yukarı Sabuğaro köyünde 20 Hristiyan hane, Aşağı Sabuğaro köyün 3 Hristiyan hane bulunuyordu. Burada buğday ve arpa tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu.[2][4]
Sabuğaro köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde aynı idari konuma sahipti. Köyün geliri timar cinsinden Hicri 1116 (1704/1705) tarihinde Abdullah'a tahsis edilmiş ve toplam hasılatı 5.000 akçeden oluşuyordu. Hicri 1117 (1705/1706) tarihinde ise köy Hasan adlı birine tahsis edilmişti ve hasılatı 10.200 akçeye yükselmişti.[5]
Sabuğaro köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince 1886 nüfus tespitinde Sabgara (Сабгара) olarak kaydedilmiş olan yerleşim, Ardahan sancağının Ardahan kazasına bağlı Çinçrobi nahiyesinin beş köyünden biriydi. Nüfusu, 54'ü erkek ve 36'sı kadın olmak üzere, 12 hanede yaşayan 90 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Türk olarak yazılmıştır.[6]
Sabuğaro köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Sabkara (سابقارە) adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasının merkez nahiyesine bağlıydı.[7] 1940 genel nüfus sayımında "Sapkara" biçiminde yazılmış olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 401 kişiden oluşuyordu.[8] Sabuğaro veya Sabkara Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Gürçayır olarak değiştirilmiştir.[9] 1965 genel nüfus sayımında Gürçayır köyünün nüfusu 561 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 146 kişi okuma yazma biliyordu.[10] Günümüzde Gürçayır Ardahan kentinin bir mahallesidir.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "ბუღა" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt 9 Temmuz 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
- ^ a b "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 522". 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Kasım 2024.
- ^ "ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2019 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები" (2019 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları), Tiflis, 2021, s. 72. 8 Haziran 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9746-3-2
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: თარგმანი: წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 449-450". 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Kasım 2024.
- ^ "Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, s. 115, 118". 30 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Kasım 2024.
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı" - 287". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Kasım 2024.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 760.
- ^ 1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 348.
- ^ "Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 948". 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2021.
- ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 355.