Dağevi, Ardahan
| Dağevi | |
|---|---|
 | |
 Ardahan'ın konumu | |
  Dağevi Dağevi'nin Ardahan'daki konumu | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Ardahan |
| İlçe | Merkez |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[3] İhtiyar heyeti[3] |
| Rakım | 1905 m |
| Nüfus (2022) | |
| • Toplam | 166 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0478 |
| İl plaka kodu | 75 |
| Posta kodu | 75110 |
Dağevi, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Dağevi köyünün eski adı Tebati'dir. Gürcüce bir yer adı olan Tebati (ტებათი), tıpkı Tbeti (ტბეთი) gibi, "tba" (ტბა: göl) kelimesinden türemiş olup "göl yeri" anlamına gelir.[4][5] Ortadan kalkmış bir köy olan Tkistavi'nin yerleşim alanı, Dağevi köyünün sınırları içinde bulunmaktadır.
Tebati köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olna Artaani bölgesinde yer alıyordu. Nitekim bu bölgeyi ve köyü Osmanlılar 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Bugünkü köyün sınırları içinde varlığı bilinen iki kale de bu dönemden kalmış olmalıdır.[6]
Tebati köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde Debad (دباد) veya Debat (دباط) biçiminde kaydetmiştir. Bu defterde bu ad altında, Ardahan-i Büzürg livasının Güney nahiyesi içinde, Debat-i Ulya (دباط علیا) ve Debad-i Küçük (دباد كوچك) olmak üzere iki yerleşim bulunuyordu. Debat-i Ulya (Yukarı Debat) köyünde 33 Hristiyan hane, Debad-i Küçük (Küçük Debat) köyünde ise 2'si Müslüman 7 hane yaşıyordu. Her iki köyde ispenç vergisi yükümlüsü erkeklerin çoğu Manvel, Gogiça, İason, Şalika, Gabriel, Giorgi, Abison gibi Gürcü adlarını taşıyordu. Bu iki köyde buğday ve arpa tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun de domuz besleniyordu.[7]
Tebati köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de aynı idari konuma sahip olan köy, Debad (دباد) şeklinde kaydedilmiştir. Bu defterde Debad-i Küçük (Küçük Tebati) köyü Hicri 1108 (1696/1697) tarihinde Husrev adında birine verilmiş ve hasılası 9.000 akçe olarak belirlenmişti. "Debad" adıyla kaydedilen köy ise, Hicri 1124 (1712/1713) tarihinde 5.000 akçe hasılayla Abdullah adına birine, Hicri 1137 (1724/1725) tarihinde 3.999 akçe hasılayla İbrahim adında birine verilmişti.[8]
Tebati köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. 1886 tarihindeki nüfus sayımında Rus idaresince Tebat (Тебат) adıyla tek yerleşim olarak kaydedilen yerleşim, Ardahan sancağının Ardahan kazasına bağlı Şadevani nahiyesinin 11 köyünden biriydi. Nüfusu, 53'ü erkek ve 56'sı kadın olmak üzere, 16 hanede yaşayan ve tamamı Türk olarak kaydedilmiş 109 kişiden oluşuyordu.[9] Köyün nüfusu 1896 yılında 154 kişi, 1906 yılında 207 kişi tespit edilmiştir.[10]
Tebat köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.[11]
Tebat, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Dibat" (دیباط) adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasının Yalnızçam nahiyesine bağlıydı.[12] 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 304 kişiden oluşuyordu.[13] Tebat veya Dibat Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Dağevi olarak değiştirilmiştir.[14] 1965 genel nüfus sayımında Dağevi köyünün nüfusu 477 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 105 kişi okuma yazma biliyordu.[15]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Köy, Ardahan il merkezine 25 km uzaklıktadır.[16]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre köy nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 166[2] |
| 2021 | 182[2] |
| 2020 | 179[2] |
| 2019 | 185[2] |
| 2018 | 189[2] |
| 2017 | 165[2] |
| 2016 | 157[2] |
| 2015 | 161[2] |
| 2014 | 167[2] |
| 2013 | 179[2] |
| 2012 | 156[2] |
| 2011 | 155[2] |
| 2010 | 167[2] |
| 2009 | 173[2] |
| 2008 | 183[2] |
| 2007 | 176[2] |
| 2000 | 239[16] |
| 1990 | 322[16] |
| 1985 | 413[16] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Dagevi, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 12 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q "Ardahan Merkez Dağevi Köy Nüfusu". Nufusune.com. 20 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020.
- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; III. cilt (1958) s. 507". 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2021.
- ^ ""ტბა" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt, ISBN 978-0-9535878-3". 6 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2022.
- ^ Tao-Klarceti: Tarihsel ve Kültürel Anıtlar (ტაო-კლარჯეთი: ისტორიისა და კულტურის ძეგლები), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 342, ISBN 978-9941-478-17-8.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941) s. 408, 426; III. cilt (1958) s. 507". 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2021.
- ^ "Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, Sıra no: 19, 124, 709". 30 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2025.
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı" - 342". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2024.
- ^ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 112, ISBN 9786052100271.
- ^ "Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1969, 3 Cilt, 2. cilt s. 489". 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Nisan 2022.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 760.
- ^ 1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 349.
- ^ "Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 642". 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2021.
- ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 355.
- ^ a b c d "Dağevi Köyü". YerelNet.org.tr. 23 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020.