Ardana, Ardahan
Ardana (Gürcüce: არდანა), tarihî Artani bölgesinde, günümüzde Ardahan ilinin merkez ilçesine bağlı Hasköy'ün sınırları içinde ortadan kalkmış bir köydür.[1]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Gürcü Türkolog Sergi Cikia, Ardana adının Gürcüce Ardanaki'den (არდანაკი) geliyor olabileceğini yazmıştır.[2] Bununla birlikte, Gürcistan'da Ardana'ya yakın bir ad taşıyan Artana (ართანა) köyü bulunmaktadır.
Ardana köyünün bulunduğu tarihî Artani, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki megalit yapı kalıntısı da bu dönemden kalmış olmalıdır.[1]
Ardana köyü, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Ardana (اردانە) şeklinde geçer. Bu sırada bu yerleşim Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Güney nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 16 Hristiyan haneden oluşuyor ve hane reisleri Gürcü adlarını taşıyordu. Köyde buğday, arpa ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.[2][3]
Ardana köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de Ardana (اردانە) adıyla aynı idarî konuma sahipti. Hicri 1140 (1727/1728) tarihinde 3.000 akçe vergi karşılığında Süleyman adında birine, aynı yıl 6.200 akçe vergi karşılığında Kaya adında başka birine tahsis edilmişti.[4]
Osmanlı mufassal defterini yayımlayan Gürcü Türkolog Sergi Cikia, Ardana köyünün Rusça kaynaklarda Ardanyak (Арданяк) şeklinde geçtiğini belirtmiştir.[5] Ancak 1886 tarihli Rus nüfus sayımında Ardahan sancağının Ardahan kazasında bir köy olarak yer almamış olması, Ardana'nın bu tarihten önce köy olmaktan çıktığını göstermektedir.[6]
Ardana köyünün Hasköy'ün 1,7 kilometre güneyinde, Kura Nehri ile bu nehre soldan katılan Alabalık Deresi arasında bulunduğunu, buradaki megalit yapı kalıntıları göstermektedir. Bu kalıntılar günümüzde taş yığını halini almıştır. Bu taş yığınının bir tepeyi çevreleyen duvarlar olduğu anlaşılmaktadır.[7]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b 2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 183. 11 Nisan 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-0-7362-5
- ^ a b "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 510". 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2025.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი : თარგმანი : წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 414". 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2025.
- ^ "Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, Sıra no: 784, 794". 30 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2025.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 464". 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2025.
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı" - 262-347". 29 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2025.
- ^ 2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 127. 11 Nisan 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-0-7362-5