Gölgeli, Ardahan
| Gölgeli | |
|---|---|
 | |
 Ardahan'ın konumu | |
  Gölgeli Gölgeli'nin Ardahan'daki konumu | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Ardahan |
| İlçe | Merkez |
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[3] İhtiyar heyeti[3] |
| Rakım | 1890 m |
| Nüfus (2022) | |
| • Toplam | 244 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0478 |
| İl plaka kodu | 75 |
| Posta kodu | 75110 |
Gölgeli, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Gölgeli köyünün eski adı Kelğele'dir.[4] Gürcüce bir yer adı olan Kelğele (ყელღელე), "keli" (ყელი) ve "ğele" (ღელე) kelimelerinden oluşur ve "boğaz dere" anlamına gelir.[5][6] Bu yer adı 1574 tarihli Osmanlı icmal defterinde Golgalu (كولكالو) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Gölgeli (كولكەلی) olarak geçer.[7][8]
Kelğele köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Artaani'de yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Gölgeli köyünün sınırları içindeki megalit yapı kalıntıları buranın çok eski bir yerleşme alanı olduğunu göstermektedir.[4]
Kelğele köyü, 1574 tarihli Osmanlı icmal defterinde "Golgalu" adıyla kaydedilmiştir. Bu tarihte köy, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Küçük livasının Hoçvan nahiyesine bağlıydı. Ardahan-i Küçük livası Kuzey, Güney, Germücek ile Hoçvan nahiyelerinden oluşuyor ve Hoçvan nahiyesi 66 köyü kapsıyordu.[9]
Kelğele veya Gölgeliköyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde Golgelu (كولكلو) şeklinde geçer. Hicri 1128 (1715/1716) tarihinde Ardahan-i Küçük livasının Hocevan nahiyesine bağlı olan köyün hasılası 7.000 akçe idi ve burası İshak adında birine tahsis edilmişti.[10]
Kelğele veya Gölgeliköyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitinde Gelgeli (Гельгели) adıyla kaydettiği köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Hoçevank nahiyesinin 17 köyünden biriydi. Köydeki 11 hanede, 44'ü erkek ve 39'u kadın olmak üzere, 83 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Kürtlerden oluşuyordu.[11] Köyün nüfusu 1896 yılında 76 kişi, 1906 yılında 110 kişi olarak tespit edilmiştir.[12]
Kelğele veya Gölgeli köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.[13]
Kelğele veya Gölgeli köyü,, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Hoçovan nahiyesine bağlıydı.[14] 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 366 kişiden oluşuyordu. Ancak bu tarihte Hoçovan nahiyesi Ardahan kazasına bağlanmıştı.[15] 1965 genel nüfus sayımında Gölgeli köyünün nüfusu 659 kişiye yükselmişti ve bu nüfus içinde sadece 84 kişi okuma yazma biliyordu.[16]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Köy, Ardahan il merkezine 26 km uzaklıktadır.[17]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre köy nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 244[2] |
| 2021 | 255[2] |
| 2020 | 263[2] |
| 2019 | 245[2] |
| 2018 | 237[2] |
| 2017 | 243[2] |
| 2016 | 237[2] |
| 2015 | 238[2] |
| 2014 | 241[2] |
| 2013 | 247[2] |
| 2012 | 259[2] |
| 2011 | 261[2] |
| 2010 | 257[2] |
| 2009 | 250[2] |
| 2008 | 278[2] |
| 2007 | 272[2] |
| 2000 | 336[17] |
| 1990 | 432[17] |
| 1985 | 587[17] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Golgeli, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 24 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q "Ardahan Merkez Gölgeli Köy Nüfusu". Nufusune.com. 20 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020.
- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ a b 2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 129. 11 Nisan 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-0-7362-5
- ^ "ყელი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt 9 Temmuz 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
- ^ "ღელე" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt 7 Temmuz 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
- ^ Yücel Öztürk, "527 numaralı Küçük Ardahan ve Kars livaları timar icmal defteri", 1992, s. 97. 20 Eylül 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Yüksek lisans tezi
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 772.
- ^ Yücel Öztürk, "527 numaralı Küçük Ardahan ve Kars livaları timar icmal defteri", 1992, s. 25. 20 Eylül 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Yüksek lisans tezi
- ^ Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, Sıra no: 385.
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı" - 499". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2025.
- ^ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 113, ISBN 9786052100271.
- ^ "Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1969, 3 Cilt, 2. cilt s. 489". 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Nisan 2022.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 772.
- ^ 1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 349.
- ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 355.
- ^ a b c d "Gölgeli Köyü". YerelNet.org.tr. 5 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2020.