Yayıkaltı

Yayıkaltı
	[[Dosya:Buttermilk-(right)-and-Milk-(left).jpg; Süt (sol) ve yayık altı (sağ)\|frameless]]
Tip	Süt ürünü
Alkol derecesi	Alkolsüz
Renk	Beyaz

Yayıkaltı, yayık altı,^[1] veya yayık ayranı (aynı adlı tuzlu yayık ayranı ile karıştırılmamalıdır),^[2]^[3] bir süt ürünüdür. Yayıkaltı, tereyağı elde edilmesi için süt ürünlerinin yayıklanmasından sonra geride bırakılan sıvıdır. Fermente edilmiş krema veya yoğurttan yapılabileceği gibi sütten de üretilebilir, ancak sütten üretim genellikle sanayide kullanılmaz.^[4] Batı Avrupa'da özellikle ekşi veya tatlı kremadan arta kalan yayıkaltı, doğrudan içilmesi, çorbalara katılması veya konsantre edilerek hayvan yemi olarak kullanılması ile değerlendirilir. İngilizce konuşan ülkelerde buttermilk adı ile bilinir ve bazen Türkçede de bu kullanım görülmektedir.^[5]

Yayıkaltının uzun dönemli muhafazası için kurutulması ve yayık altı suyu tozu adı verilen bir ürüne dönüştürülmesi gereklidir. Bu toz, bebek mamalarının da aralarında bulunduğu besin maddelerinde veya yem sanayisinde kullanıma sahiptir. Yayıkaltı ile özel bir yöntemle peynir üretimi de gerçekleştirilebilir.^[4]

Yayıkaltının besin değeri yağsız süte benzerdir. Laktoz oranı fermentasyon sonucu normal süte kıyasla yaklaşık %25 daha az iken, laktik asit oranı daha yüksektir. Yağ oranı yaklaşık %0,5 olup, protein açısından süt ile eşdeğerdir, ancak kazein denatüre olmuştur.^[3]

Kaynakça

^ Hayvansal Ürünler Teknolojisi. Anadolu Universitesi. ss. 145-. ISBN 978-975-492-629-3.
^ "Yayıklama parametrelerinin yayık ayranı ve yayık tereyağının bazı nitelikleri üzerine etkisi" (PDF). gidadernegi.org. 23 Ocak 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
^ ^a ^b İnönü Ansiklopedisi - "Yayıkaltı ayranı". Maarif Matbaası. 1950.
^ ^a ^b "Tereyagcilik". foodwaste-milk.tripod.com. 24 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ocak 2020.
^ "Buttermilk nasıl yapılır? Buttermilk tarifi". www.hurriyet.com.tr. 9 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ocak 2020.

Ayrıca bakınız

[1] Hayvansal Ürünler Teknolojisi. Anadolu Universitesi. ss. 145-. ISBN 978-975-492-629-3.

[2] "Yayıklama parametrelerinin yayık ayranı ve yayık tereyağının bazı nitelikleri üzerine etkisi" (PDF). gidadernegi.org. 23 Ocak 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.

[:0-3] İnönü Ansiklopedisi - "Yayıkaltı ayranı". Maarif Matbaası. 1950.

[:1-4] "Tereyagcilik". foodwaste-milk.tripod.com. 24 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ocak 2020.

[5] "Buttermilk nasıl yapılır? Buttermilk tarifi". www.hurriyet.com.tr. 9 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ocak 2020.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

g t d Süt
Süt ürünleri listesi
Hayvanlardan	Manda Deve Eşek Keçi Kısrak Geyik Domuz Koyun İnek İnsan Kolostrum sütü Yenidoğan Sığın Fare
Bitkilerden	Bitkisel süt Soya Badem Hindistan cevizi Pirinç Kenevir Yulaf Bezelye Fıstık
Ürünler	Dondurma Ayran Kefir Krema Ekşi krema Kaymak Kesmik Lor Smetana Peynir Peynir altı suyu Tereyağı Yayıkaltı Yoğurt Katık Sade yağ Yağlı süt Buzlu süt Takı Filmjölk Kımız Aromalı süt Milkshake Çökelek Keş Skyr Ymer Ryazhenka Varenets A2 Fırında Karbonatlı Yoğunlaştırılmış Buharlaştırılmış Süt reçeli Süt yağı Dolu Aromalı Anason Çikolata Kahve Vanilya Maltlı Organik Pastörize Toz haline getirilmiş Çiğ Haşlanmış Yağsız Ekşi Tonlu UHT Ultra süzülmüş Süt ikamesi
Konular	Alerji Konteynerler Torbalı kutu Süt şişesi Testi Süt torbası Süt kutusu Süt kutusu Süt kabı Plastik süt kabı Kare süt kabı Tetra Brik Tetra Pak Laktasyon Emzirme Fermente süt ürünleri Mandıracılık Mandıra Mandıra ürünü Süt ürünleri Süt çiftliği Süt verme Sağım Boru hattı Meslekler Süt dağıtımı Sütçü Dünya Süt Günü

g t d Yoğurt
Süt Süt ürünleri listesi
Çeşitler	Dadiah Dhau Donmuş yoğurt Matzoon Nai lao Katık Soya yoğurdu Süzme yoğurt Tuzlu yoğurt
Fermantasyon başlatıcı	Lactobacillus bulgaricus Streptococcus thermophilus Lactobacillus Bifido bakterisi
Yemekler	Boranı Çurri Çılbır Salatalık raita Dahi çutney Dahi baigana Dahi machha Dahi puri Dahi vada Dovga Jameed Kadhi Keş Mişti doi Parfe Papri chaat Raita Shrikhand Spas Cacık Tarator Tzatziki Zhoixo
İçecek	Asidofilin Ayran Şubat (içecek) Chaas Chalap Lassi Leben Mattha Nai lao Omaere Ryazhenka Varenets
İlgili	Fermente süt ürünleri listesi Yoğurt bazlı yemek ve içecekler listesi Mandıra Mandıra ürünü Mandıracılık Amasi Yayıkaltı Calpis Kaymak tutmuş süt Crème fraîche Filmjölk Jocoque Kefir Kumis Mursik Lor Kesmik Skyr Smetana Kaymak Krema Ekşi krema Ekşi süt Suorat Viili Yakult Yayık ayranı Ymer Peynir Peynir altı suyu Çökelek

g t d Tereyağı
Türleri	Bataklık yağı Sade yağ Ghee Manteiga-da-terra Niter kibbeh Smen Vologda yağı Yak yağı Margarin
Tereyağlı yemekler	Bileşik tereyağı Beurre monté Beurre noir Beurre noisette Café de Paris sauce Beurre blanc Sarımsak yağı Beurre Maître d'Hôtel Trüf yağı Yağlı çay Yumurta yağı
Tereyağı gereçleri	Yayık Tereyağı kıvırıcı Tereyağı bıçağı Fransız tereyağı yemeği Tereyağı çırpıcı
Tereyağı endüstrisi	Boterwet Süt yağı Tereyağı derecelendirme Chicago Butter and Egg Board Çalkalama Tereyağı üreticileri Anchor Land O'Lakes Lurpak Ornua/Kerrygold Plugrá Président
Kültürde tereyağı	Tereyağı heykeli Tereyağlı kuzu Tereyağı lambası Tereyağı isyanı Tereyağlı kedi paradoksu Tereyağlı tost fenomeni Norveç tereyağı krizi
Çeşitli	Tereyağı dağı Yapay tereyağı aroması Tereyağı tuzu Süt tuzu Sürülebilir yiyecekler listesi Nepal'de tereyağı çalkalanması