Theaetetus (matematikçi)

Atinalı Theaitetos
Atinalı Theaitetos
Tam adı	Θεαίτητος
Doğumu	y. MÖ 410'lar; Atina
Ölümü	y. MÖ 369 (48 yaşlarında);
Çağı	Klasik Antik Çağ
İlgi alanları	Matematik, Felsefe
	Etkilendikleri Cyreneli Theodorus;

Atinalı Theaitetos (Grekçe: Θεαίτητος; yaklaşık MÖ 417 – 369) veya Theaetetus,^[1] muhtemelen Atina deme Suniumlu Euphronius'un oğlu olan Yunan matematikçi. Başlıca katkıları, Öklid'in Elemanlar kitabı 10. bölümde yer alan irrasyonel uzunluklar üzerineydi ve tam olarak beş normal dışbükey çokyüzlü olduğunu kanıtlıyordu.^[2] Sokrates ve Platon'un bir arkadaşı ve Platon'un adını taşıyan Sokratik diyaloğunun ana karakteridir.^[3]

Hayatı ve çalışmaları

Theaitetos, Platon gibi, Yunan matematikçi Kyreneli Theodoros'un öğrencisiydi. Kyrene, Sidra Körfezi'nin doğu ucunda, şimdi Libya'da olan Kuzey Afrika kıyılarında müreffeh bir Yunan kolonisiydi. Theodoros, ölçülemez nicelikler teorisi'ni (İngilizce: theory of incommensurable quantities) araştırmıştı ve Theaitetos, bu çalışmaları büyük bir heyecanla sürdürdü. Özel olarak, çeşitli irrasyonel sayı biçimlerini karekök olarak ifade edilme biçimlerine göre sınıflandırdı. Bu teori, Öklid'in Elemanlar kitabının 10. bölümünde ayrıntılı olarak sunulmuştur.

Theaitetos, aslında Atina'nın yerlisi olan birkaç Yunan matematikçiden biriydi. Antik Yunan matematikçilerinin çoğu, İyonya kıyılarına, Karadeniz'e ve tüm Akdeniz Havzasına dağılmış sayısız Yunan şehrinden geliyordu.

Görünüşe göre, burnunun keskinliği ve gözlerinin şişkinliği ile Sokrates'e benziyordu. Bu ve onun hakkında bildiklerimizin çoğu, kendisinden sonra bir diyaloğa Theaitetos adını veren Platon'dan geliyor. Görünüşe göre, şimdi MÖ 369'da olduğu tahmin edilen Korint'te bir Atina savaşında savaştıktan sonra eve giderken yaralar ve dizanteri yüzünden öldü. Bazı bilim adamları alternatif ölüm tarihi olarak Korint'te daha önceki bir savaşın tarihi de olan MÖ 391'i ölüm tarihi olarak savunuyorlar.^[4]

Ay'daki Theaitetos krateri onuruna onun adını almıştır.^[5]

Notlar

^ Boyer, Carl B. (1968). A History of Mathematics. New York, United States: John Wiley & Sons. ss. 93.
^ George Johnston Allman (1889). Greek Geometry from Thales to Euclid. Hodges, Figgis, & Company. s. 206.
^ Platon, Theaetetus, 9 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi
^ Debra Nails (2002), The People of Plato, Indianapolis: Hackett Publishing, ss. 275-278
^ Theaetetus

Kaynakça

"A Discussion of Theaetetus' Contributions to Euclid's Elements". 17 Şubat 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi.
O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Theaetetus (matematikçi)", MacTutor Matematik Tarihi arşivi
Morrow, G. R. (1970), "Plato and the Mathematicians: An Interpretation of Socrates' Dream in the Theaetetus", The Philosophical Review, 79 (3), ss. 309-333
Mazur, B. (2007), How did Theaetetus prove his theorem. The envisioned life: Essays in honor of Eva Brann, ss. 235-253
Knorr, W. R., & Netz, R. (2016), "Theaetetus, of Athens, geometer, c. 415–369 BCE", Oxford Research Encyclopedia of Classics

[1] Boyer, Carl B. (1968). A History of Mathematics. New York, United States: John Wiley & Sons. ss. 93.

[2] George Johnston Allman (1889). Greek Geometry from Thales to Euclid. Hodges, Figgis, & Company. s. 206.

[3] Platon, Theaetetus, 9 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi

[4] Debra Nails (2002), The People of Plato, Indianapolis: Hackett Publishing, ss. 275-278

[5] Theaetetus

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

g t d Antik Yunan matematiği
Matematikçiler (Zaman Çizelgesi)	Anaksagoras Antemios Apollonios Arkhytas Aristaios Aristarkos Arşimet Autolykos Bion Boethius Brison Kallippos Karpos Kleomedes Konon Ktesibios Demokritos Dikaiarkhos Diokles Diophantos Dinostratus Dionisodoros Domninus Elealı Zenon Eratosthenes Eudemos Eudoksos Eutokios Geminus Heliodoros İskenderiyeli Heron Khrysippos Hipparkhos Hippasos Hippias Hipokrat Hipatia Hipsikles İsidoros Matematikçi Leo Leon Marinos Melissa Menaikhmos Menelaos Metrodoros Nikomakhos Nikomedes Nikoteles Oenopides Euklides Pappos Perseus Philolaos Philon Laodikyalı Philonides Porphyrios Poseidonios Proklos Batlamyus Pisagor Serenus Simplikios Sosigenes Sporus Thales Theaitetos Theano Teodoros Theodosios İskenderiyeli Theon Smirnalı Theon Timaridas Ksenokrates Sidonlu Zenon Zenodoros
Yapıtlar	Almagest Arşimet Parşömeni Arithmetika Konikler (Apollonius) Katoptrik (Yansımalar) Data (Öklid) Elemanlar (Öklid) Bir Çemberin Ölçümü Konikler ve Sferoidler Üzerine Büyüklükler ve Uzaklıklar Üzerine (Aristarkhos) Büyüklükler ve Uzaklıklar Üzerine (Hipparkhos) Hareketli Küre Üzerine (Autolykos) Öklid'in Optiği Sarmallar Üzerine Küre ve Silindir Üzerine Ostomachion (Syntomachion) Planisphaerium Sphaerics Parabolün Dörtgenleştirilmesi Kum Sayacı Sonsuz Küçükler Hesabı
Merkezler	Platon Akademisi · Kirene · İskenderiye Kütüphanesi
Etkilendikleri	Babil matematiği · Eski Mısır matematiği
Etkiledikleri	Avrupa matematiği · Hint matematiği · Orta Çağ İslam matematiği
Problemler	Apollonios problemi · Daireyi kareleştirme · Küpü iki katına çıkarma · Açıyı üçe bölme
Kavramlar/Tanımlar	Apollonius çemberi Diyofantus denklemi Çevrel çember Eşölçülebilirlik Orantılılık ilkesi Altın oran Yunan rakamları Bir üçgenin iç ve dış çemberleri Tükenme yöntemi Paralellik postülatı Platonik katılar Hipokrat ayı Hippias kuadratiksi Düzgün çokgen Cetvel ve pergelle yapılan çizimler Üçgen merkezi
Bulgular	Açıortay teoremi Dış açı teoremi Öklid algoritması Öklid teoremi Geometrik ortalama teoremi Yunan geometrik cebiri Menteşe teoremi Çevre açı teoremi Kesişme teoremi Pons asinorum Pisagor teoremi Thales teoremi Gnomon teoremi Apollonius teoremi Aristarkus eşitsizliği Crossbar (Pasch) teoremi Heron formülü İrrasyonel sayılar Menelaus teoremi Pappus'un alan teoremi Batlamyus eşitsizliği Batlamyus kirişler tablosu Batlamyus teoremi Theodorus sarmalı
Antik Yunan matematikçilerinin zaman çizelgesi