Scooter paylaşım sistemi
Scooter paylaşım sistemi, elektrik motorlu scooterların, motorlu trotinetlerin (e-scooter olarak da adlandırılır) kısa süreli kiralamalar ile kullanıma sunulduğu bir paylaşımlı ulaşım hizmetidir. Bisiklet paylaşım sistemi ile aynı özellikleri paylaşır.
E-scooterlar sabit bir konumda bulunmazlar ve hizmet verilen servis alanında istenilen herhangi bir yere bırakılabilmektedir. Bu yönüyle scooter paylaşım sistemleri, halka kentsel alanlarda hızlı ve rahat bir ulaşım şekli sağlamaya çalışır. Scooter paylaşım sistemleri en ucuz ve en popüler mikromobilite seçeneklerinden biridir.[1]
Scooter paylaşım endüstrisi
[değiştir | kaynağı değiştir]E-scooter endüstrisinin yükselişi
[değiştir | kaynağı değiştir]Scoot Networks firması 2012 yılında kısa menzilli bir scooter kiralama sağlayan moped tarzı bir araç çıkarmıştır.[2] Bird ve Lime firmaları 2017 yılında elektrikli kick scooterlarını tanıtmıştır.[3] Bird, Santa Monica, Kaliforniya'daki lansmanından bu yana hizmetlerini 100'den fazla şehre genişleterek 2018 yılında 2 milyar dolarlık bir değere ulaşmıştır. Aynı yıl, Lime 11,5 milyondan fazla kullanıcı sürüş yapmıştır. ABD'deki en büyük sürüş paylaşım şirketleri olan Lyft ve Uber, 2018'de kendi elektrikli scooter paylaşım hizmetlerini tanıtmıştır.[4] 2030 yılına kadar küresel scooter pazarının 300 milyar ila 500 milyar dolar arasında bir değer kazanması bekleniyor.[5]
Teknolojisi
[değiştir | kaynağı değiştir]Mobil uygulamala ile kullanımı
[değiştir | kaynağı değiştir]Bir e-scooter kiralaması yapabilmek için kullanıcılar akıllı telefon uygulamasını akıllı cihazlarına indirir. Ardından uygulama kullanıcıların yakınlarındaki e-scooter'ların konumunu gösterir. Kiralanmak istenilen e-scooter'ın yanına ulaşıldığında scooterın kilidini uygulama kullanarak açılır. Scooterlarda yer alan yerleşik GPS yongaları sayesinde seyahat sırasında konumlarını gerçek zamanlı olarak göstermelerine izin veren hücresel bağlantı ile donatılmıştır.[6] GPS ve hücresel izleme ile şirketler kullanım istatistiklerini toplayabilir, hangi scooter'ların kullanıldığını takip edebilir ve yolculuk başına harcanan zaman için müşterileri buna göre ücretlendirebilir.
Hırsızlığa karşı önlem
[değiştir | kaynağı değiştir]E-scooterlar vandalizmi, hırsızlığı ve hacklemeyi önleyen yerleşik özelliklere sahiptir. Hackerlar, e-scooter çalar ve scooter'ı kişisel kullanım için dönüştürmek için mevcut donanımını değiştirebilmektedir.[7] Scooterlar sadece uygulama kullanılarak yolculuk yapabilecek şekilde tasarlanmıştır. Yolculuk bitiminde uygulamadan e-scooter kilitlenir.[8] Bird ve Lime, ilgili uygulamayı kullanmadan bir e-scooterı hareket ettirmeye veya kurcalamaya çalıştığında yerleşik alarmları tetikleyecek bir donanıma sahip olduklarını belirtmektedir.[9] Scooter korsanlığı sorununa karşı; Lime, üçüncü taraf parçalarla kolayca değiştirilemeyen özel scooter donanımı geliştirdiğini iddia etmektedir.
Yararları
[değiştir | kaynağı değiştir]Son mil problemi ve mikromobilite
[değiştir | kaynağı değiştir]Son mil sorunu, yolcuları özel konutlardan toplu taşıma merkezlerine, yani otobüs duraklarına, tren istasyonlarına vb. taşıma zorluğuna ilişkin bir toplu taşıma ikilemidir.[10] Bu mekansal verimsizlik, yolcuları, ulaşım merkezleri ve evleri arasındaki kısa mesafeyi gidip gelmek için kişisel ulaşım araçlarını (örn: arabalar, motosikletler, vb.) kullanmaya zorlamaktadır.[11] Mikro-mobilite seçenekleri, son mil problemine bir çözüm sağlar ve hafif, ortak kullanımlı ve kısa mesafeli seyahat için tasarlanmıştır. Scooter paylaşım sistemleri en çok benimsenen mikro mobilite servislerinden biridir.[1] Scooter paylaşım sistemlerinin erişilebilirlik ve sezgisel kullanılabilirliği, toplu taşımacılığın benimsenmesini artıracak ve kişisel araçların kullanımını azaltacaktır.
Sürdürülebilirlik
[değiştir | kaynağı değiştir]E-scooter'lar elektrikle çalışır ve bu nedenle sıfır karbon emisyonuna sahiptir. Kişisel otomobiller ve e-scooter'lar arasındaki düşük karbon etkisi, pazar liderleri Bird ve Lime'in değer önerilerinde önemli etkisi olmuştur.[12] E-scooter'lar alternatif elektrikli araç seçeneklerinden daha fazla enerji tasarrufludur. Bir scooter, eşit miktarda enerji tüketiği bir elektrikli otomobilden yirmi kat daha fazla mesafe seyahat edebilir.[5] E-scooter'ların biniciliği tarafsız bir birincil karbon ayak izi verir ancak e-scooter'ların üretimi, dağıtımı ve şarjı önemli bir ikincil karbon ayak izi oluşturur.[13][14] Kişisel otomobillere ve iskelesiz e-bisikletlere kıyasla, sabitsiz e-scooter'lar daha küçük bir toplam karbon ayak izine sahiptir. Otobüsler, bisikletler ve kişisel elektrikli iki ayaklı araçlar kenetsiz e-scooter'lardan daha küçük karbon ayak izlerine sahiptir. E-scooter sektöründeki endüstri liderleri, ikincil karbon ayak izini azaltmaya yönelik araştırma ve geliştirme çabalarına adanmıştır.
Yasaklamalar ve tartışmalar
[değiştir | kaynağı değiştir]Paris'te paylaşımlı elektrikli scooter'lar %4 katılımla gerçekleşen bir referandum ile yasaklanmış, bu yasak sonrası yaklaşık 1.000.000 şahsi scooter satışı olmuştur.[15]
Kadıköy Belediyesi kentteki artan scooter sayısı ve kaldırım üzerine park edilme sorunu nedeniyle artan şikayetler neticesinde ticari scooter'ları toplatmıştır.[16]
Ülkelerde paylaşım sistemi
[değiştir | kaynağı değiştir]![[icon]](/wiki/Dosya:Wiki_letter_w_cropped.svg){kind=small} | Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz. |
Türkiye
[değiştir | kaynağı değiştir]
Türkiye'de elektrikli scooter paylaşım sistemi, 2019 yılının mart ayında Martı firmasının İstanbul'da hizmet vermesiyle başlamıştır. Martı firmasının ardından; Binbin, Hop!, Mobi, Palm ve Etku gibi uygulamaların başta İstanbul olmak üzere Ankara, İzmir ve diğer illerde hizmet vermesiyle çoğalmıştır. Bu illerdeki scooterların artmasıyla beraber kazalar meydana gelmiştir.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "Electric Scooters And Micro-Mobility: Here's Everything You Need To Know". Forbes. 1 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2019.
- ^ ""Zipcar For Scooters" Startup Scoot Networks Launches To The Public In San Francisco". TechCrunch. 9 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Kasım 2019.
- ^ "The electric scooter craze is officially one year old — what's next?". The Verge. 20 Eylül 2018. 20 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Kasım 2019.
- ^ "The Rise of the Electric Scooter Industry". 9 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Kasım 2019.
- ^ a b "The Micromobility Revolution: How Bikes And Scooters Are Shaking Up Urban Transport Worldwide". CB Insights Research. 17 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Kasım 2019.
- ^ "Micro-Mobility". Tools, Publications & Resources. 8 Ocak 2019. 31 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2019.
- ^ "E-scooters can be hacked. Here's what companies are doing about it". Mashable. 13 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2019.
- ^ "How We're Solving The Shared Scooter Theft Problem". Forbes. 12 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2019.
- ^ "LimeBike scooters have secret alarms built-in that blare loud noises and threats to call the police, but the company says it's getting rid of them". finance.yahoo.com. 11 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2019.
- ^ "How Micro Mobility Solves Multiple Problems in Congested Cities". MAAS-Alliance. 17 Temmuz 2018. 29 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2019.
- ^ "Micromobility is the future of urban transportation | Deloitte Insights". www2.deloitte.com. 25 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2019.
- ^ "Electric scooters: not so eco-friendly after all?". phys.org. 6 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2019.
- ^ Hollingsworth (Ağustos 2019). "Are e-scooters polluters? The environmental impacts of shared dockless electric scooters". Environmental Research Letters. 14 (8). s. 084031.
- ^ "Carbon Footprint - Environmental | Laws.com". 29 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2019.
- ^ "Paris, kiralık e-scooter'ları yasaklayan ilk şehir oldu". BBC News Türkçe. 3 Nisan 2023. 4 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2023.
- ^ "Kadıköy Belediyesi'nden 'scooter' açıklaması: 'Kaldıracağız...'". www-cumhuriyet-com-tr.cdn.ampproject.org. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2023.[ölü/kırık bağlantı]