Lima - Vikipedi
İçeriğe atla
Ana menü
Gezinti
  • Anasayfa
  • Hakkımızda
  • İçindekiler
  • Rastgele madde
  • Seçkin içerik
  • Yakınımdakiler
Katılım
  • Deneme tahtası
  • Köy çeşmesi
  • Son değişiklikler
  • Dosya yükle
  • Topluluk portali
  • Wikimedia dükkânı
  • Yardım
  • Özel sayfalar
Vikipedi Özgür Ansiklopedi
Ara
  • Bağış yapın
  • Hesap oluştur
  • Oturum aç
  • Bağış yapın
  • Hesap oluştur
  • Oturum aç

İçindekiler

  • Giriş
  • 1 Coğrafya
    • 1.1 İklim
  • 2 Kaynakça

Lima

  • Аԥсшәа
  • Адыгабзэ
  • Afrikaans
  • Alemannisch
  • አማርኛ
  • Aragonés
  • Ænglisc
  • العربية
  • الدارجة
  • مصرى
  • Asturianu
  • Kotava
  • Aymar aru
  • Azərbaycanca
  • تۆرکجه
  • Basa Bali
  • Boarisch
  • Žemaitėška
  • Bikol Central
  • Беларуская (тарашкевіца)
  • Беларуская
  • Български
  • भोजपुरी
  • Bamanankan
  • বাংলা
  • བོད་ཡིག
  • Brezhoneg
  • Bosanski
  • Català
  • Chavacano de Zamboanga
  • 閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
  • Нохчийн
  • Cebuano
  • کوردی
  • Qırımtatarca
  • Čeština
  • Чӑвашла
  • Cymraeg
  • Dansk
  • Deutsch
  • Zazaki
  • डोटेली
  • Ελληνικά
  • English
  • Esperanto
  • Español
  • Eesti
  • Euskara
  • Estremeñu
  • فارسی
  • Suomi
  • Võro
  • Na Vosa Vakaviti
  • Føroyskt
  • Français
  • Arpetan
  • Nordfriisk
  • Furlan
  • Frysk
  • Gaeilge
  • Gagauz
  • Gàidhlig
  • Galego
  • Avañe'ẽ
  • Hausa
  • 客家語 / Hak-kâ-ngî
  • Hawaiʻi
  • עברית
  • हिन्दी
  • Fiji Hindi
  • Hrvatski
  • Hornjoserbsce
  • Kreyòl ayisyen
  • Magyar
  • Հայերեն
  • Արեւմտահայերէն
  • İnterlingua
  • Bahasa Indonesia
  • Interlingue
  • Ido
  • Íslenska
  • İtaliano
  • 日本語
  • Jawa
  • ქართული
  • Qaraqalpaqsha
  • Tyap
  • Kongo
  • Kumoring
  • Қазақша
  • ಕನ್ನಡ
  • Yerwa Kanuri
  • 한국어
  • Къарачай-малкъар
  • Kurdî
  • Кыргызча
  • Latina
  • Ladino
  • Lëtzebuergesch
  • Lingua Franca Nova
  • Ligure
  • Lombard
  • Lingála
  • Lietuvių
  • Latviešu
  • Basa Banyumasan
  • Мокшень
  • Malagasy
  • Олык марий
  • Māori
  • Minangkabau
  • Македонски
  • മലയാളം
  • Монгол
  • मराठी
  • Bahasa Melayu
  • Malti
  • Mirandés
  • မြန်မာဘာသာ
  • مازِرونی
  • Plattdüütsch
  • Nederlands
  • Norsk nynorsk
  • Norsk bokmål
  • Novial
  • Occitan
  • Livvinkarjala
  • ଓଡ଼ିଆ
  • Ирон
  • ਪੰਜਾਬੀ
  • Papiamentu
  • Polski
  • Piemontèis
  • پنجابی
  • Português
  • Runa Simi
  • Rumantsch
  • Romani čhib
  • Română
  • Русский
  • Ikinyarwanda
  • ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ
  • Sardu
  • Sicilianu
  • Scots
  • سنڌي
  • Davvisámegiella
  • Srpskohrvatski / српскохрватски
  • සිංහල
  • Simple English
  • Slovenčina
  • Slovenščina
  • ChiShona
  • Shqip
  • Српски / srpski
  • Sesotho
  • Seeltersk
  • Svenska
  • Kiswahili
  • Ślůnski
  • Sakizaya
  • தமிழ்
  • Tetun
  • Тоҷикӣ
  • ไทย
  • Tagalog
  • Tolışi
  • Lea faka-Tonga
  • Toki pona
  • Татарча / tatarça
  • Reo tahiti
  • Удмурт
  • ئۇيغۇرچە / Uyghurche
  • Українська
  • اردو
  • Oʻzbekcha / ўзбекча
  • Vèneto
  • Vepsän kel’
  • Tiếng Việt
  • Volapük
  • Winaray
  • 吴语
  • მარგალური
  • ייִדיש
  • Yorùbá
  • Zeêuws
  • ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ
  • 文言
  • 閩南語 / Bân-lâm-gí
  • 粵語
  • 中文
Bağlantıları değiştir
  • Madde
  • Tartışma
  • Oku
  • Değiştir
  • Kaynağı değiştir
  • Geçmişi gör
Araçlar
Eylemler
  • Oku
  • Değiştir
  • Kaynağı değiştir
  • Geçmişi gör
Genel
  • Sayfaya bağlantılar
  • İlgili değişiklikler
  • Kalıcı bağlantı
  • Sayfa bilgisi
  • Bu sayfayı kaynak göster
  • Kısaltılmış URL'yi al
Yazdır/dışa aktar
  • Bir kitap oluştur
  • PDF olarak indir
  • Basılmaya uygun görünüm
Diğer projelerde
  • Wikimedia Commons
  • Vikiveri ögesi
Görünüm
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Lima
Şehir
Lima bayrağı
Bayrak
Lima arması
Arma
Takma ad:
Kralların Şehri
Slogan:
Hoc signum vere regum est
Lima ili ve Lima'nın Peru'daki konumu
Lima ili ve Lima'nın Peru'daki konumu
Peru üzerinde Lima
Lima
Lima
Lima'nın Peru'daki konumu
ÜlkePeru Peru
İlLima ili
İlçeler43 ilçe
İdare
 • İl BelediyesiLima Metropol Belediyesi
 • Belediye BaşkanıJorge Muñoz (2019-2022) (Acción Popular (AP))
Yüzölçümü
 • Şehir2672,3 km²
 • Kent
800 km² (300 mil²)
Rakım0-1.548 m
Nüfus
 (2017)
 • Şehir10.205.520
 • Yoğunlukoto/km²
 • Metropol
13.200.105
 • Metropol yoğunluğu3.008,7/km² (7.792/mil²)
Zaman dilimiUTC-05.00 (PET)
Resmî site
www.munlima.gob.pe
UNESCO Dünya Mirası
Konum Peru
KriterKültürel: iv
Referans500
Tescil1991 (15. oturum)
BölgeLatin Amerika ve Karayipler

Lima (İspanyolca telaffuz: [ˈlima]), Peru'nun başkenti ve en büyük şehridir. Şehir, ülkenin siyasal, kültürel, finansal ve ticari merkezi konumundadır. Aynı zamanda bir "primat şehir" niteliği taşıyan şehir, ülkenin orta kıyı kesimindeki çöl kuşağında, Chillón, Rímac ve Lurín nehirlerinin oluşturduğu vadilerde yer almakta ve Pasifik Okyanusu kıyısına uzanmaktadır. Küreselleşme ve Dünya Şehirleri Araştırma Ağı tarafından "beta" düzeyinde küresel şehir olarak sınıflandırılmaktadır. İdari olarak Lima ili sınırları içinde yer alırken, daha küçük bir kısmı batıda, liman ve Jorge Chávez Havalimanı'nın bulunduğu Callao sınırlarına da uzanır. Her iki il, 2002 yılından bu yana bölgesel özerkliğe sahiptir.

2023 nüfus tahminine göre Lima şehrinin nüfusu yaklaşık 10.092.000 kişi olup, bu özelliğiyle Güney Amerika'nın en kalabalık ikinci şehri ve şehir merkezi nüfusu bakımından dünyanın en büyük İspanyolca konuşulan şehridir. Callao kıyı şehriyle birleşik bir kentsel alan oluşturan Lima Metropol Bölgesi'nin nüfusu 10.151.200'dür. Callao sınırları içindeki ek altı ilçeyi de dahil edince, toplam kentsel alan nüfusu 11.342.100'e ulaşmakta ve bu da onu dünyanın en kalabalık şehirleşmiş bölgelerinden biri yapmaktadır. Lima, yerliler tarafından Limaq olarak bilinen tarım bölgesinden adını almaktadır. Şehir, Peru Kral Vekilliği'nin başkenti ve en önemli kenti oldu. Peru Bağımsızlık Savaşı'nın ardından, Peru Cumhuriyeti'nin başkenti haline geldi. Günümüzde ülke nüfusunun yaklaşık üçte biri metropol alanında yaşamaktadır.

And Milletler Topluluğu'nun merkezi olarak Lima, bölgesel diplomasi ve ticari entegrasyonda önemli bir rol oynamaktadır. Ekim 2013'te Lima, 2019 Panamerikan Oyunları'na ev sahipliği yapmak üzere seçildi; bu oyunlar Lima ve çevresindeki tesislerde gerçekleştirildi ve ülkenin şimdiye kadar düzenlediği en büyük spor etkinliği oldu. Şehir, 2027'de oyunlara ikinci kez ev sahipliği yapacaktır. Lima ayrıca 2008, 2016 ve 2024 yıllarında Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği'ne; Ekim 2015'te Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası Grubu toplantılarına; Aralık 2014'te Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'na ve 1982 Miss Universe yarışmasına ev sahipliği yaptı.

Coğrafya

[değiştir | kaynağı değiştir]
Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan görülen Lima

Kentsel alan yaklaşık 800 kilometrekareyi kaplamaktadır. Şehir, Peru'nun kıyı ovasında, çoğunlukla düz arazide, Chillón, Rímac ve Lurín nehirlerinin vadileri içinde yer alır. Lima, Pasifik Okyanusu kıyısından vadilere ve deniz seviyesinden 1.550 metreye kadar yükselen dağ yamaçlarına doğru yavaş bir eğimle uzanır. Şehir içinde, çevresindeki tepe zincirleriyle bağlantısı olmayan El Agustino, San Cosme, El Pino, La Milla, Muleria ve Pro gibi izole tepeler bulunur. Rímac ilçesindeki San Cristobal Tepesi, şehir merkezinin doğrudan kuzeyinde yer alır ve And Dağları'nın bir tepe uzantısının yerel ucu niteliğindedir.

Lima'nın metropoliten alanı, 267.228 kilometrekare (103.177 sq mi) alanı kaplamaktadır; bunun 825,88 kilometrekarelik kısmı (%31) şehir merkezi, 1.846,40 kilometrekarelik kısmı (%69) ise çevre yerleşim alanlarını oluşturur.[1] Kentsel alan kuzey-güney yönünde yaklaşık 60 km (37 mi), batı-doğu yönünde yaklaşık 30 km (19 mi) genişliğe sahiptir. Şehir merkezi, Rímac Nehri kıyısında, denizden 15 km (9,3 mi) içeride yer alır; bu nehir, kentin içme suyu ihtiyacını karşılayan ve bölgeye elektrik sağlayan hidroelektrik barajlarını besleyen hayati bir kaynaktır. Resmî bir idari tanımı olmasa da, genellikle Lima ilinin 43 ilçesinden merkezdeki 30 ilçeyi kapsayan ve tarihi Cercado de Lima ilçesi etrafında şekillenen kentsel alan olarak kabul edilir. Şehir, Amerika kıtasının en büyük on metropol alanından biri olan Lima Metro Bölgesi'nin merkezini oluşturur ve Karaçi, Pakistan ile Kahire, Mısır'dan sonra dünyanın üçüncü büyük çöl şehridir.

İklim

[değiştir | kaynağı değiştir]

Lima, tropikal bir bölgede ve çölde yer almasına rağmen ılıman bir iklime sahiptir.[2] Şehrin Pasifik Okyanusu'na yakınlığı, sıcaklıkların deniz etkisiyle dengelenmesini sağlar ve böylece iklim, tipik bir tropikal çöl iklimine göre çok daha ılımandır; bu nedenle Lima, subtropikal sıcaklık aralıklarına sahip çöl iklimi olarak sınıflandırılır.[3] Sıcaklıklar nadiren 12 °C (54 °F)'nin altına düşer veya 30 °C (86 °F)'nin üzerine çıkar. İki belirgin mevsim vardır: Aralık-Nisan arası yaz ve Haziran-Eylül/Ekim arası kış. Mayıs ile Ekim/Kasım genellikle geçiş aylarıdır ve geç Mayıs ile erken Haziran arasında sıcaklıkta belirgin bir değişim yaşanır. Soğuk okyanus sularına yakın konumu nedeniyle Lima'da yağış oldukça nadirdir.

 Lima, Peru iklimi 
Aylar Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara Yıl
En yüksek sıcaklık (°C) 32,7 32,5 33,4 31,6 30,3 30,0 28,3 29,0 28,0 25,2 29,0 30,4 33,4
Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) 26,1 26,8 26,3 24,5 22,0 20,1 19,1 18,8 19,1 20,3 22,1 24,4 22,5
Ortalama sıcaklık (°C) 22,1 22,7 22,2 20,6 18,8 17,5 16,7 16,2 16,4 17,3 18,7 20,7 19,2
Ortalama en düşük sıcaklık (°C) 19,4 19,8 19,5 17,9 16,4 15,6 15,2 14,9 14,9 15,5 16,6 18,2 17,2
En düşük sıcaklık (°C) 12,0 15,0 11,0 10,0 8,0 10,0 8,9 10,0 12,5 11,0 11,1 13,9 8,0
Ortalama yağış (mm) 0,8 0,4 0,4 0,1 0,3 0,7 1,0 1,5 0,7 0,2 0,1 0,2 6,4
Kaynak: Deutscher Wetterdienst[4]


Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ "Una mirada a Lima Metropolitana" [A look at Metropolitan Lima] (PDF) (İspanyolca). Lima: Instituto Nacional de Estadística e Informática. Eylül 2014. Erişim tarihi: 1 Eylül 2019. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  2. ^ "Análisis Meteorológico" [Meteorological Analysis] (İspanyolca). Ministerio del Ambiente Peru. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  3. ^ Peel, M. C.; Finlayson B. L.; McMahon, T. A. (2007). "Updated world map of the Köppen−Geiger climate classification" (PDF). Hydrol. Earth Syst. Sci. 11 (5): 1633-1644. doi:10.5194/hess-11-1633-2007. ISSN 1027-5606. 
  4. ^ "Klimatafel von Lima-Callao (Int. Flugh.) / Peru" (PDF). Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world (Almanca). Deutscher Wetterdienst. 18 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Kasım 2016. 
  • g
  • t
  • d
Peru'daki Dünya Mirası Alanları
Peru'daki Dünya Mirası Alanları
Kültürel
  • Chan Chan Antik Kenti
  • Chavín Arkeolojik Siti
  • Tarihi Cusco Şehri
  • Lima'nın Tarihi Merkezi
  • Nasca Çizgileri ve Geoglifleri ve Pampas de Jumana
  • Arequipa Şehri'nin Tarihi Merkezi
  • Caral-Supe Kutsal Şehri
  • İnka Yol Sistemi1
Peru
Doğal
  • Huascarán Millî Parkı
  • Manú Millî Parkı
Karma
  • Machu Picchu Tarihi Kutsal Alanı
  • Rio Abiseo Millî Parkı
  • 1 Arjantin, Bolivya, Ekvador, Kolombiya ve Şili ile paylaşılmaktadır
  • g
  • t
  • d
Dünyanın en kalabalık şehirleri

1. Tokyo-Yokohama, Japonya
2. Cakarta, Endonezya
3. Delhi, Hindistan
4. Guangzhou–Foshan, Çin
5. Mumbai, Hindistan
6. Manila, Filipinler
7. Şanghay, Çin
8. São Paulo, Brezilya
9. Seul-İncheon, Güney Kore
10. Meksiko, Meksika

11. New York, ABD
12. Kahire, Mısır
13. Dakka, Bangladeş
14. Pekin, Çin
15. Kalküta, Hindistan
16. Bangkok, Tayland
17. Shenzhen, Çin
18. Moskova, Rusya
19. Buenos Aires, Arjantin
20. Lagos, Nijerya

21. İstanbul, Türkiye
22. Karaçi, Pakistan
23. Bangalore, Hindistan
24. Los Angeles, ABD
25. Ho Chi Minh Kenti, Vietnam
26. Osaka-Kobe-Kyoto, Japonya
27. Çengdu, Çin
28. Johannesburg-Pretoria, Güney Afrika
29. Tahran, İran
30. Kinşasa, Kongo Demokratik Cumhuriyeti

31. Rio de Janeiro, Brezilya
32. Chennai, Hindistan
33. Xi'an, Çin
34. Lahor, Pakistan
35. Çongçing, Çin
36. Londra, Birleşik Krallık
37. Paris, Fransa
38. Zhengzhou, Çin
39. Dongguan, Çin
40. Haydarabad, Hindistan

41. Tientsin, Çin
42. Lima, Peru
43. Vuhan, Çin
44. Bogotá, Kolombiya
45. Hangzhou, Çin
46. Nagoya, Japonya
47. Taipei, Tayvan/Çin1
48. Chicago, ABD
49. Luanda, Angola
50. Kuala Lumpur, Malezya

Kaynak: Demographia (2022, ss. 21-22)
1 Tayvan (Çin Cumhuriyeti) de facto olarak bağımsız olsa da, uluslararası cemiyetin çoğu tarafından Çin Halk Cumhuriyeti'nin bir parçası olarak tanınır (bkz: Tayvan'ın siyasi durumu).
  • g
  • t
  • d
Güney Amerika başkentleri

Asunsion, Paraguay
Bogota, Kolombiya
Brazilya, Brezilya
Buenos Aires, Arjantin

Georgetown, Guyana
Caracas, Venezuela
Kito, Ekvador
Lima, Peru

La Paz ve Sucre, Bolivya
Montevideo, Uruguay
Paramaribo, Surinam
Santiago, Şili

Güney Amerika Ülkeleri
Bağımlı ve özerk ülkelerin başkentleri eğik yazılmıştır
Taslak simgesiPeru'daki bir yerleşim yeri ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.
Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin
  • BNE: XX452095
  • BNF: cb122187612 (data)
  • GND: 4035742-9
  • LCCN: n79063382
  • MusicBrainz: 978a76d5-191c-484b-9583-f07f2673bc03
  • NARA: 10044608
  • NCL: 022322643
  • NKC: ge128757
  • NLI: 987007564356305171
  • NSK: 000592455
  • SUDOC: 030855772
  • VIAF: 153546881
  • WorldCat (LCCN): n79-063382

Wikimedia Commons'ta Lima ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur

"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Lima&oldid=36977854" sayfasından alınmıştır
Kategoriler:
  • Peru yerleşim yerleri taslakları
  • Lima
Gizli kategoriler:
  • Sayısal olmayan formatnum bağımsız değişkenlerine sahip sayfalar
  • Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler
  • Otomatik boyutlandırılan çoklu resim kullanılan sayfalar
  • Bilgi alt kutulu maddeler
  • Takma ad bilgisi içeren yerleşim bilgi kutusu kullanılan sayfalar
  • Slogan bilgisi içeren yerleşim bilgi kutusu kullanılan sayfalar
  • Tanımlanmamış parametreler içeren yerleşim bilgi kutusu kullanılan sayfalar
  • Tüm taslak maddeler
  • BNE tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
  • BNF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
  • GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
  • LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
  • MusicBrainz area tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
  • NARA tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
  • NCL tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
  • NKC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
  • NLI tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
  • NSK tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
  • SUDOC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
  • VIAF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
  • WorldCat-LCCN tanımlayıcısı içeren Vikipedi maddeleri
  • Commons kategori bağlantısı Vikiveri'den çekilen sayfalar
  • Sayfa en son 04.07, 28 Mart 2026 tarihinde değiştirildi.
  • Metin Creative Commons Atıf-AynıLisanslaPaylaş Lisansı altındadır ve ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak Kullanım Şartlarını ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursunuz.
    Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Wikimedia Foundation, Inc. tescilli markasıdır.
  • Gizlilik politikası
  • Vikipedi hakkında
  • Sorumluluk reddi
  • Hukuk & Güvenlik İletişim Noktaları
  • Davranış Kuralları
  • Geliştiriciler
  • İstatistikler
  • Çerez politikası
  • Mobil görünüm
  • Wikimedia Foundation
  • Powered by MediaWiki
Lima
Konu ekle