Şehlâ Ahmed Paşa
| Nişancı Şehlâ Hacı Ahmed Paşa | |
|---|---|
.jpg)
| |
| Ahmed Paşa'nın Jean-Etienne Liotard tarafından çizilmiş 1741 târihli portresi | |
| Osmanlı Sadrazamı | |
| Görev süresi 23 Haziran 1740 - 21 Nisan 1742 | |
| Hükümdar | I. Mahmud |
| Yerine geldiği | Hacı İvaz Mehmed Paşa |
| Yerine gelen | Hekimoğlu Ali Paşa |
| Kişisel bilgiler | |
| Doğum | Foça, Osmanlı İmparatorluğu |
| Ölüm | Şubat 1753 Halep, Osmanlı İmparatorluğu |
Şehlâ Ahmet Paşa (lakapları Foçalı, Kör, Yekçeşm; d. ?, Foça – ö. Şubat 1753, Halep), I. Mahmud saltanatında, 23 Haziran 1740 - 21 Nisan 1742 tarihleri arasında bir yıl dokuz ay yirmi sekiz gün sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır.
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Foça doğumludur.[1] Babasının adı Câ'fer Ağa'dır. İlk görevi olarak Cidde valisi olan amcası "Alâiyeli Hacı Ebûbekir Paşa"'nın kethüdalığını yapması idi. Ardından kapıcıbaşı, kapılar kethüdası ve çavuşbaşı olarak görevler yaptı. Aralık 1737'de sedaret kethüdası oldu. 14 Mart 1738'de vezirlik verilerek sedaret kaymakamlığı görevinde bulundu. Ekim 1737'de Aydın mutasarrifi yapıldı. Mart 1739'da İstanbul'a gelip rikap-ı humayun kaymakamı oldu. Ardından Kasım 1739'da nişancı görevine getirildi.[2]
22 Haziran 1740'ta Sultan I. Mahmut'un kendine yanlış haber verdiği için Sadrazam Hacı İvaz Mehmet Paşa'yi görevinden azledilmesi üzerine sadrazamlığa getirildi. Bir yıl 9 ay süren sadrazamlığı sırasında daha çok dışişleri ile ilgili olaylar oldu. Ağustos ayından itibaren beş hafta boyunca elçilere birbiri arkasından şölen düzenlendi. 26 Aralık'ta Sadrazamn Ramazan Bayramı nedeniyle Paşakapısı'nda padişaha çok tantanalı bir ziyafet verdi. Divan-ı Hümayın baştercümanı İskerletzade Aleksandr Efendi ile yabancı elçilerin arasında gizli ilşkiler olduğu öğrenilip bu kişi idam edildı ve reisülkitab Kastamonu'ya sürgün edildi. Mart 1741'de gelen Nadir Şah elçisi gayet güzel hediyeler getirmekle beraber verilen ziyafette ve sonradan muzakerelerde ilişkilerin barış içinde düzeltilmesinin imkânsız ortaya çıktı. Gelen İran hediyeleri arasında bulunan filler Boğaz üzerinden İstanbul'a büyük sorunlar yaşanarak geçirilebildi. İran'ın istediği Caferilik'in "beşinci mezhep" olarak kabul edilmesi ve bunun Kabbe'de yansıtılması büyük tartışmalar yarattı ve İran'a gönderilen bir ulema heyeti de başarılı olamadı. Yeni olarak İran tahtını eline geçiren Nadir Şah "Bu mezhep kabul olmadan barış olmaz" yanıtı ile isteklerinde ısrar etti. Sultan önünde bu konu üzerinde uzun görüşmeler yapıldı.[3] Sadrazam'ın bu çeşit konulara pek az bilgisi ve anlayışı olduğu ortaya çıktı. Sadrazam'ın diğer şahsi zayıflıkları da söylentilere konu oldu. 21 Nisan 1742'de Șehla Ahmet Paşa sadrazamlıktan azledildi ve daha bilgili ve çok daha dürüst olan Hekimoğlu Ali Paşa sadrazamlığa getirildi.[2]
Şehlâ Ahmet Paşa'nın devlet işlerine doğru dürüst bakmayıp şahsi çıkarlarını düşünmesi nedeniyle azledilmesiyle mallarının devletçe müsadere edilip kendinin de idam edilmesi beklenmekteydi. Fakat yeni sadrazam Hekimoğlu Ali Paşa'nın gayet affedici tutum ve davranışıyla Şehal Ahmnet Paşa Rodos'a sürgüne gönderildi.[2]
1743'te affedildi ve Rakka valisi yapıldı. Sonra azledilip aynı sene Sayda valisi Şubat 1744'te ise Kars seraskeri oldu. Bu görevi sırasında 29 Temmuz-9 Ekim 1744 tarihlerinde Kars'ı üçüncü kez kuşatan Nadir Şah komutasındaki İran ordusuna karşı parlak bir zafer kazandı.[4][5][6]
Sonra sırasıyla 1744 Aralık'ta Halep valisi; Nisan 1745'te Anadolu Valisi; aynı yıl ikinci kez Kars seraskeri; Aralık'ta ikinci kez Halep valisi, Kasım'da Kandiye valisi, ardından üçüncü kez Halep valisi; Haziran 1747'de Diyarbakır valisi ve aynı yıl Aralık'ta Bağdat valisi oldu. Bu valilikten 1748'de istifa etti. Ama çok geçmeden İçel mutasarrifi; 12 Eylül 1748'de Mısır valisi; Nisan 1750'de Adana valisi; Temmuz 1752'de dördüncü kez Halep valisi görevlerine getirildi.[2]
Şubat 1753'te Halep valisi görevinde iken Halep'te ölmüştür.
Değerlendirme
[değiştir | kaynağı değiştir]Sicill-i Osmani'de şöyle değerlendirilir:[1]
Maarifperverse de hırs, kıskançlık ve rüşvet ile meşhurdur.
Osmanlılar Ansiklopisi'nde sadrazamlıktan azledilmesi nedenleri açıklamalarında şöyle bir değerlendirme yapmaktadır:[2]
Hudut işlerine bakmıyarak tahkimatı ihmal etmesi, irtikap ve irtişası, mal biriktirerek şahsi garezi olanlarla uğraşması, devlet işlerine bakmaması
Eserleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Ayakapısı'ndaki Ahmed Çelebi Mescidi'ni ve Üsküdar'daki Bandırma Tekkesi ve sebilini yenileştirmiştir.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.I s.253 [1]
- ^ a b c d e Topaloğlu, Aydın "Ahmed Paşa (Hacı, Foçalı)" (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.145 ISBN 975-08-0072-9
- ^ Sakaoğlu, Necdet (1999), Bu Mülkün Sultanları, İstanbul:Oğlak Yayınları s. 336-337
- ^ "Büyük Osmanlı Tarihi", Joseph von Hammer, c.15, s.62-63
- ^ "The Siege of Mosul and Ottoman-Persian Relations", Robert W. Olson, Routledge (2017)
- ^ "Avşarlı Nadir Şah ve Döneminde Osmanlı-İran Mücadeleleri", Abdurrahman Ateş, Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta (2001), s.106
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Buz, Ayhan (2009) "Osmanlı Sadrazamları", İstanbul: Neden Kitap, ISBN 978-975-254-278-5
- Danışmend, İsmail Hâmi (1971),Osmanlı Devlet Erkâni, İstanbul: Türkiye Yayınevi.
- Uzunçarsılı, İsmail Hakkı (1956) Osmanlı Tarihi İV. Cilt 1. Kısım Karlofça Antlaşmasından XVİİİ. Yüzyılın Sonuna Kadar, (6. Baskı 2007), Ankara:Türk Tarih Kurumu ISBN 975-16-0015-4
- Topaloğlu, Aydın "Ahmed Paşa (Hacı, Foçalı)" (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.145 ISBN 975-08-0072-9
- Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-33-3038-3 C.I s.253 [2]
| Siyasi görevi | ||
|---|---|---|
| Önce gelen: Hacı İvaz Mehmed Paşa |
 Osmanlı Sadrazamı 23 Haziran 1740 - 21 Nisan 1742 |
Sonra gelen: Hekimoğlu Ali Paşa |
