Papalık feragatı

Papalık feragatı (Latince: renuntiatio), aynı zamanda papalık tahttan çekilmesi olarak da adlandırılır, Katolik Kilisesi'nin mevcut papası görevinden gönüllü olarak istifa ettiğinde gerçekleşir. Bir papa geleneksel olarak görevi ömür boyu sürdürdüğü için, papalık feragatı nadir görülen bir olaydır. 21. yüzyıldan önce, sadece beş papa tarihsel kesinlikle açıkça istifa etti, hepsi 10. ve 15. yüzyıllar arasında. 3. ila 11. yüzyıllara dayanan dört papanın istifa ettiğine dair tartışmalı iddialar var; beşinci tartışmalı dava bir antipapa ile ilgili olabilir.

Ek olarak, saeculum obscurum sırasında birkaç papa "görevden alındı", yani zorla görevden alındı. Buradaki tarih ve kanonik soru karmaşıktır; genel olarak, resmi Vatikan papalar listesi, papa kabul ederse bu tür "görevden alınmaları" geçerli feragatler olarak kabul ediyor gibi görünüyor, ancak kabul etmezse kabul etmiyor. Kanon hukukunun daha sonraki gelişimi papalık üstünlüğünden yana olmuştur ve bir papanın istemsizce görevden alınmasına başvurulacak bir yol bırakmamıştır.

İstifa eden en son papa, 28 Şubat 2013'te, fiili istifasının tarihi olan 2013'te Kutsal Makam'ı boşaltan XVI. Benedictus'du. 1415'te XII. Gregorius'den bu yana bunu yapan ilk papaydı.

Papalık feragatlerinin tartışılmasında yaygın olarak kullanılmasına rağmen, kilise tarafından yapılan resmi belgelerde feragat terimi papanın feragati için kullanılmaz.

Modern prosedür

Katolik Kilisesi'nin Latin Kilisesi'nde, tüm konulardaki resmi yasalar 1983 Kilise Hukuku Kanunu'nun Latin baskısında kodifiye edilmiştir. Bu, papalık feragatlerini 332 §2 kanonunda düzenler ve burada şöyle der:

• Si contingat ut Romanus Pontifex muneri suo renuntiet, ad validitatem requiritur ut renuntiatio libere fiat et rite manifestetur, non vero ut a quopiam acceptetur. (Türkçe: Romalı Papa'nın görevinden istifa etmesi halinde, geçerlilik için istifanın serbestçe ve usulüne uygun olarak açıklanmış olması gerekir, ancak bunun kimse tarafından kabul edilmesi gerekmez.)

Bu, Latince'de şu şekilde olan 1917 tarihli Kilise Hukuku Kanunu'nun 221. maddesine karşılık gelmektedir:

• Si contingat ut Romanus Pontifex renuntiet, ad eiusdem renuntiationis validitatem non est necessaria Cardinalium aliorumve acceptatio. (Türkçe: Romalı Papa'nın görevinden istifa etmesi durumunda, geçerlilik için istifanın Kardinaller veya başkası tarafından kabul edilmesi gerekli değildir.)

Hem 1983 yasası hem de 1917 yasası, papanın feragatini belli bir birey veya topluluk için göstermesi gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu, daha önceki yüzyıllarda, özellikle 18. yüzyıl kanonisti Lucius Ferraris tarafından gündeme getirilen bir endişeyi ele almaktadır. Ferraris, Kardinaller Koleji'nin veya en azından Dekanı'nın bilgilendirilmesi gerektiğini, çünkü kardinallerin bir halefi geçerli bir şekilde seçmeden önce papanın onurdan feragat ettiğinden kesinlikle emin olmaları gerektiğini ileri sürmüştür.

Papa II. Jean Paul, 1996 yılında Apostolik Anayasası Universi Dominici gregis'te, bu belgede belirttiği prosedürlerin "Apostolik Makamı'ndaki boşluğun Yüce Papa'nın istifası sonucu oluşması durumunda bile" uygulanması gerektiğini belirterek istifa olasılığını öngörmüştü.

Tarihçe

Katolik Ansiklopedisi, Pontian'ın (230–235) ve Marcellinus'un (296–308) tarihsel olarak belirsiz feragatlerini, Liberius'un (352–366) tarihsel olarak varsayılan feragatini not eder ve (belirtilmemiş) bir papalar kataloğunun John XVIII'i 1009'da görevinden istifa eden ve hayatını bir keşiş olarak sonlandıran biri olarak listelediğini belirtir.

11. yüzyıl

Tarihte ilk tartışmasız papalık feragati, 1045'te IX. Benedictus'un feragatidir. Benedict daha önce 1044'te III. Sylvester tarafından görevden alınmıştı ve ertesi yıl görevi tekrar üstlenmek üzere geri dönse de, Vatikan, Sylvester III'ün aradaki aylarda meşru bir papa olduğunu düşünmektedir (bu da Benedict IX'un 1044'teki görevden alınmaya razı olarak geçerli bir şekilde istifa ettiği anlamına gelir). Daha sonra, 1045'te papalık makamını birkaç aylığına geri aldıktan sonra, kiliseyi skandal Benedict'ten kurtarmak için Gregory VI , Benedict'e "değerli mallar" verdi ve papalık makamını kendi lehine devretti. Gregory'nin kendisi de 1046'da istifa etti çünkü Benedict ile girdiği anlaşma simony olarak değerlendirilebilirdi. Gregory'nin ardından II. Clemens geldi ve Clement öldüğünde, Benedict IX üçüncü kez papalık için seçilmek üzere geri döndü, ancak bir manastırda ölmeden önce bir kez daha istifa etti. Böylece üç ardışık olmayan dönem boyunca papa oldu ve üç kez istifa etti veya görevden alındı.

V. Caelestinus

Bir papanın iyi bilinen feragatlerinden biri, 1294'te V. Celestine'in feragatidir. Papa olarak sadece beş ay görev yaptıktan sonra, bir papanın istifa etmesinin caiz olduğunu ilan eden ciddi bir kararname yayınladı ve sonra kendisi istifa etti. İki yıl daha bir münzevi olarak yaşadı ve ardından halefi VIII. Boniface'in tutsağı oldu ve daha sonra kanonlaştırıldı. Celestine'in kararı ve Boniface'in de buna katılması (geri almaması), kanonistler arasında geçerli bir papalık feragati olasılığı hakkında herhangi bir şüpheyi sona erdirdi.

Batı Bölünmesi

XII. Gregorius (1406–1415) , papalık tahtına üç talip olduğu noktaya ulaşan Batı Bölünmesi'ni sona erdirmek için 1415'te istifa etti: Roma Papası XII. Gregorius, Avignon Antipapası XIII. Benedictus ve Pisa Antipapası XXIII. John. İstifa etmeden önce, halihazırda var olan Konstanz Konsili'ni resmen topladı ve halefini seçmesi için yetkilendirdi.

XVI. Benedictus

Ana madde: XVI. Benedictus'un istifası

XVI. Benedict'in papalık makamından feragati, 11 Şubat sabahı Vatikan tarafından duyurulduktan sonra 28 Şubat 2013'te 20:00'de (CET 20:00 pm (19:00 UTC)) yürürlüğe girdi. Batı Bölünmesi'ni sona erdirmek için XII. Gregory'nin 1415'te istifa etmesinden bu yana görevinden istifa eden ilk papa oldu ve 1294'te V. Celestine'den bu yana kendi inisiyatifiyle bunu yapan ilk papa oldu. Bu hareketi beklenmedik bir hareketti çünkü modern çağ papaları bu görevi seçimden ölüme kadar sürdürdüler. Yaşlılıktan dolayı kötüleşen sağlığından kaynaklandığını söyledi. Halefini seçmek için yapılan konklav 12 Mart 2013'te başladı ve Franciscus adını alan Buenos Aires Başpiskoposu Kardinal Jorge Mario Bergoglio seçildi.

Papalık feragatları listesi

Papalık dönemi	Portre	Saltanat adı	Gerçek adı	Feragat sebebi	Notlar
Feragat iddiaları
21 Temmuz 230 – 28 Eylül 235 (5 yıl, 69 gün)		St Pontian	Pontianus	Roma yetkilileri tarafından sürgün edildi	Feragat sadece Liberya Kataloğu'nda belgelenmiştir ve feragat tarihi papalık tarihindeki en erken kesin tarih olan 28 Eylül 235 olarak kaydedilmiştir.
30 Haziran 296 – 25 Ekim 304 (8 yıl, 117 gün)		St Marcellinus	Marcellinus	Diocletianus zulmü sırasında pagan tanrılara yapılan adaklarla kirletildiği söyleniyor	Feragat yalnızca Liberya Kataloğu'nda belgelenmiştir.
17 Mayıs 352 – 24 Eylül 366 (14 yıl, 130 gün)		Liberius	Liberius	İmparator Constantius II tarafından sürgün edildi	Feragatın, Antipapa Felix II'nin halefi olarak açıklandığı tahmin edilmektedir, ancak Liber Pontificalis, Liberius'un sürgünde de görevi sürdürdüğünü ileri sürmektedir.
25 Aralık 1003 – 18 Temmuz 1009 (5 yıl, 205 gün)		John XVIII	Giovanni Fasano	Tahttan feragat etti ve bir manastıra çekildi	Feragat yalnızca bir papa kataloğunda belgelenmiştir
13 Ocak 1045 – 10 Mart 1045 (56 gün)		Sylvester III	Giovanni dei Crescenzi-Ottaviani	IX. Benedictus'un geri dönmesiyle görevden uzaklaştırıldı	Bazıları onun asla papa olmadığını, bir antipapa olduğunu iddia ediyor. Ancak resmi Vatikan listesi onu içeriyor ve bu da Benedict IX'un ilk göreve başlamasına onay verdiğini ve yeni seçimin geçerli olduğunu varsayıyor. Sylvester eski piskoposluğuna geri döndü ve göreve başlamasını kabul etmiş gibi görünüyor.
Güvenilir feragatler
22 Mayıs 964 – 23 Haziran 964 (32 gün)		Benedict V	Benedetto	İmparator I. Otto tarafından tahttan indirildi	Antipapa Leo VIII lehine tahttan indirildi, ardından Leo geçerli bir papa oldu. Benedict'in tahttan çekilmesi geçerli kabul edildi. Diyakoz rütbesini korudu. Hayatının geri kalanını Hamburg'da Hamburg-Bremen Başpiskoposu Adaldag'ın bakımı altında geçirdi.
Ekim 1032–Eylül 1044 Nisan 1045–Mayıs 1045 Kasım 1047–Temmuz 1048		Benedict IX	Teofilatto di Tuscolo	Papa olarak ilk döneminde kısa bir süreliğine görevden alındı, birkaç skandalın ardından ikinci döneminde istifa etmesi için rüşvet aldı ve üçüncü döneminde de istifa etti	Papaların sıralanmasında tanınan en erken feragat. 1032 ile 1048 yılları arasında üç kez papa oldu. En genç papalardan biri olan o, birden fazla kez papa olan tek adamdı ve papalığı satan tek adamdı.
1 Mayıs 1045 – 20 Aralık 1046 (1 yıl, 233 gün)		Gregory VI	Giovanni Graziano Pierleoni	IX. Benedictus'u istifası için rüşvet vererek zimmetine para geçirmekle suçlanıyor	Sutri Konsili'nde tahttan indirildi.
5 Temmuz 1294 – 13 Aralık 1294 (161 gün)		St Celestine V, O.S.B.	Pietro Angelerio da Morrone	Ofis için yeterlilik eksikliği	Hiçbir idari deneyimi olmayan Celestine V, laik politikacıların kontrolü altına girdi. Kiliseyi korumak için istifa etti. Feragat için kanunlar koyan ilk papaydı.
30 Kasım 1406 – 4 Temmuz 1415 (8 yıl, 216 gün)		Gregory XII	Angelo Correr	Batı Bölünmesi'ni sona erdirmek için	Rakibi Antipapa XXIII. Jean tarafından toplanan Konstanz Konseyi sırasında tahttan feragat etti.
19 Nisan 2005 – 28 Şubat 2013 (7 yıl, 315 gün)		Benedict XVI	Joseph Alois Ratzinger	Ana madde: XVI. Benedictus'un istifası İleri yaştan kaynaklanan fiziksel sakatlık (o sırada 85 yaşındaydı)	Feragat ederek "pope emeritus" fahri papa oldu.

Koşullu feragatler yürürlüğe girmiyor

Papa VII. Pius (1800-1823), 1804'te Napolyon'u taçlandırmak için Paris'e gitmeden önce, Fransa'da hapsedilmesi halinde yürürlüğe girecek bir feragat belgesi imzaladı.

II. Dünya Savaşı sırasında Papa XII. Pius, Ağustos 1943'te muhtemel olduğu düşünülen Naziler tarafından kaçırılması durumunda istifasının derhal yürürlüğe girmesini emreden bir belge hazırladı. Kardinaller Koleji'nin tarafsız bir ülkeye, belki de Portekiz'e tahliye edileceği ve halefini seçeceği düşünülüyordu.

Uzun zamandır rahiplik görevi yapan Kardinal Giovanni Battista Re'ye göre, Papa VI. Paul, ölümünden çok önce, 1960'ların sonu veya 1970'te, sakatlayıcı bir hastalık beklentisiyle iki mektup yazdı. Mektuplardan biri Kardinaller Koleji'ne, diğeri ise adı belirtilmeyen Dışişleri Bakanı'na hitaben yazılmıştı. Papa II. John Paul, bunları Re'ye gösterdi ve mektuplar 2003 yılında Papa XVI. Benedict'e gösterildi. 2018'de, Paul'ün 2 Mayıs 1965 tarihli ve Kardinaller Koleji dekanına hitaben yazdığı mektup yayımlandı. "Tedavisi mümkün olmadığına inanılan veya uzun süreli olan ve apostolik hizmetimizin işlevlerini yeterli bir şekilde yerine getirmemizi engelleyen bir rahatsızlık durumunda; veya başka bir ciddi ve uzun süreli engel durumunda", "hem Roma piskoposu hem de aynı kutsal Katolik Kilisesi'nin başı olarak" görevinden istifa ettiğini yazmıştır.

Papa II. Jean Paul, 1989'da, eğer güçten düşerse istifa edeceğini bildiren bir mektup yazdı. Mektupta, eğer sağlık sorunları veya öngörülemeyen başka bir zorluk onu "apostolik görevimin işlevlerini yeterince yerine getirmekten alıkoyarsa... hem Roma piskoposu hem de kutsal Katolik Kilisesi'nin başı olarak kutsal ve kanonik görevimden vazgeçiyorum" yazıyordu. 1994'te, yüksek sesle okumayı planladığı anlaşılan bir belge yazdı ve bu belgede, diğer piskoposların yapması gerektiği gibi, sadece yaş nedeniyle istifa edemeyeceğini, ancak yalnızca "tedavisi olmayan bir hastalık veya engel" olması durumunda istifa edebileceğini ve bu nedenle görevine devam edeceğini açıklıyordu. 2000'de yazdığı vasiyetinde, Tanrı'nın "bu hizmeti ne kadar süreyle sürdürmem gerektiğini anlamama yardım etmesi" için dua etti ve feragatin mümkün olduğunu ima etti. 2005'teki ölümünden önceki haftalarda, John Paul'un sağlık durumunun kötüleşmesi nedeniyle istifa edebileceği yönünde basında spekülasyonlar vardı.

Papa Francis, papalık görevinin ilk aylarında, papa olarak "çalışmalarını engelleyen" hastalık nedeniyle görevinden ayrılması gerekmesi durumunda istifa mektubu hazırladığını doğrulamıştı. Bu mektup hiçbir zaman yürürlüğe konulmadı ve 2025'te görevdeyken öldü.

Yetersizlik

Kilise hukuku, bir papanın sağlık nedeniyle geçici veya kalıcı olarak görev yapamaz hale gelmesine ilişkin bir hüküm koymaz; ayrıca papanın görev yapamaz hale geldiğini onaylama yetkisine sahip olan organı da belirtmez. "Roma Tahtı boş olduğunda, evrensel Kilisenin yönetiminde hiçbir yenilik yapılmayacaktır."