Kazandere, Tortum
| Kazandere | |
|---|---|
 Mahallenin haritadaki yeri | |
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu | |
  Kazandere Kazandere'nin Erzurum'daki konumu | |
Koordinatlar: 40°15′15″N 41°21′40″E / 40.2542°K 41.3611°D | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Erzurum |
| İlçe | Tortum |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[1] İhtiyar heyeti[1] |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 56,59 km² |
| Rakım | 2300 m |
| Nüfus | 280 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0442 |
| İl plaka kodu | 25 |
| Posta kodu | 25430 |
Kazandere, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Kazandere mahallesinin eski adı 1574 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile mülki teşkilata dair 1928 tarihli Osmanlıca kaynakta "Zinavur" (زیناور) olarak geçer. Bu yer adı Gürcüce "Tzinauri"den (წინაური) geliyor olabilir.[6][7] "Tzinauri" adının türediği "tzina" (წინა) kelimesi, eski Gürcü dilinde ilk, başta olan anlamına gelir.[8]
Zinavur, tarihsel Gürcistan'ın bir bölgesi olan Tao'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürüclerden ele geçirmiştir. Köydeki kiliseler ve kale bu dönemden kalmış olmalıdır.[9] 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı mufassal defterine göre Zinavur, Tortum sancağına bağlı Ahçirik nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu, tamamı Hristiyan olan 167 haneden oluşuyordu. 1835 tarihli nüfus defterine göre ise, Çıldır Eyaleti'nin Tortum sancağına bağlıydı. Askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 64 erkek yaşıyordu. Köyün toplam nüfusunun ise, erkek sayısının iki katı kadar olduğu söylenebilir.[10][11]
Zinavur köyü, 1928 yılında Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı.[12] 1940 genel nüfus sayımında "Zinavur" şeklinde kaydedilmiş olan bu yerleşim yeri aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 443 kişiden oluşuyordu.[13] Zinavur Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Kazandere olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımına göre Kazandere köyünde 648 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 165 kişi okuma yazma biliyordu.[14]
Mahallenin eski adı 1557 yılı kayıtlarında Ermenice kökenli Zınavor , 1902 yılı kayıtlarında Dznavor, 1946 yılı kayıtlarında ise Zinavur olarak geçmektedir.[15]
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.[16]
Mahalledeki kiliselerden biri, yıkılmış olup kalıntıları köyünün 2,8 kilometre güneybatısında, yerleşim merkezinin yaylasındadır. Yapı, kaba yontulmuş taşlar ve kireç harcıyla inşa edilmiştir. Yayladaki evin birinde kilisenin harçlı duvar parçasının bulunması, kilisenin yıkılıp yeni yapılarda kullanıldığını göstermektedir. Yaylada ayrıca eski bir cami binası bulunmaktadır. İkinci Kilise, yerleşim merkezinin 2,5 kilometre güneybatısında tek nefli küçük bir yapıdır. Çatı örtüsü çökmüş olan kilisenin kuzey duvarı kayaya yaslanmaktadır. Girişi güneyde bulunan kilisenin duvarlarının küçük ebatta kesme taşlarla kaplanmış olduğu kalıntılardan anlaşılmaktadır. Zinauri Kalesi ise, mahalle merkezinin 1,5 kilometre güneybatısında, kayalık bir tepede, iri ve orta büyüklükte taşlarla harç kullanılmadan inşa edilmiştir. Bugün yıkık olan kalede, duvar boyunca yarım daire biçimli birkaç kule bulunuyordu. Günümüze kalan duvarların kalınlığı 1,7-2,5 metre, yüksekliği 2,5 metre kadardır.[17]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Mahalle, Erzurum il merkezine 84 km, Tortum ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır.[18] Mahalle, Tortum'un güneybatısında olup, D.950 numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Yağcılar, Yellitepe, Alapınar, Esendurak ve Tortumkale mahalleleri üzerinden 19,9 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.[19]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre mahalle nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 280[2] |
| 2021 | 323[2] |
| 2020 | 363[2] |
| 2019 | 372[2] |
| 2018 | 416[2] |
| 2017 | 304[2] |
| 2016 | 313[2] |
| 2015 | 294[2] |
| 2014 | 300[2] |
| 2013 | 305[2] |
| 2012 | 305[3] |
| 2011 | 335[3] |
| 2010 | 337[3] |
| 2009 | 324[3] |
| 2008 | 344[3] |
| 2007 | 331[3] |
| 2000 | 423[3] |
| 1990 | 541[20] |
| 1985 | 625[21] |
| 1965 | 648[22] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ a b c d e f g h i j k "Erzurum Tortum Kazandere Mahalle Nüfusu". Nufusune.com. 17 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Aralık 2023.
- ^ a b c d e f g h "TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Erzurum Tortum'un Mahalleleri". AtlasBig. 1 Oca 1970. 27 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Şubat 2024.
- ^ "Kazandere, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 24 Ağustos 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Aralık 2023.
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 95. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 234.
- ^ "წინა" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt ISBN 0-9535878-3-5
- ^ 2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 184-185, 188 ISBN 978-9941-9470-8-7
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 93. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ "Yunus Özger, "XIX. Yüzyılda Tortum'un Nüfus Durumu", Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2006, Sayı: 2, s. 113-128". 18 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2023.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 234.
- ^ 1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 252.
- ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 263.
- ^ Nişanyan, Sevan. "Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri". nisanyanmap.com. 28 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Aralık 2023.
- ^ "6360 sayılı kanun". Resmî Gazete. 10 Aralık 2012. 19 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2022.
- ^ 2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 184-185, 188 ISBN 978-9941-9470-8-7
- ^ "Kazandere Mahallesi". YerelNet.org.tr. 4 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Aralık 2023.
- ^ "Kazandere to D 950". Kazandere to D 950. 28 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Aralık 2023.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1968). "1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). kutuphane.tuik.gov.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.