İran'ın Yedi Büyük Hanedanı
İran'ın Yedi Büyük Hanedanı,[1] aynı zamanda yedi Part klanı olarak da bilinir, Sasani sarayı ile ittifak kurmuş Parthia kökenli yedi aristokras ailesidir. Part klanlarının hepsi Ahameniş Perslerinden geldiğini iddia ediyorlardı.
İran'ın yedi Büyük Hanedanı, Part İmparatorluğu günlerinden beri İran siyasetinde aktif rol oynamış ve bu rolü halefleri Sasani İmparatorluğu döneminde de sürdürmüşlerdir.[2] Ancak yedi hanedandan sadece ikisinin – Suren Hanedanı ve Karen Hanedanı – Part döneminde var olduğu tarihlendirilebilen kaynaklarda gerçekten kanıtlanmıştır. Yedi hanedan, efsanevi Keyânî kralı Güştâsb tarafından İran'da lord olarak onaylandıklarını iddia etmiştir.[2] "Belki de [...] üyeleri, ailelerinin eskiliğini vurgulamak için kendi soyağaçlarını uydurmuşlardır." [3] Sasaniler döneminde, yedi feodal hanedan Sasani sarayında önemli bir rol oynamıştır. IV. Hürmüz'ün (579-590) ünlü askeri komutanı Behrâm-ı Çûbîn, Mihrân Hanedanı'ndandır.
Yedi hanedan ve bunların başlıca tımar bölgeleri ile yönetici ailelerin ikametgahları şunlardır:
- Taberistan[4] ve Gürgan'deki[5] Ispahbudhan Hanedanı
- Doğu Horasan'daki Varaz Hanedanı
- Nihavend'deki Karen Hanedanı[5]
- Rey'deki Mihrân Hanedanı
- Rey'deki Spandiyadh Hanedanı
- Adurbadagan'daki Zik Hanedanı
- Sistan'daki Suren Hanedanı[5]
Efsanevi köken
[değiştir | kaynağı değiştir]Yedi Büyük Hanedana ilişkin daha sonraki geleneklerden bazıları, Part İmparatorluğu'nun başlıca idari bölümlerinin hatıraları olarak yorumlanmıştır.[6] Taberî, Peygamberler ve Melikler Tarihi'nde şu efsaneyi aktarır:
Biştâsef (Güştâsb/Vishtaspa), en yüksek rütbelere yedi kişiyi atadı ve bunlar, aralarında Nihābiδa'nın da bulunduğu büyükler idi; Nihābiδa'nın ikametgahı Jurjān Ülkesi'ndeki (Hyrkania) Dihistān idi; Partlı Kārin (Qārin al-Fahlavi)'nin ikametgahı Māh-Nihāvand (yani Medya) idi; Partlı Sūrēn'in ikametgahı Sejistān (Sakastan) idi; Partlı Isfandyāδ'nın ikametgahı ise Ray idi[6]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]- Yedi Ahameniş hanedanı
- Sasani hükümeti
- Dâbûyîler
- Bâduspânîler
- Gilan İspahbadları
- Bâvendîler
- Karinvand hanedanı
- Hüsrevîler
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Özel
- ^ Pourshariati 2008, s. 44.
- ^ a b Shahbazi 2002, ss. 511–515.
- ^ Lukonin 1983, s. 704.
- ^ Bosworth, C. (1986). House of Ispahbudhan. Encyclopaedia of Islam. s. 125.
- ^ a b c Pourshariati 2008, s. 49.
- ^ a b Shahbazi, Alireza Shapour (1993). "The Parthian Origins of the House of Rustam". Bulletin of the Asia Institute. Cilt 7. s. 159.
- Genel
- Lukonin, V. G. (1983), "Political, Social and Administrative Institutions", Yarshater, Ehsan (Ed.), Cambridge History of Iran, 3 (2), London: Cambridge UP, ss. 681-747.
- Yarshater, Ehsan (1997), "Esfandīār (2)", Encyclopedia Iranica, vol. 8, Costa Mesa: Mazda, ss. 592-593.
- Pourshariati, Parvaneh (2008), Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran, London: I.B. Tauris.
- Shahbazi, A. Shapur (2002). "Haft". Encyclopaedia Iranica, Vol. XI, Fasc. 5. ss. 511-515.