Ispahbudhan Hanedanı
| Ispahbudhan Hanedanı | |
|---|---|
| Ülke | Part İmparatorluğu, Sasani İmparatorluğu |
| Aktif bölge(ler) | Horasan, Gürgan,[1] Adurbadagan |
| Ana hanedan | Koshm Hanedanı, Arşak Hanedanı |
| Kurucu | Aspahpet Pahlav |
| Ünlü üyeleri | Ferruh Hürmüz, Rüstem Ferruhzâd, Ferruhzâd |
| Güncel durumu | aktif değil |
| Unvan(lar) | Spahbed |
| Alt kolları | Bavand Hanedanı |
Ispahbudhan Hanedanı veya Aspahbadh Hanedanı, İran'ın Yedi Büyük Hanedanı'ndan birisidi. Sâsânî Hanedanı gibi, Ahameniş Hanedanı'ndan geldiklerini iddia ediyorlardı.[2] Ayrıca, Zerdüşt kaynaklarına göre Zerdüşt'ün ilk takipçilerinden biri olan Vishtaspa'nın oğlu olan efsanevi Keyânî figürü İsfendiyâr'dan da geldiklerini iddia ediyorlardı.[3]
Kökeni ve ataları
[değiştir | kaynağı değiştir]Ailenin kökeni askeri mareşallere (spahbed'ler) dayanıyordu ve ülkede önemli görevlerde bulunuyorlardı. Kökenleri hakkında romantik bir efsaneye göre, Part/Arşak kralı IV. Fraates'in (h. 37-2) Koshm adlı bir kızı "tüm İranlıların generali" ile evlendi; onların çocukları "Aspahpet Pehlevi" unvanını taşıdı ve daha sonra Ispahbudhan klanını oluşturdu.[4] Ispahbudhan, Arsak soyları aracılığıyla Keyânî kralları II. Dara ve İsfendiyâr'ın soyundan geldiklerini iddia ettiler.[5]
Tarih
[değiştir | kaynağı değiştir]Sasaniler döneminde, Ispahbudhan o kadar yüksek bir statüye sahipti ki, "Sasanilerin akrabası ve ortakları" olarak kabul ediliyorlardı.[5] Gerçekten de, Rüstem'in babası Ferruh Hürmüz, Sasani Kralların kralı (şahinşah) II. Hüsrev'in (h. 590-628) birinci dereceden kuzeniydi, büyük büyükbabası Şapur ise Şahinşah I. Hüsrev'in (h. 531-579) kuzeniydi.[6] Ispahbudhan'ın kalıtsal vatanının Horasan olduğu görünse de, aile zamanla Adurbadagan'ın kuzeybatı bölgesini (kust) yönetmeye başladı (adını aldığı Adurbadagan eyaletiyle karıştırılmamalıdır). Aile Ferruh Hürmüz, Ferruhzâd, Rüstem Ferruhzâd, Bistâm, Isfandyadh vb. gibi Sasani İmparatorluğu'ndaki Sasani Hanedanı ile yakın akraba olan birçok güçlü adamı içeriyordu.
Araplara karşı direniş
[değiştir | kaynağı değiştir]651'de Müslümanlar, İsfandyadh ve Behrâm adlı Ispahbudhan kardeşlerin toprakları olan Adurbadagan'ı işgal ettiler. Isfandyadh, Araplara karşı bir direniş gösterdi ve burada bir muharebe yaşandı. Ancak Araplar tarafından yenildi ve esir alındı.[7] Isfandyadh esaret altındayken, Arap generali Bukayr ibn Abdullah'a, Adurbadagan'ı hızlı ve barışçıl bir şekilde fethetmek isterse kendisiyle barış yapması gerektiğini söyledi. Belamî'ye göre, Isfandyadh'ın şöyle dediği bilinmektedir: "Eğer beni öldürürseniz, Adurbadagan'ın tamamı kanımın intikamını almak için ayaklanacak ve size karşı savaş açacaktır."[7] Arap generali Isfandyadh'ın tavsiyesini kabul etti ve onunla barış yaptı. Ancak, Isfandyadh'ın kardeşi Behrâm, Arap güçlerine boyun eğmeyi reddetti ve onlara direnmeye devam etti. Ancak, hızla mağlup oldu ve Adurbadagan'dan kaçmak zorunda kaldı.[8] Böylece Adurbadagan Arap egemenliği altına girdi.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Özel
- ^ Pourshariati 2008, s. 49.
- ^ Howard-Johnston 2010.
- ^ Shapur Shahbazi 1989, ss. 180–182.
- ^ Pourshariati 2008, ss. 26–27.
- ^ a b Shahbazi 1989, ss. 180–182.
- ^ Lewental 2017b.
- ^ a b Pourshariati 2008, s. 278.
- ^ Pourshariati 2008, s. 279.
- Genel
- Shahbazi, A. Shapur (1989). "Besṭām o Bendōy". Encyclopaedia Iranica, Vol. IV, Fasc. 2. ss. 180-182.
- Lewental, D. Gershon (2017b). "Rostam b. Farroḵ-Hormozd". Encyclopaedia Iranica.
- Howard-Johnston, James (2010). "ḴOSROW II". Encyclopaedia Iranica, Online Edition. Erişim tarihi: 14 Şubat 2016.
- Shapur Shahbazi, Alireza (1989). "BESṬĀM O BENDŌY". Yarshater, Ehsan (Ed.). Encyclopaedia Iranica, Vol. IV, Fasc. 2. London et al.: Routledge & Kegan Paul. ss. 180-182. ISBN 1-56859-007-5.
- Pourshariati, Parvaneh (2008). Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran. London and New York: I.B. Tauris. ISBN 978-1-84511-645-3.
- Shapur Shahbazi, A. (2002). "GOŠTĀSP". Encyclopaedia Iranica, Vol. XI, Fasc. 2. ss. 171-176.