Sindesmofit
Sindesmofit, omurganın intervertebral disklerini çevreleyen anulus fibrosusun dış liflerinin (Sharpey lifleri) kemikleşmesi (ossifikasyonu) sonucu oluşan patolojik kemik büyümesidir. Bu oluşumlar tipik olarak dikey yönelim gösterir ve spondiloartropati grubu hastalıkların, özellikle de ankilozan spondilitin (AS) karakteristik radyolojik bulgusudur.[1]
Sindesmofitler, dejeneratif omurga hastalıklarında (kireçlenme) görülen osteofitlerden ayırt edilmelidir; osteofitler genellikle yatay yönelimli iken, sindesmofitler dikey bir köprüleşme oluşturarak ilerleyen dönemlerde "bambu kamışı omurga" görünümüne yol açabilir.[2]
Patofizyoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Sindesmofit oluşumu, disk-kemik bileşkesindeki entez bölgelerinde başlayan inflamatuar bir süreçle ilişkilidir. Ancak güncel moleküler çalışmalar, inflamasyon ve yeni kemik oluşumunun (osteoproliferasyon) iki ayrı ancak ilişkili süreç olduğunu göstermektedir.
Süreç genellikle şu aşamaları izler:
- Entezit: Omurga köşelerinde (vertebral rim) başlayan inflamasyon. MRG'de bu aşama "parlayan köşe" (shiny corner) veya Romanus lezyonu olarak izlenir.
- Erozyon: İnflamasyona bağlı kemik hasarı.
- Ossifikasyonla İyileşme: İnflamasyonun azalmasıyla birlikte, doku onarımı sırasında patolojik kemik yapımı tetiklenir. Bu süreçte Wnt sinyal yolağının aktivasyonu ve DKK-1 (Dickkopf-1) ile sklerostin gibi inhibitör moleküllerin baskılanmasının, osteoblast aktivitesini artırarak sindesmofit oluşumuna yol açtığı düşünülmektedir.[3]
Sınıflandırma
[değiştir | kaynağı değiştir]Radyolojik görünümlerine ve ilişkili oldukları hastalıklara göre ikiye ayrılır:
- Marjinal Sindesmofitler: Vertebral gövdenin hemen köşesinden başlar, ince, simetrik ve dikey bir yapıdadır. Anulus fibrosus liflerini takip eder. Tipik olarak ankilozan spondilitte görülür.
- Non-Marjinal (Atipik) Sindesmofitler: Vertebral gövdenin orta kısımlarından çıkar, daha kalın, asimetrik ve kaba yapıdadır ("virgül" şeklinde). Genellikle psoriatik artrit veya reaktif artrit ile ilişkilidir.[1]
Risk Faktörleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Sindesmofit gelişimini ve ilerlemesini hızlandıran faktörler şunlardır:
- Genetik: HLA-B27 pozitifliği, daha şiddetli radyolojik progresyon ile ilişkilidir.
- Sigara Kullanımı: Sigara içen hastalarda sindesmofit oluşumu ve omurga füzyonu, içmeyenlere göre anlamlı derecede daha hızlıdır.[4]
- Bazal Radyolojik Hasar: Tanı anında mevcut sindesmofitlerin varlığı, yeni sindesmofit gelişimi için en güçlü prediktördür.
Ayırıcı Tanı
[değiştir | kaynağı değiştir]Radyolojik değerlendirmede sindesmofitler şu yapılarla karıştırılmamalıdır:
- Osteofit: Osteoartrit'e bağlı gelişen, vertebral son plaktan kaynaklanan ve yatay uzanan kemik çıkıntılarıdır.
- DISH (Diffüz İdiyopatik İskelet Hiperostozu): Ön uzun ligamentin (ALL) kalsifikasyonu sonucu oluşan, "mum damlası" görünümünde ve akıcı bir kemikleşme paternidir. Genellikle disk mesafesi korunmuştur ve sakroiliak eklem tutulumu yoktur.
Klinik Önemi ve Tedavi
[değiştir | kaynağı değiştir]Sindesmofitlerin ilerlemesi, omurganın esnekliğini kaybetmesine ve ankiloz (kaynama) oluşumuna neden olur. Bu durum hastaların hareket açıklığını kısıtlar, göğüs ekspansiyonunu azaltarak solunum fonksiyonlarını etkileyebilir ve vertebral kırık riskini artırır.
Güncel tedavide kullanılan TNF inhibitörlerinin, inflamasyonu baskılamasına rağmen sindesmofit gelişimini tamamen durdurup durdurmadığı tartışmalıdır; ancak uzun süreli kullanımın (4 yıldan fazla) kemik yapımını yavaşlatabileceğine dair kanıtlar artmaktadır. IL-17 inhibitörleri de (örn. sekukinumab) tedavi seçenekleri arasındadır.[5]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Firestein, Gary S. (2021). Kelley and Firestein's Textbook of Rheumatology (11. bas.). Philadelphia, PA: Elsevier. s. 1165. ISBN 978-0323639200.
- ^ Baraliakos, Xenofon; Listing, Joachim; Rudwaleit, Martin; Haibel, Hildrun; Brandt, J; Sieper, Joachim; Braun, Jürgen (2007). "Progression of radiographic damage in patients with ankylosing spondylitis: defining the central role of syndesmophytes". Annals of the Rheumatic Diseases. 66 (7). ss. 910-915. doi:10.1136/ard.2006.066415. PMC 1975245
. PMID 17329306.
- ^ Lories, Rik J.; Corr, Mary; Lane, Nancy E. (2013). "To Wnt or not to Wnt: the bone and joint health dilemma". Nature Reviews Rheumatology. 9 (6). ss. 328-339. doi:10.1038/nrrheum.2013.25. PMC 4830431 . PMID 23459013.
- ^ Poddubnyy, Denis; Haibel, Hildrun; Listing, Joachim; Märker-Hermann, Elisabeth; Zeidler, Henning; Braun, Jürgen; Sieper, Joachim; Rudwaleit, Martin (2013). "Cigarette smoking has a dose-dependent impact on progression of structural damage in the spine in patients with axial spondyloarthritis: results from the GErman SPondyloarthritis Inception Cohort (GESPIC)". Annals of the Rheumatic Diseases. 72 (8). ss. 1430-1432. doi:10.1136/annrheumdis-2012-203148. PMID 23687261.
- ^ Braun, Jürgen; Sieper, Joachim (2007). "Ankylosing spondylitis". The Lancet. 369 (9570). ss. 1379-1390. doi:10.1016/S0140-6736(07)60635-7. PMID 17448825.
