Komünist ideolojiler listesi
| Makale serilerinden |
 |
| Makale serilerinden |
| Marksizm |
|---|
 |
Karl Marx ve Friedrich Engels'in döneminden bu yana,[1] komünist teoride ve komünist bir toplum inşa etme girişimlerinde çeşitli gelişmeler yaşanmış,[2] bu da farklı komünist ideolojilerin ortaya çıkmasına yol açmıştır.[3] Bu ideolojiler felsefi, toplumsal, siyasi ve ekonomik ideolojileri ve hareketleri kapsar[2] ve üç geniş kategori altında incelenebilir: Marksist temelli ideolojiler, Leninist temelli ideolojiler ve Marksist olmayan ideolojiler. Ancak farklı ideolojiler arasında karşılıklı etkileşimlere de sıklıkla rastlanır ve bazı kilit teorisyenler yalnızca tek bir ideoloji için veya birden fazla ideoloji için önemli olarak tanımlanabilir.
Arka plan
[değiştir | kaynağı değiştir]Komünizm tarihinde öne çıkan komünist ideolojiler arasında, nihai hedefi komünist bir toplum kurmak olan felsefi, toplumsal, siyasi ve ekonomik ideolojiler ve hareketler yer alır.[2] Komünist toplum, üretim araçlarının ortak mülkiyetine ve toplumsal sınıfların,[1] paranın[4][5] ve devletin[6][7] ortadan kalkması fikrine dayalı bir sosyoekonomik düzen olarak tanımlanır.
Kendilerini komünist olarak tanımlayan düşünce ve hareketler arasında liberteryen komünizm (anarko-komünizm ve konsey komünizmi), Marksist komünizm (sol komünizm, liberteryen Marksizm, Maoizm, Leninizm, Marksizm-Leninizm ve Troçkizm), Marksist olmayan komünizm ve dini komünizm (Hristiyan komünizmi, İslami komünizm ve Yahudi komünizmi) yer alır.[8][8] 19. yüzyıl Alman filozofları Karl Marx ve Friedrich Engels'in eserlerinden doğmasına karşın,[1] Marksist komünizm zaman içinde birçok farklı kola ve düşünce okuluna ayrılmıştır ve bunun sonucu olarak da artık tek ve kesin bir Marksist teoriden söz etmek mümkün değildir.[9]
Farklı komünist düşünce okulları, klasik Marksizmin belirli yönlerine daha fazla vurgu yaparken, diğer yönlerini reddeder veya yeniden yorumlar. Birçok komünist düşünce okulu, Marksist kavramlarla Marksist olmayan kavramları birleştirmeye çalışmış ve bu da birbirleriyle çelişen sonuçlara yol açmıştır.[10] Bununla birlikte, tarihsel materyalizm ve diyalektik materyalizmin tüm Marksist komünist düşünce okullarının temel unsuru olmaya devam ettiği yönünde genel bir kabul bulunmaktadır.[11] Marksizm-Leninizm'den türeyen kollar bu okullar arasında en bilinenleridir ve 20. yüzyılın büyük bir bölümünde uluslararası ilişkilerde itici bir güç olmuştur.[12][2]
Marksist komünizm
[değiştir | kaynağı değiştir]Marksizm
[değiştir | kaynağı değiştir]Marksizm, sınıf ilişkilerini ve toplumsal çatışmayı tarihsel gelişimin materyalist bir yorumuyla inceleyen ve toplumsal dönüşüme diyalektik bir bakış açısı getiren bir sosyoekonomik analiz yöntemidir.[13][14][1] 19. yüzyıl Alman filozofları Karl Marx ve Friedrich Engels'in çalışmalarından doğmuştur.[15] [1] Klasik Marksizm, Marx ve Engels'in ortaya koyduğu ekonomik, felsefi ve sosyolojik kuramları ifade eder ve özellikle Leninizm ve Marksizm-Leninizm gibi Marksizm'deki sonraki gelişmelerle karşıtlık içinde ele alınır.[16]
Kapitalist üretim tarzında toplumsal çatışma, üretim araçlarına sahip olan azınlık (burjuvazi) ile mal ve hizmet üreten nüfusun büyük çoğunluğu (proletarya) arasında gerçekleşir. Marksist düşünce, toplumsal değişimin birbirleriyle çelişen farklı sınıflar arasındaki mücadeleden kaynaklandığı varsayımından yola çıkarak, kapitalizmin proletaryayı sömürdüğü ve ezdiği sonucuna varır ve dolayısıyla kapitalizmin kaçınılmaz olarak bir proletarya devrimine yol açacağı öngörüsünde bulunur. Sosyalist bir toplumda, üretim araçlarındaki özel mülkiyet yerini kooperatif mülkiyete bırakacaktır. Sosyalist bir ekonomi, üretimi özel kâr yaratmak amacıyla değil, insan ihtiyaçlarını karşılama ölçütüne —yani kullanım için üretim ilkesine— göre düzenler. Friedrich Engels bu durumu şöyle açıklar: "Ürünün önce üreticiyi, sonra da sahip olanı köleleştirdiği kapitalist mülkiyet biçiminin yerini, modern üretim araçlarının doğasına dayanan yeni bir mülkiyet biçimi almıştır; bir yanda üretimin sürdürülmesi ve genişletilmesi aracı olarak doğrudan toplumsal mülkiyet, diğer yanda geçim ve zevk aracı olarak doğrudan bireysel mülkiyet." şeklinde açıklamıştır.
Marksist ekonomi savunucuları, kapitalizmi ekonomik olarak sürdürülemez ve halkın yaşam standartlarını iyileştirmede yetersiz bir sistem olarak düşünürler. Bunun sebebi, kapitalizmin azalan kâr oranlarını telafi edebilmek için işçilerin ücretlerini ve sosyal yardımlarını kısmak, buna paralel olarak da askeri saldırganlığı artırmak zorunda kalmasıdır. Sosyalist üretim biçimi, işçilerin devrimiyoluyla insanlığın üretim biçimi olarak kapitalizmin yerini alacaktır. Marksist kriz teorisine göre, sosyalizm kaçınılmaz değil, ekonomik bir zorunluluktur.
Ortodoks Marksizm
[değiştir | kaynağı değiştir]Ortodoks Marksizm, Marx'ın ölümünden sonra ortaya çıkan ve 1914'teki I. Dünya Savaşı'na kadar İkinci Enternasyonal'de temsil edilen sosyalist hareketin resmi felsefesi haline gelen Marksist düşünce okuludur. Ortodoks Marksizm, klasik Marksizmin algılanan belirsizliklerini ve çelişkilerini açıklığa kavuşturarak Marksist yöntem ve teoriyi basitleştirmeyi, derlemeyi ve sistematize etmeyi amaçlar. Maddi gelişmenin (üretici güçlerdeki teknolojik ilerlemeler) toplum yapısında ve toplumsal ilişkilerdeki değişimin birincil etkeni olduğunu savunur ve toplumsal sistemlerin ve bunlara ilişkin ilişkilerin (feodalizm, kapitalizm vb.) üretici güçler geliştikçe çelişkili ve verimsiz hale geldiğini ve bu çelişkilerin birikmesiyle bir tür toplumsal devrimin önünün açıldığı anlayışını içerir. Bu devrimci dönüşüm, toplum çapında köklü değişikliklerin aracıdır ve nihayetinde yeni ekonomik sistemlerin ortaya çıkmasına yol açar.[17][sayfa belirt][ sayfa gerekli ]
Bir terim olarak Ortodoks Marksizm, Marx'ın araştırmalarının sonuçlarına dogmatik bir bağlılık ima etmeden, klasik Marksizmin normatif yönlerine değil, tarihsel materyalizm ve diyalektik materyalizm yöntemlerine atıfta bulunur.[18] Ortodoks Marksizmin en önemli tarihsel savunucularından biri Çek-Avusturyalı teorisyen Karl Kautsky idi.[19][sayfa belirt][ sayfa gerekli ]
Neo-Marksizm
[değiştir | kaynağı değiştir]Neo-Marksizm, 20. yüzyılda Marksizmi ve Marksist teoriyi düzeltme veya genişletme yönündeki yaklaşımlardan[20] kaynaklanan bir Marksist düşünce okuludur.[21][22][23] Bu yaklaşımda, genellikle eleştirel teori, psikanaliz veya varoluşçuluk gibi diğer entelektüel geleneklerden öğeler Marksizme dahil edilir. Frankfurt Okulu çoğu zaman neo-Marksist olarak tanımlanır.[24][25]
Leninizm temelli ideolojiler
[değiştir | kaynağı değiştir]Leninizm
[değiştir | kaynağı değiştir]Leninizm, devrimci bir öncü partinin örgütlenmesini[26] ve sosyalizmin kurulması için siyasi bir ön koşul olarak proletarya diktatörlüğünün gerçekleştirilmesini içeren bir politik teoridir.[27] Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi'ndeki Bolşevik-Menşevik bölünmesinin Bolşevik kanadından gelen Rus devrimci Vladimir Lenin tarafından geliştirilip onun adıyla alınan Leninizm, ortodoks Marksizm'den ve Lenin'in Marksist teorilere ilişkin yorumlarından geliştirilen siyasi ve ekonomik teorileri kapsar. Bunlara, emperyalizm analizi,[15][26] parti örgütlenmesi ilkeleri ve devrim yoluyla sosyalizmin uygulanması ile sonrasında Yeni Ekonomi Politikası reformu gibi özgün teorik katkılar dahildir. Bu teoriler, 20. yüzyıl başında Rus İmparatorluğu'nun sosyo-politik koşullarına uygulanmak üzere geliştirilmiştir.[27]
Marksizm-Leninizm
[değiştir | kaynağı değiştir]Marksizm-Leninizm, 1920'lerin sonlarında Joseph Stalin tarafından geliştirilen bir siyasi ideolojidir. Stalin'in hem Marksizm hem de Leninizm anlayışına ve sentezine dayanarak,[28][29] Bolşevikleşmeden sonra Sovyetler Birliği’nin ve Komünist Enternasyonal’e bağlı partilerin resmi devlet ideolojisi olmuştur. Lenin'in 1924'teki ölümünden sonra Stalin, Rus Komünist Partisi (Bolşevikler), Sovyetler Birliği ve Komünist Enternasyonal içinde evrensel Marksist-Leninist praksisi tesis ederek evrensel ideolojik ortodoksiyi kurmuştur.[27][28] 1930'ların sonlarında, Stalin'in resmi ders kitabı olan Sovyetler Birliği Komünist Partisi (Bolşevikler) Tarihi (1938), “Marksizm-Leninizm” terimini komünistler ve komünist olmayanlar arasında bilimsel kullanımını yaygınlaştırmıştır.[30]
Marksizm-Leninizm'in amacı, proletarya içinden seçilen profesyonel devrimcilerden oluşan bir öncü partinin önderlik ettiği iki aşamalı bir devrim aracılığıyla kapitalist bir devletin sosyalist bir devlete devrimci dönüşümüdür.[26][31] Bu aşamalı dönüşümü gerçekleştirmek için öncü parti, proletarya diktatörlüğünü kurar ve demokratik merkeziyetçilik yoluyla politikaları belirler. Marksist-Leninist komünist parti, kapitalist bir toplumun sosyalist bir topluma dönüşümünün öncüsüdür; sosyo-ekonomik gelişmenin alt aşaması olan ve üretim araçlarının kamusal mülkiyetini, hızlandırılmış sanayileşmeyi, toplumun üretici güçlerinin (araştırma ve geliştirme) proaktif gelişimini ve millileştirilmiş doğal kaynakları içeren sosyalist toplum ise, devletsiz ve sınıfsız üst aşama komünist toplumun öncülüdür.[32][33][34]
Sovyetler Birliği'nin resmi ideolojisi olarak Marksizm-Leninizm, yerel uygulamalardaki farklılıklarla beraber dünya çapındaki komünist partiler tarafından benimsenmiştir. Sosyalizmin tarihsel gelişimine ilişkin Marksist-Leninist bir anlayışa sahip partiler, doğal kaynakların ve kapitalizmin tekelci endüstrilerinin millileştirilmesini ve işçi denetimine geçişin bir parçası olarak bunların içsel demokratikleşmesini savunurlar. Böyle bir hükümet altındaki ekonomi, öncelikle farklı derecelerde pazar dağılımına sahip evrensel bir ekonomik planlamayla koordine edilir.[35][36] Sovyetler Birliği ve Doğu Bloku'nun dağılmasından sonra da dünyadaki birçok komünist parti, kendi ülkelerinin koşullarını anlamak için temel yöntem olarak Marksizm-Leninizm'i kullanmaya devam etmektedir.[37][38] Bolşevizm ve Mariáteguizm gibi Marksizm-Leninizm'den türeyen birtakım akımlar da çeşitli ülkelerde öne çıkmıştır.
Stalinizm
[değiştir | kaynağı değiştir]
Stalinizm, Stalin tarafından 1927'den 1953'e kadar uygulanan yönetim biçimi ve bununla ilgili politikalar bütünüdür. Sovyetler Birliği'nde geliştirilen Stalinist politika ve fikirler arasında hızlı sanayileşme, tek ülkede sosyalizm teorisi, tarımın kolektifleştirilmesi, sosyalizmde sınıf mücadelesinin yoğunlaşması, kişi kültü[39][40] ve yabancı komünist partilerin çıkarlarının, Stalinist anlayış tarafından o dönemde komünist devrimin öncü partisi olarak kabul edilen Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin (Bolşeviklerin) çıkarlarına tabi kılınması yer alıyordu.[41]
Stalinizm, 1927'den 1953'e kadar Stalin tarafından uygulanan yönetme biçimi ve buna bağlı politikalar bütünüdür. Sovyetler Birliği'nde geliştirilen Stalinist politika ve fikirler arasında hızlı sanayileşme, tek ülkede sosyalizm teorisi, tarımın kolektifleştirilmesi, sosyalizm altında sınıf mücadelesinin yoğunlaştırılması, kişilik kültü,[51][52] ve yabancı komünist partilerin çıkarlarının, o dönem komünist devrimin öncü partisinin Sovyetler Birliği Komünist Partisi (Bolşevikler) olduğuna dair Stalinist anlayış doğrultusunda, bu partiye tabi kılınması yer alıyordu.[53]
Siyasi bir terim olarak Stalinizm çeşitli bağlamlarda kullanılmakla birlikte en yaygın biçimiyle, kapitalizm ve Troçkizm gibi çeşitli rakip siyasi eğilimler tarafından Marksizm-Leninizme yönelik küçümseyici bir etiket olarak kullanılır.[42] Stalin'in kendisi Marksizme niteliksel olarak özgün herhangi bir katkı yaptığını reddetmiş olsa da, komünist hareket, genellikle Lenin'in fikirlerini Marksizm-Leninizm adı altında ayrı ve sistematik bir ideoloji haline getirip genişletilmesini Stalin'e atfeder.[28][29] Bu anlamda, Stalinizm, evrensel olarak kabul görmese de, kabaca Marksizm-Leninizm'e eşdeğer olarak düşünülebilir.[43] Diğer zamanlarda, terim, yine küçümseyici bir şekilde, çeşitli siyasi sistem ve hükümetleri tanımlamak için genel bir şemsiye terim olarak kullanılır.[43]
Stalin'in komünist teoriye yaptığı katkılardan bazıları şunlardır:
- Marksizm ve Ulusal Sorun'da görüldüğü gibi milliyetlerle ilgili teorik çalışma.[44]
- Tek ülkede sosyalizm kavramı.[45]
- Marksizm ve Dilbilimin Sorunları.[46]
- Sosyalizmde sınıf mücadelesinin yoğunlaşması tezi, siyasi muhaliflerin gerektiği gibi bastırılmasının teorik bir temelidir.[47]
Troçkizm
[değiştir | kaynağı değiştir]
Lev Troçki ve destekçileri Sol Muhalefet[48] içinde örgütlendiler ve bu platform daha sonra Troçkizm olarak bilinir hale geldi.[49] Stalin sonunda Sovyet rejiminin kontrolünü ele geçirmeyi başardı ve Troçkistlerin Stalin'i iktidardan uzaklaştırma girişimleri Troçki'nin 1929'da Sovyetler Birliği'nden sürgün edilmesiyle sonuçlandı. Troçki sürgündeyken ana akım komünizm, Troçkizm ve Stalinizm olmak üzere iki ayrı kola ayrıldı.[12] Troçkizm, iki aşamalı devrim teorisi ve tek ülkede sosyalizm anlayışının yerine sürekli devrim teorisi ve dünya devrimini destekler. Troçkistler proleter enternasyonalizmi[49] ve Troçki'ye göre Stalin liderliğinde sınıf ilişkilerinin yeni bir formda yeniden ortaya çıktığı yozlaşmış bir işçi devleti haline gelen, yani artık proletarya diktatörlüğünün söz konusu olmadığı Sovyetler Birliği'nde ikinci bir komünist devrimi savundular.[49][50] Troçki, 1938'de Stalinist Komünist Enternasyonal'e rakip bir örgütlenme olarak Troçkist Dördüncü Enternasyonal'i kurdu.[51][49] [52]
Troçkist fikirler 1960'lardan itibaren daha görünür hale geldi[49] ve özellikle Arjantin,[53][54] Brezilya,[55] [54] Bolivya,[54] ve Sri Lanka[54] gibi bazı Asya ve Latin Amerika' ülkelerindeki siyasi hareketlerde yankı buldu. Ayrıca Kuzey Amerika ve Batı Avrupa'daki daha istikrarlı ve gelişmiş ülkelerde de birçok Troçkist örgüt faaliyet göstermektedir.[56] [54]
Troçki'nin siyaseti, özellikle tek ülkede sosyalizm yerine uluslararası proleter devrim çağrısı[54] ve demokratik ilkelere dayalı gerçek bir proletarya diktatörlüğüne dair ısrarı bakımından Stalin ve Mao'nunkilerden keskin bir şekilde ayrılıyordu. Bir bütün olarak Troçki'nin teori ve tutumları, Troçki'nin tasfiye edilmesinden sonra, Sovyet Bloku içinde veya dışındaki hiçbir Marksist-Leninist çevrede kabul görmedi. Bu durum, Stalin'in yanılabilirliğini gösterdiği iddia edilen "Gizli Söylev" ve devamındaki olaylardan sonra da değişmedi.[52]
Troçkistler, tıpkı ana akım Marksist-Leninistler gibi, Lenin'in mirasçılarının kendileri olduklarını iddia ederler. Bu düşünce okulunun en önemli ayırt edici özelliği, tek ülkede sosyalizm teorisinin karşıtı olan sürekli devrim teorisidir.[57] Sürekli devrim teorisine göre, az gelişmiş ülkelerde burjuvazi, kendi burjuva-demokratik devrimlerini yönetemeyecek kadar güçlü değildir.[57] Bu nedenle bu devrimi gerçekleştirme görevi proletaryaya düşer. İktidarı eline alan proletarya, bu devrimi ulusal bir burjuva devriminden uluslararası bir sosyalist devrime doğru kesintisiz bir biçimde ilerletir.[58] Troçkistler arasındaki bir diğer ortak özellik ise, Troçki'nin Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nden (Bolşevikler)[59] oy çokluğuyla ihraç edilmesi ve ardından ülke dışına sürülmesi sonrasında Lenin sonrası Sovyetler Birliği'ne yönelik olumsuz değerlendirmelerini destekleyen çeşitli teorik gerekçelerdir. Troçki, Stalin yönetimindeki Sovyetler Birliği'ni bürokratik bir kast tarafından yönetilen planlı bir ekonomi olarak tanımlamış ve Sovyetler Birliği'nden kovulduktan sonra hükümetin devrilmesini savunmuştur.[60]
Troçkist akımlar arasında ortodoks Troçkizm, üçüncü kamp, Posadizm, Pabloizm ve Morenizm yer alır.[61][62][63]
Maoizm
[değiştir | kaynağı değiştir](2).jpg)
Maoizm, Mao Zedong ile ilişkilendirilen Marksist-Leninist komünizm eğilimidir ve en çok Çin Halk Cumhuriyeti'nde uygulanmıştır.[15] Kruşçev'in reformları, Çin ve Sovyetler Birliği arasındaki ideolojik farklılıkları 1960'larda giderek daha görünür hale getirdi. Uluslararası komünist hareket içindeki Çin-Sovyet ayrılığı açık düşmanlığa doğru yöneldikçe, Çin kendini iki süper güç olan Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği'ne karşı az gelişmiş dünyanın lideri olarak konumlandırdı.[64][65]
Çin Komünist Partisi'ni (ÇKP) yeni Sovyet liderliğine yönelik eleştirilerinde destekleyen parti ve gruplar, kendilerini anti-revizyonist olarak tanımladılar ve Sovyetler Birliği Komünist Partisi ile ona bağlı partileri revizyonist ve "kapitalist yolcular" olarak kınadılar. Çin-Sovyet ayrılığı, dünya genelindeki komünist partiler arasında bölünmelere yol açtı. Örneğin Arnavutluk Emek Partisi, Çin Halk Cumhuriyeti'nin yanında yer aldı.[66][67] Mao Zedong liderliğindeki ÇKP, paralel bir uluslararası komünist eğilimin birleştirici gücü haline geldi. Çin Komünist Partisi'nin ideolojisi olan Marksizm-Leninizm-Mao Zedong Düşüncesi, bu hareketlerin birçoğu tarafından benimsendi.[68]
Mao'nun ölümünden ve yerine Deng Şiaoping'in geçmesinden sonra, uluslararası Maoist hareket üç kola ayrıldı. Bir kesim Çin'deki yeni liderliği kabul ederken, ikincisi yeni liderliği reddedip Mao'nun mirasına bağlılığını sürdürdü ve üçüncüsü Maoizm'i tamamen reddederek Arnavutluk'la ittifak kurdu.[69]
Deng Şiaoping Teorisi
[değiştir | kaynağı değiştir].jpg)
Lenin'in Yeni Ekonomi Politikası'ndan[70] ilham alan Deng Şiaoping Teorisi, ilk olarak Çin lideri Deng Şiaoping tarafından geliştirilen siyasi ve ekonomik bir ideolojidir.[15] Teori, Marksizm-Leninizm veya Mao Zedong Düşüncesi'ni reddetme iddiasında bulunmaz; aksine bunları Çin'in mevcut sosyo-ekonomik koşullarına uyarlamayı amaçlar. Deng ayrıca Çin'in dış dünyaya açılmasını, tek ülke, iki sistem uygulamasını ve "gerçeği olgulardan arayın" [15] ilkesini vurgulayarak siyasi ve ekonomik pragmatizmi savunmuştur.[71]
Dengizm, reformist bir komünizm türü ve Maoizm'in bir kolu olarak geleneksel Maoistler tarafından sıklıkla eleştirilir. Dengistler, mevcut uluslararası düzende yalnız ve ekonomik olarak son derece geri kalmış Çin'de sosyalizmin başarılı olabilmesi için öncelikle Çin ile Batı kapitalizmi arasındaki uçurumun hızla kapatılması gerektiğini savunurlar (bkz. Sosyalizmin başlangıç aşaması teorisi). Rekabet ve inovasyonu teşvik ederek üretkenliği artırmak için, sosyalist bir ülkede piyasa unsurlarının kısmen uygulanması gerektiğine inanırlar. Dengistler, Çin'de toprak, bankalar, hammadde kaynakları ve stratejik merkezî endüstrilerde kamusal mülkiyetin sürmesi gerektiğini, bu sayede demokratik olarak seçilmiş bir hükümetin bunları toprak sahipleri yerine ülkenin bir bütün olarak yararına nasıl kullanacağına karar verebileceğini savunur. Öte yandan üretim ve hizmet alanlarında ise özel mülkiyetin teşvik edilmesi gerektiğine inanırlar.[72][73][74][Birincil olmayan kaynak gerekli] Deng Şiaoping Teorisi'ne göre, bu sektörlerdeki özel mülk sahipleri burjuvazi olarak değerlendirilemez, çünkü Marksist teoriye göre burjuvazi toprak ve hammadde kaynaklarına sahiptir. Bu nedenle özel şirketler Çin'de "sivil işletmeler" olarak geçer.[75]
Bu yaklaşımı benimseyen ilk ülke olan Çin Halk Cumhuriyeti, ekonomisini hızla büyüterek Çin ekonomik mucizesini gerçekleştirdi.[76] Çin, yaklaşık 30 yıl boyunca %8'in üzerinde bir yıllık GSYİH büyüme oranı yakaladı ve Kasım 2025 itibarıyla dünyanın en yüksek ikinci GSYİH'sine sahiptir. Dengizm'in etkisiyle Vietnam ve Laos da benzer politikaları benimsemiş ve Laos'un reel GSYİH büyüme oranı %8,3'e ulaşmıştır.[77] Küba da bu doğrultuda adımlar atmaya başlamıştır. Dengistler, Stalin dönemi Sovyetler Birliği'nde ve günümüzde Kuzey Kore'deki biçimiyle her türlü kişilik kültüne karşı güçlü bir şekilde karşı dururlar.[78][79]
Marksizm-Leninizm-Maoizm
[değiştir | kaynağı değiştir]Marksizm-Leninizm-Maoizm, Marksizm-Leninizm ve Mao Zedong Düşüncesi üzerine inşa edilmiş bir siyasi felsefedir. İlk olarak 1988 yılında Peru'daki komünist parti Aydınlık Yol tarafından sistemleştirilmiştir.[80]
Mao'nun hayatta olduğu dönemde Marksizm-Leninizm-Maoizm sentezi ortaya çıkmamıştı. 1960'lardan itibaren kendisini Maoist olarak tanımlayan veya Marksizm-Leninizm-Mao Zedong Düşüncesi'ni savunan gruplar ortak bir Maoizm anlayışı etrafında birleşmemiş, bunun yerine Mao'nun siyasi, felsefi, ekonomik ve askeri çalışmalarına dair kendi yorumlarını geliştirmişlerdi. Marksizmin bütünlüklü ve tutarlı bir aşaması olarak Maoizmin sentezlenmesi, ancak 1980'lerin sonlarında Aydınlık Yol'un yürüttüğü halk savaşı deneyimiyle gerçekleşebildi. Bu durum, Aydınlık Yol'un 1988'de Maoizmi Marksizmin en yeni gelişimi olarak öne sürmesine yol açtı.[80]
O zamandan beri önemli ölçüde büyüyüp gelişerek Brezilya,[81] Kolombiya, Ekvador, Hindistan,[82] Nepal[83] ve Filipinler gibi ülkelerdeki devrimci hareketlerin başlıca itici gücü olmuştur. Bunun yanı sıra Avusturya, Fransa, Almanya, İsveç ve Amerika Birleşik Devletleri gibi ülkelerde komünist partilerin kurulması veya yeniden kurulması yönünde girişimlere de öncülük etmiştir.[84][85]
Praçanda Yolu
[değiştir | kaynağı değiştir]
Marksizm-Leninizm-Maoizm-Praçanda Yolu, Nepal Komünist Partisi'nin (Maoist Merkez) ideolojik çizgisidir. Marksizm-Leninizm ve Maoizm'in daha da geliştirilmiş hali olarak kabul edilir. Adını, NKP(M) lideri, yaygın olarak Praçanda olarak bilinen Puşpa Kamal Dahal'dan alır.[86]
Prçhanda Yolu 2001'de ilan edilmiş ve formülasyonunda kısmen, ideolojik çizgisini Marksizm-Leninizm-Maoizm-Gonzalo Düşüncesi olarak tanımlayan Aydınlık Yol'dan esinlenilmiştir.[87] Praçanda Yolu, Marksizm-Leninizm veya Maoizm ile ideolojik bir kopuş ortaya koymaz; daha ziyade bu ideolojilerin, Nepal'in siyasi koşullarına uyarlanmış bir genişlemesi niteliğindedir. Doktrin, NKP(M) tarafından Marksizm-Leninizm ve Maoizm ideolojisinin geçmişte yapıldığı gibi uygulanamayacağının anlaşılmasının ardından Nepal siyasetinin koşullarına dayanan yeni bir yol olarak benimsenmiştir.[86]
Praçanda'nın siyasi tutumları dünyadaki bazı Marksist-Leninist-Maoistler tarafından "revizyonist" olarak değerlendirilmektedir.[88]
Diğer Maoist eğilimler
[değiştir | kaynağı değiştir]Diğer Maoist temelli eğilimler arasında Maoizm-Üçüncü Dünyacılık,[89] Filipinler'de Yeni Demokrasi[90] ve Hindistan'da devam eden Maoist temelli bir ayaklanma olan Naksalizm yer almaktadır.[91]
Halkın Çok Partili Demokrasisi (Madanizm)
[değiştir | kaynağı değiştir]
Halkın Çok Partili Demokrasisi (aynı zamanda Marksizm-Leninizm-Madanizm olarak da adlandırılır) Nepal Komünist Partisi (Birleşik Marksist-Leninist) ile Nepal Komünist Partisi'nin ideolojik çizgisini ifade eder.[92][93] Bu düşünce, geleneksel Leninist anlayışın öncü parti fikrini, demokratik çok partili bir sistem lehine terk eder.[94] Bunu geliştiren NKP-BML lideri Madan Bhandari tarafından Marksizm-Leninizm'in bir uzantısı olarak kabul edilir ve Nepal'in yerel siyasi koşullarına dayanır.[95][96][97]
Şi Cinping Düşüncesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Şi Cinping Düşüncesi,[98][99] Çin Komünist Partisi genel sekreteri Şi Cinping'in yazıları, konuşmaları ve politikalarına dayanan ideolojik bir doktrindir.[100][101] ÇKP'ye göre Şi Cinping Düşüncesi, önceki parti ideolojilerini "geliştirir ve daha da zenginleştirir" ve aynı zamanda "çağdaş Çin'in ve 21. yüzyılın Marksizmi" olarak da adlandırılır.[102] Bu düşünce, kendisiyle birlikte duyurulan 14 maddelik temel ilkeden oluşur.[103][104]
Hocaizm
[değiştir | kaynağı değiştir]
Hocaizm, 1978'de Çin Komünist Partisi ile Arnavutluk Emek Partisi arasında yaşanan ideolojik tartışmanın ardından ortaya çıkan anti-revizyonist bir Marksist-Leninist varyanttır.[105] Arnavutlar, yeni ve ayrı bir uluslararası eğilim etrafında toplandılar. Bu eğilim, Stalin'in mirasının katı bir savunusu ve neredeyse tüm diğer komünist grupların revizyonist olarak sert bir şekilde eleştirilmesiyle kendini belirgin şekilde ayırıyordu.[105]
Amerika Birleşik Devletleri, Sovyetler Birliği ve Çin'i eleştiren Enver Hoca, Sovyetler Birliği ve Çin'i sosyal-emperyalist olmakla suçladı ve Sovyetlerin Çekoslovakya'yı işgalini kınayarak Varşova Paktı'ndan çekildi.[106] Hocaizm, ülkelerin sosyalizme giden yollarını, kendi ulusal koşulları tarafından belirlenen farklı güzergahlardan takip etme hakkını savunur.[107] Hoca, 1978'den sonra Arnavutluk'u, meşru biçimde Marksizm-Leninizme bağlı kalan dünyadaki tek devlet ilan etti. Arnavutluk, Halk Kurtuluş Ordusu ve Ekvador Marksist-Leninist Komünist Partisi gibi çoğunlukla Latin Amerika'daki Maoistlerin büyük bir bölümünü kendi safına çekmeyi başardı ve bunun yanı sıra genel olarak da hatrı sayılır bir uluslararası takipçi kitlesine de kavuştu.[68]
Arnavutluk'ta komünist hükümetin düşmesinin ardından Arnavut yanlısı partiler uluslararası bir konferans ve Birlik ve Mücadele adlı yayın etrafında örgütlendiler.[108][109]
Titoizm
[değiştir | kaynağı değiştir]
Titoizm, Soğuk Savaş sırasında Josip Broz Tito ile ilişkilendirilen ve II. Dünya Savaşı sonrasında ortaya çıkan politikalar ve uygulamalar olarak tanımlanır[8] ve genel olarak Sovyetler Birliği karşıtlığı ile karakterize edilir.[110]
Titoizmin unsurları, nihai komünist hedeflere ulaşma yol ve yöntemlerinin başka bir ülkede belirlenmiş bir kalıba göre değil, o ülkenin koşullarına göre belirlenmesi gerektiği ilkesine dayanır.[111] Josip Broz Tito döneminde bu, özellikle komünist hedeflerin Sovyetler Birliği'nin politikalarından bağımsız ve sıklıkla bu politikalara karşıt olarak izlenmesi gerektiği anlamına geliyordu.[112][8] Terim başlangıçta aşağılayıcı bir niteleme olarak kullanılıyordu ve 1948–1955 yılları arasındaki Informbiro dönemi olarak bilinen Sovyet–Yugoslav gerilimlerinde Moskova tarafından sapkınlık olarak etiketlendi. Bu dönemde uygulanan özyönetimli sosyalizm, şirketlerin yönetimini işçilerin eline vermeyi ve devletten ayırmayı amaçlıyordu.[113][112][8] Aynı zamanda bu politika, kapitalist Amerika Birleşik Devletleri ile sosyalist Sovyetler Birliği arasında üçüncü bir yolun mümkün olduğunu gösterme amacı taşıyordu.[114] 1949'dan itibaren merkezi hükümet, yönetimi ademimerkezileştirmeye çalışarak[8] ve iktidarı yerel yönetimlere devretmeye başlayarak devletin sönümlenmesi yönünde bir süreç hedeflendi.[114][112] Rankovićizm, bu ademimerkezileştirmeye karşı çıkarak bunu Yugoslavya'nın istikrarına yönelik bir [115]
II. Dünya Savaşı sonrasında Stalin'in etkisi altına giren Doğu Bloku'nun geri kalanının aksine Yugoslavya, Tito'nun[116] güçlü liderliği ve Yugoslav Partizanlarının Kızıl Ordu'dan yalnızca sınırlı bir miktar yardım alarak Yugoslavya'yı özgürleştirmiş olması[117][112][111] sebebiyle Moskova'dan bağımsızlığını koruyabilen tek ülke oldu.[2]
Yugoslavya, Moskova'nın Varşova Paktı'na katılma baskısına direnen Balkanlar'daki tek ülke oldu ve Sovyet sosyalizminin 1980'lerin sonu–1990'ların başında çöküşüne kadar "sosyalist ama bağımsız" niteliğini korudu. Tito ve parti liderleri, görev süresi boyunca Yugoslavya'nın Sovyet Bloku'ndan bağımsızlığıyla gurur duydular.[111] Yugoslavya, Comecon'a hiçbir zaman tam üye olmadı ve Tito'nun Stalinizmin birçok yönünü açıkça reddetmesi, bunun en belirgin işaretlerinden biri oldu.[118]
Kendisi komünist olmasa da Muammer Kaddafi'nin Üçüncü Enternasyonal Teorisi, büyük ölçüde Titoizm'den etkilenmiştir.[119]
Ho Chi Minh Düşüncesi
[değiştir | kaynağı değiştir]
Ho Chi Minh Düşüncesi (Vietnamca: Tư tưởng Hồ Chí Minh) Marksizm-Leninizm ve Ho Chi Minh'in ideolojisi üzerine inşa edilmiş bir siyasi felsefedir. Vietnam Komünist Partisi tarafından geliştirilmiş, sistemleştirilmiş ve 1991'de resmi hale getirilmiştir.[120][121] Terim, Marksizm-Leninizmin Vietnam'ın koşullarına ve tarihselliğine uyarlanmış bir biçimini temsil ettiği kabul edilen siyasi teori ve politikaları kapsamak için kullanılır.[122] İdeoloji, her ne kadar Vietnamlı devrimci lider ve Devlet Başkanı' Ho Chi Minh'in adını taşısa da, onun kişisel ideolojilerini değil, Vietnam Komünist Partisi'nin resmi ideolojisini yansıtır.[123][124][125]
Maoizm'de olduğu gibi, Ho Chi Minh Düşüncesi'nin özünde de sanayi öncesi toplumlarda devrimci öncünün proletaryadan ziyade köylülüğün olduğu inancı bulunur.[126] Ho Chi Minh Düşüncesi şu temellere dayanır:[127]
- Marksizm-Leninizm[128]
- Geleneksel Vietnam ideolojisi ve kültürü[129]
- Doğu kültürel düşüncesi: Konfüçyüsçülük ve Budizm[130][131]
- Batı ideolojileri, özellikle Fransız ve Amerikan siyasi felsefesi[131]
- Ho Chi Minh'in kişisel ahlak anlayışı
Juche
[değiştir | kaynağı değiştir]
1992'de, revize edilen Kuzey Kore anayasasında Juche, resmi devlet ideolojisi olarak Marksizm-Leninizm'in yerini aldı. Juche'nin Marksizm-Leninizm'e dayandığı iddia edilir; Kim Jong Il, "Materyalist diyalektiğin dünya görüşü, Juche felsefesinin öncülüdür" demiştir.[132] Ancak birçok eleştirmen, Kuzey Kore'deki Juche metinleri ve uygulamalarında Marksist-Leninist teorinin bulunmayışına dikkat çekmektedir.[133] Kuzey Kore'nin en büyük ekonomik destekçisi olan Soyetler Birliği'nin 1991'de dağılmasının ardından, revize edilen 1992 anayasasında Marksizm-Leninizm'e yapılan tüm atıflar kaldırıldı.[134] 1990’ların ortasında Songun doktrininin kurulmasıyla birlikte, Kuzey Kore'deki esas devrimci öznenin proletarya değil, ordu olduğu resmen ilan edildi.[135]
14 Nisan 1965'te yapılan "Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti'nde Sosyalist İnşa ve Güney Kore Devrimi" başlıklı konuşmasında Kim Il Sung, Juche'nin üç temel ilkesini özetledi: [136]
- Siyasi bağımsızlık (Korece: 자주; RR: jaju; MR: chaju)
- Ekonomik özyeterlilik (Korece: 자립; RR: jarip; MR: charip)
- Askeri özgüven (Korece: 자위; RR: jawi; MR: chawi)
Kim Jong Il'in Juche Fikri Üzerine adlı kitabına göre, Juche'nin devlet politikası olarak uygulanması şunları gerektirir: [137]
- Halk, düşünce ve siyasette bağımsızlığa (chajusong), ekonomik olarak özyeterliliğe ve savunmada özgüvene sahip olmalıdır.
- Politika kitlelerin iradesini ve özlemlerini yansıtmalı ve devrim ve inşada onları tam olarak kullanmalıdır.
- Devrim ve inşa yöntemleri ülkenin durumuna uygun olmalıdır.
- Devrim ve inşanın en önemli eseri, insanları ideolojik olarak komünist olarak biçimlendirmek ve yapıcı eyleme seferber etmektir.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e Krupavičius 2011.
- ^ a b c d e Lazar 2011.
- ^ Wolff, Richard; Resnick, Stephen (August 1987). Economics: Marxian versus Neoclassical. The Johns Hopkins University Press. s. 130. ISBN 978-0-8018-3480-6.
The German Marxists extended the theory to groups and issues Marx had barely touched. Marxian analyses of the legal system, of the social role of women, of foreign trade, of international rivalries among capitalist nations, and the role of parliamentary democracy in the transition to socialism drew animated debates. [...] Marxian theory (singular) gave way to Marxian theories (plural).
- ^ Engels, Friedrich (1847). "Section 18". Principles of Communism – Marxists Internet Archive vasıtasıyla.
Finally, when all capital, all production, all exchange have been brought together in the hands of the nation, private property will disappear of its own accord, money will become superfluous, and production will so expand and man so change that society will be able to slough off whatever of its old economic habits may remain
- ^ Bukharin, Nikolai; Preobrazhensky, Yevgeni (1969). "Section 20". The ABC of Communism. Penguin Books – Marxists Internet Archive vasıtasıyla.
- ^ Bukharin, Nikolai; Preobrazhensky, Yevgeni (1969). "Section 21". The ABC of Communism. Penguin Books – Marxists Internet Archive vasıtasıyla.
- ^ Kurian, George Thomas, (Ed.) (2011). "Withering Away of the State". The Encyclopedia of Political Science. CQ Press. doi:10.4135/9781608712434.n1646. ISBN 978-1-933116-44-0. 29 September 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 January 2016. Birden fazla
|editör1=ve|editör-soyadı=kullanıldı (yardım) - ^ a b c d e f Wilczynski 1981.
- ^ Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>etiketi;Wolff 1987isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme) - ^ O'Hara, Phillip (September 2003). Encyclopedia of Political Economy, Volume 2. Routledge. s. 107. ISBN 978-0-415-24187-8.
Marxist political economists differ over their definitions of capitalism, socialism and communism. These differences are so fundamental, the arguments among differently persuaded Marxist political economists have sometimes been as intense as their oppositions to political economies that celebrate capitalism.
- ^ Ermak, Gennady (2019). Communism: The Great Misunderstanding. Amazon Digital Services LLC - Kdp. ISBN 978-1797957388.
- ^ a b The Columbia Encyclopedia Communism.
- ^ Marx, Karl (1859). "Introduction". A Contribution to the Critique of Political Economy.
At a certain stage of development, the material productive forces of society come into conflict with the existing relations of production or—this merely expresses the same thing in legal terms—with the property relations within the framework of which they have operated hitherto. From forms of development of the productive forces these relations turn into their fetters. Then begins an era of social revolution.
- ^ Gregory, Paul R.; Stuart, Robert C. (2003). "Marx's Theory of Change". Comparing Economic Systems in the Twenty-First Century. South-Western College Publishing. s. 62. ISBN 0-618-26181-8.
- ^ a b c d e Guo 2011.
- ^ Gluckstein, Donny (26 June 2014). "Classical Marxism and the question of reformism". International Socialism. CiteSeerX live
|citeseerx=değerini kontrol edin (yardım). 13 August 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi19 December 2019. - ^ Rees 1998.
- ^ Lukács 1967.
- ^ Kołakowski 2005.
- ^ Foster-Carter, Aidan (January 1973). "Neo-Marxist approaches to development and underdevelopment". Journal of Contemporary Asia. 3 (1): 7–33. doi:10.1080/00472337308566845.
- ^ Ritzer, George; Schubert, J. Daniel (1991). "The Changing Nature of Neo-Marxist Theory: A Metatheoretical Analysis". Sociological Perspectives. 34 (3): 359–375. doi:10.2307/1389516.
- ^ Toscano, Alberto (2007). "Neo-Marxism". The Blackwell Encyclopedia of Sociology. John Wiley & Sons. ss. 1–2. doi:10.1002/9781405165518.wbeosn012. ISBN 978-1-4051-2433-1.
- ^ Sterling-Folker, Jennifer (2011). "International Relations Theory". The Encyclopedia of Political Science. 3. CQ Press. ss. 829–831. doi:10.4135/9781608712434. ISBN 9781933116440.
- ^ Gunnell, John G. (2011). "Political Science, History of". The Encyclopedia of Political Science. 4. CQ Press. ss. 1278–1286. ISBN 978-1-933116-44-0.
- ^ Laberge, Yves (2011). "Protest Music". The Encyclopedia of Political Science. 4. CQ Press. ss. 1374–1375. ISBN 978-1-933116-44-0.
- ^ a b c Ball 2011.
- ^ a b c Bullock & Trombley 1999.
- ^ a b c Lisichkin 1989.
- ^ a b Lansford 2007.
- ^ "Marxism". Soviet Encyclopedic Dictionary. s. 00.
- ^ Morgan 2015.
- ^ Cooke, Chris, (Ed.) (1998). Dictionary of Historical Terms. 2nd. Palgrave Macmillan. ss. 221–222. ISBN 978-0-333-67347-8.
- ^ Busky, Donald F. (2002). Communism in History and Theory: From Utopian Socialism to the Fall of the Soviet Union. Greenwood Publishing. ss. 163–165. ISBN 978-0275977481.
- ^ Albert & Hahnel 1981.
- ^ Wilhelm, John Howard (1985). "The Soviet Union Has an Administered, Not a Planned, Economy". Soviet Studies. 37 (1): 118–130. doi:10.1080/09668138508411571.
- ^ Ellman, Michael (2007). "The Rise and Fall of Socialist Planning". Kołodko, Grzegorz W.; Uvalić, Milica (Ed.). Transition and Beyond: Essays in Honour of Mario Nuti. New York City: Palgrave Macmillan. s. 22. ISBN 978-0-230-54697-4.
In the USSR in the late 1980s the system was normally referred to as the 'administrative-command' economy. What was fundamental to this system was not the plan but the role of administrative hierarchies at all levels of decision making; the absence of control over decision making by the population ... .
|ad=eksik (yardım);|ad=ve|soyadı=eksik (yardım) - ^ "Ideological Foundation of the CPC". People's Daily. 30 October 2012. 28 December 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 December 2013.
- ^ "Political system". Government of the Socialist Republic of Vietnam. 21 September 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 April 2012.
- ^ Deutscher, Isaac (1961). Stalin: A Political Biography. 2nd. Oxford University Press. ss. 7–9. ISBN 978-0195002737.
- ^ Plamper, Jan (17 January 2012). The Stalin Cult: A Study in the Alchemy of Power. Yale University Press. ISBN 9780300169522.
- ^ Bottomore, Thomas, (Ed.) (1991). A Dictionary of Marxist Thought. Wiley-Blackwell. s. 54. ISBN 978-0631180821. Birden fazla
|editör1=ve|editör-soyadı=kullanıldı (yardım) - ^ Mark, Eduard (October 1989). "October or Thermidor? Interpretations of Stalinism and the Perception of Soviet Foreign Policy in the United States, 1927-1947". The American Historical Review. The American Historical Review. 94 (4): 937–962. doi:10.2307/1906590.
- ^ a b Service, Robert (2003). "Stalinism and the Soviet State order". Totalitarian Movements and Political Religions. 4 (1): 7–22. doi:10.1080/14690760412331326058.
- ^ Stalin, Joseph (March–May 1913). "Marxism and the National Question". Prosveshcheniye. Cilt 3-5 – Marxists Internet Archive vasıtasıyla.
- ^ Stalin, Joseph (17 December 1925). "October Revolution and the Tactics of the Russian Communists". Seventeen Moments in Soviet History. 9 May 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 December 2019.
- ^ Stalin, Joseph. Marxism and Problems of Linguistics. Moscow: Foreign Languages Publishing House. Erişim tarihi: 17 July 2014 – Marxists Internet Archive vasıtasıyla.
- ^ Stalin, J. V. (1954). "The Right Deviation in the C.P.S.U.(B.)". Works. 12, April 1929 - June 1930. Moscow: Foreign Languages Publishing House. ss. 1–113 – Marxists Internet Archive vasıtasıyla.
- ^ Daniels, Robert V. (1993). A Documentary History of Communism in Russia. 3rd. Burlington, Vermont: University of Vermont Press. ss. 125–129, 158–159. ISBN 978-0-87451-616-6.
- ^ a b c d e Patenaude 2017.
- ^ Robinson, Neil (1999). "Marxism, Communism and Post-communism". Marsh, David; Tant, Tony (Ed.). Marxism and Social Science. London: Palgrave. ss. 302–319. doi:10.1007/978-1-349-27456-7_15. ISBN 978-1-349-27456-7.
|ad=eksik (yardım) - ^ Trotsky, Leon (May–June 1938). "The Transitional Program". Bulletin of the Opposition5 November 2008 – Marxists Internet Archive vasıtasıyla.
- ^ a b Johnson, Walker & Gray 2014.
- ^ PRT Argentina. Junta de Coordinación Revolucionaria (JCR) (August 1973). "Por qué nos separamos de la IV Internacional" [Why we separated from the IV International] (PDF) (İspanyolca). 11 October 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 5 February 2018.
- ^ a b c d e f Alexander 1991.
- ^ Partido Socialista dos Trabalhadores Unificado. "Um pouco de nossa história" [A little bit of our history]. Partido Socialista dos Trabalhadores Unificado (Portekizce). 13 August 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 February 2018.
- ^ Camfield, David (2014). "10 - Radical Working-Class Socialism in the Early 21st Century". Brincat, Shannon (Ed.). Communism in the 21st Century. 2. Praeger. s. 255. ISBN 978-1-4408-0126-6.
- ^ a b Trotsky 1962.
- ^ Trotsky, Leon (1931). The Permanent Revolution.
The Permanent Revolution is Not a ‘Leap’ by the Proletariat, but the Reconstruction of the Nation under the Leadership of the Proletariat.
- ^ Rubenstein, Joshua (2011). Leon Trotsky: A Revolutionary's Life. Hartford, Connecticut: Yale University Press. ss. 155–202. ISBN 9780300137248.
- ^ Getty, J. Arch (January 1986). "Trotsky in Exile: The Founding of the Fourth International". Soviet Studies. Oxford, England: Taylor & Francis. 38 (1): 24–35. doi:10.1080/09668138608411620.
- ^ National Committee of the SWP (16 November 1953). "A Letter to Trotskyists Throughout the World". The Militant. 13 June 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Korolev, Jeff (27 September 2021). "On the Problem of Trotskyism". Peace, Land, and Bread. 16 September 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi11 February 2022.
- ^ Nikolaou, Kiveli (15 September 2014). "Posadists Believe that Socialism Can Only Be Established With the Help of Aliens". Vice (İngilizce). 8 March 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 March 2019.
- ^ Cheng, Joseph Y.S. (1988). "China's elations with the two superpowers in the context of modernization diplomacy". Asian Perspective. Johns Hopkins University Press. 12 (2): 157–191. doi:10.1353/apr.1988.a920803.
- ^ Larkin, Bruce D. (1992). China and Africa 1949-1970: The Foreign Policy of the People's Republic of China. Berkeley: University of California Press. ISBN 9780520017610.
- ^ Hoxha, Enver (1986). Halliday, J. (Ed.). The Artful Albanian: The Memoirs of Enver Hoxha. London: Chatto & Windus Ltd. ISBN 9780701129705.
- ^ Evans, James Gethyn (2 February 2021). "Cold War Bedfellows: The Forging of the Sino-Albanian Alliance in the 1960s". Wilson Center. 26 October 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 October 2021.
- ^ a b Hobday, Charles (1986). Communist and Marxist Parties of the World. Harlow: Longman. ss. 410–411. ISBN 978-0582902640.
- ^ Alexander (2001); Alexander (1999); Cabrera (2010); CIA World Factbook (1997)
- ^ Changqiu, Zeng (2005). "Lièníng de xīn jīngjì zhèngcè yǔ dèngxiǎopíng de gǎigé kāifàng zhī bǐjiào" [Comparison of Lenin's New Economic Policy and Deng Xiaoping's Reform and Opening]. Qinghai Social Sciences (Çince) (2): 9–13. CiteSeerX live
|citeseerx=değerini kontrol edin (yardım). 11 December 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. - ^ Bader, Jeffrey A. (February 2016). "How Xi Jinping Sees the World… and Why" (PDF). Order from Chaos: Foreign Policy in a Troubled World. CiteSeerX live
|citeseerx=değerini kontrol edin (yardım). 21 June 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. - ^ "Selected Works of Deng Xiaopeng Volume 1 (1938–1965)". 10 May 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Selected Works of Deng Xiaopeng Volume 2 (1975–1982)". 3 April 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Selected Works of Deng Xiaopeng Volume 3 (1982–1992)". 16 March 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Lìyǐníng: Mínyíng qǐyè jiā bùshì jiù zhōngguó zīběnjiā de yánxù shāngyè píndào" [Li Yining: Private entrepreneurs are not a continuation of the old Chinese capitalists]. 163.com (Çince). 1 March 2005. 5 May 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 October 2020.
- ^ Harrison, Virginia; Palumbo, Daniele (1 October 2019). "China anniversary: How the country became the world's 'economic miracle'". BBC News. 6 October 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 October 2021.
- ^ "The World Factbook — Central Intelligence Agency". www.cia.gov. 13 June 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "(Wǔ) dèngxiǎopíng duì gèrén chóngbài de pīpàn" [(5) Deng Xiaoping's Criticism of Personality Cult]. People's Daily (Çince). 28 May 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Dèngxiǎopíng bādà fāyán: Jiānchí mínzhǔ jízhōng zhì fǎnduì gèrén chóngbài" [Deng Xiaoping's speech at the Eighth National Congress of the Chinese Communist Party: Adhere to Democratic Centralism and Oppose the Cult of Personality]. Sohu (Çince). 8 March 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b "On Marxism-Leninism-Maoism". MLM Library. Communist Party of Peru. 1982. 28 July 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 January 2020.
- ^ "25th of March: 97th anniversary of the foundation of the Communist Party of Brazil". A Nova Democracia (Portekizce) (207). 25 March 2019. 15 January 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Partido Comunista do Brasil na clandestinidade, desenvolve há 20 anos, liderado por sua Fração Vermelha, por meio de duras lutas de duas linhas, o processo de sua reconstituição enquanto verdadeiro e autêntico partido comunista marxista-leninista-maoista, partido comunista militarizado.
- ^ "Maoists looking at armed overthrow of state by 2050". The Times of India. 6 March 2010. 26 October 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 March 2010.
- ^ "Interview With Chairman Gonzalo". El Diario. 5 February 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
This whole process takes us to the second period, that of the Reconstitution of the Party. This is, in sum, a struggle against revisionism. It is a period that we can clearly see beginning to unfold with a certain intensity in the beginning of the '60s. This process leads the members of the Party to unite against the revisionist leadership and, as I have said before, to expel them in the IVth Conference of January 1964. The process of reconstitution continues to unfold in the Party until 1978–1979, when it ends and a third period begins, the period of Leading the People's War, which is the one we are living in now.
- ^ Avakian, Bob. "Our Ideology is Marxism-Leninism-Maoism". 15 November 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Caterine, Joseph (17 February 2017). "Red Guards and the Modern Face of Protest". Austin Chronicle. 27 August 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 February 2020.
- ^ a b Jerryson, Michael (2013). Juergensmeyer, Mark; Kitts, Margo (Ed.). The Oxford Handbook of Religion and Violence (İngilizce). Oxford University Press. s. 610. doi:10.1093/oxfordhb/9780199759996.001.0001. ISBN 9780199759996. 22 April 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
|ad=eksik (yardım) - ^ Maske, Mahesh (December 2002). "Maovichar". Studies in Nepali History and Society. 7 (2): 275.
- ^ "Prachanda, Follower of Modern Revisionism". EspressoStalinist. 28 July 2011. 16 March 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "What is RAIM?". Revaim.org. Revolutionary Anti-Imperialist Movement. 12 August 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 January 2017.
- ^ Buenaventura, Maxine A.; Lorena, Nicole A. (April 2017). "Behind the movements Behind the movements". The Guidon. The GUIDON. 27 October 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi1 March 2021.
- ^ "India's Naxalites: A spectre haunting India". The Economist. 12 April 2006. 23 May 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 July 2009.
- ^ "Khāsamā kē cha janatākō bahudalīya janavādamā?" [What exactly is in the multi-party democracy of the people?]. RatoPati (Nepalce). 17 February 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 May 2019.
- ^ "Madana – āśritakā sapanā" [Madan - the dream of the dependent]. gorkhapatraonline.com (Nepalce). 19 October 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 May 2019.
- ^ "Prama ōlīkō praśna–jabaja svīkārnē ki patana rōjnē?" [PM Oli's question: When to accept or choose to fall]. HimalKhabar (Nepalce). 23 September 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 May 2019.
- ^ "Janatākō janavāda ra samājavāda" [People's democracy and socialism]. Naya Patrika (Nepalce). 15 November 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 May 2019.
- ^ "Ēmālē nētā ghanaśyāma bhusāla bhanchan'jabaja astitvakō viṣaya hō'ina'" [UML leader Ghanshyam Bhusal says 'Jabaj is not a matter of existence']. annapurnapost.com (Nepalce). 4 May 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 May 2019.
- ^ "Janatākō bahudalīya janavāda ra uṭhā'i'ēkā praśna" [People's multi-party democracy and the questions raised]. Kantipur Daily (Nepalce). 4 May 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 May 2019.
- ^ Xiang, Bo, (Ed.) (17 March 2018). "Backgrounder: Xi Jinping Thought on Socialism with Chinese Characteristics for a New Era". Xinhua News Agency. 17 November 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 November 2022.
- ^ Buckley, Chris (26 February 2018). "Xi Jinping Thought Explained: A New Ideology for a New Era". The New York Times. 31 October 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 November 2022.
- ^ Phillips (2017); Buckley (2017); Miller (2017)
- ^ "Russia launches lab to study Xi Jinping ideology". Politico (İngilizce). 22 June 2023. 26 June 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 June 2023.
- ^ "(CPC Congress) Full text of resolution on Party Constitution amendment-Xinhua". Xinhua News Agency. 22 October 2022. 22 October 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 October 2022.
- ^ Goh, Sui Noi (18 October 2017). "19th Party Congress: Xi Jinping outlines new thought on socialism with Chinese traits". Straits Times. 26 October 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 October 2017.
- ^ "His own words: The 14 principles of 'Xi Jinping Thought'". BBC Monitoring. 28 October 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 October 2017.
- ^ a b Pridham, Geoffrey (2000). The Dynamics of Democratization: A Comparative Approach. Bloomsbury Publishing. s. 70. ISBN 9780826450388.
- ^ Hoxha, Enver (1978). "I: The strategy of imperialism and modern revisionism". Imperialism and the Revolution. Tirana, Albania – Marxists Internet Archive vasıtasıyla.
- ^ "A Brief Guide to Hoxhaism". The Red Star Vanguard. 11 June 2011. 25 May 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 May 2014.
- ^ "Unity and Struggle – No. 32 | International Conference of Marxist–Leninist Parties and Organisations". cipoml.net. 20 April 2017. 18 April 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 February 2021.
- ^ "Unity and Struggle". cipoml.net (İngilizce). 14 May 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 April 2018.
- ^ Boeckh (2014); McLean & McMillan (2009); Ágh (2011); Robertson (2017)
- ^ a b c Unkovski-Korica 2016.
- ^ a b c d Haug 2012.
- ^ "Definition of Socialist self-management (Yugoslavian policy)". Encyclopædia Britannica (İngilizce). 13 June 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 May 2020.
- ^ a b Robertson 2017.
- ^ Bokovoy, Melissa Katherine; Irvine, Jill A.; Lilly, Carol S. (1997). State-society relations in Yugoslavia, 1945-1992. Scranton, Pennsylvania, USA: Palgrave Macmillan. s. 295.
- ^ Naimark, Norman; Pons, Silvio; Quinn-Judge, Sophie (2017). "Introduction to Volume II". Pons, Silvio; Quinn-Judge, Sophie (Ed.). The Cambridge History of Communism. 2. Cambridge University Press. ss. 1–12. doi:10.1017/9781316459850. ISBN 9781316459850.
|ad=eksik (yardım);|ad=ve|soyadı=eksik (yardım) - ^ Mawdsley, Evan (2017). "World War II, Soviet Power and International Communism". Smith, Stephen A. (Ed.). The Cambridge History of Communism. 2. Cambridge University Press. ss. 15–37. doi:10.1017/9781316459850. ISBN 9781316459850.
|ad=eksik (yardım) - ^ "Appendix B: The Council for Mutual Economic Assistance: Germany (East)". Library of Congress Country Study. 1 May 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Iveković, Ivan (3 April 2009). "Libijska džamahirija između prošlosti i sadašnjosti - 1. dio" [Libyan Jamahiriya between past and present - Part 1] (Hırvatça). 9 November 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Tuong, Vu (January 2012). "The persistence of Single-Party Dictatorships: The Case of Vietnam" (PDF). SEARC Working Paper Series. Southeast Asia Research Centre, City University of Hong Kong. s. 14. 7 August 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ "The Organization of the Practice of the Ho Chi Minh Movement and the Learning of its Moral Codes". Vietnam Communist Party. 20 March 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 March 2011.
- ^ "Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam, thông qua ngày 19 tháng 01 năm 2011" [Charter of the Communist Party of Vietnam, adopted on January 19, 2011] (Vietnamca). 25 January 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 December 2019.
- ^ "Ho Chi Minh Thought". Encyclopedia of Modern Political Thought. 2013. doi:10.4135/9781452234168.n150. ISBN 9780872899100.
- ^ Gillespie, John Stanley (2006). Transplanting Commercial Law Reform: Developing a 'Rule of Law' in Vietnam. Ashgate Publishing. ISBN 9780754647041.
- ^ Thayer, Carlyle A. (8 June 2010). "Political Legitimacy in Vietnam: Challenge and Response". Politics & Policy. 38 (3): 423–444. doi:10.1111/j.1747-1346.2010.00242.x.
- ^ Tuong, Vu (January 2012). "The persistence of Single-Party Dictatorships: The Case of Vietnam" (PDF). SEARC Working Paper Series. Southeast Asia Research Centre, City University of Hong Kong. s. 14. 7 August 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ Curriculum of Ho Chi Minh ideology. Second. Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia. 2006. ss. 48, 29, 50.
- ^ Tuong, Vu (January 2012). "The persistence of Single-Party Dictatorships: The Case of Vietnam" (PDF). SEARC Working Paper Series. Southeast Asia Research Centre, City University of Hong Kong. s. 14. 7 August 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ "The Organization of the Practice of the Ho Chi Minh Movement and the Learning of its Moral Codes". Vietnam Communist Party. 20 March 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 March 2011.
- ^ Son, Bui Ngoc (2013). "The Confucian Foundations of Hổ Chí Minh's Vision of Government / 胡志明政治思想中的儒學基礎". Journal of Oriental Studies. 46 (1): 35–59.
- ^ a b Brocheux, Pierre (2007). "Foreword". Ho Chi Minh: A biography. Duicker, Claire tarafından çevrildi. Cambridge University Press. ss. x. ISBN 978-0-521-85062-9.
- ^ Tuong, Vu (January 2012). "The persistence of Single-Party Dictatorships: The Case of Vietnam" (PDF). SEARC Working Paper Series. Southeast Asia Research Centre, City University of Hong Kong. s. 14. 7 August 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ "The Organization of the Practice of the Ho Chi Minh Movement and the Learning of its Moral Codes". Vietnam Communist Party. 20 March 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 March 2011.
- ^ "Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam, thông qua ngày 19 tháng 01 năm 2011" [Charter of the Communist Party of Vietnam, adopted on January 19, 2011] (Vietnamca). 25 January 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 December 2019.
- ^ ""Songun Chongch'I" [Army First]". Global Security.org. 27 April 2005. 26 March 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 March 2007.
- ^ Tuong, Vu (January 2012). "The persistence of Single-Party Dictatorships: The Case of Vietnam" (PDF). SEARC Working Paper Series. Southeast Asia Research Centre, City University of Hong Kong. s. 14. 7 August 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ Tuong, Vu (January 2012). "The persistence of Single-Party Dictatorships: The Case of Vietnam" (PDF). SEARC Working Paper Series. Southeast Asia Research Centre, City University of Hong Kong. s. 14. 7 August 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
 | Komünizm ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |