Konsey komünizmi
Konsey komünizmi veya konseycilik, 1920'lerde ortaya çıkan komünist düşünce akımıdır. Kasım Devrimi'nden ilham alan konsey komünizmi, devlet sosyalizmine karşıt olup, işçi konseyi ve konsey demokrasisi yanlısıdır.
Geçmiş
[değiştir | kaynağı değiştir]Ortaya çıkışı
[değiştir | kaynağı değiştir]Konsey komünizmi bir grup Alman ve Hollandalı komünistin Rus Devrimi'nin sonucu olarak gücün yeni birkaç elitin elinde toplandığını düşünmesi sonucu 1918'i takip eden yıllarda ortaya çıkmıştır. Öne çıkan öncüleri başlangıçta Rus Devrimi'nin ve Bolşeviklerin savunucuları olan Alman eğitimci Otto Rühle, Hollandalı astronom Anton Pannekoek ve şair Herman Gorter'dir.[1] 1918 yılında Gorter Bolşevik lider Vladimir Lenin'den "Proletereyanın tüm liderlerinden daha yukarıda" şeklinde bahsetmiştir ve Lenin'i Marx'ın tek dengi olarak görmüştür. Pannekoek de 1919 yılında "komünizm Rusya'da 2 yıldır pratikte uygulanmaktadır" şeklinde yazmıştır.[2]
| Makale serilerinden |
| Marksizm |
|---|
 |
| Madde serilerinden |
 |
1918 Kasım'ında Almanya Komünist Partisi (KPD) kurulduğunda parti çoğunluğu politik seçimlerin ve ticaret sendikalizmine karşı görüşteydi. Görüşleri onları ortodoks bolşevizmin solunda bir noktaya konumlandırdı. 1919 yılında Bolşevik politikaların enternasyonal biçimde tanıtılması için Komintern kuruldu. Aynı yılın ekim ayında KPD'nin başkanı Paul Levi partiyi Komintern'in politikalarını benimseyen bir safa çekti. Yeni konumları gereğince parlamenter seçimlere katılmaya ve ticaret sendikalarının kontrolünü ellerine almak için mücadele içine girdiler. Bunun sonucu olarak partinin sol çoğunluğu partiden ayrıldı, 100.000 üyenin yarısı kaybedilmiş oldu. Nisan 1920'de, bahsi geçen solcular başlangıçta yaklaşık 38.000 üyeye sahip olacak Almanya Komünist İşçi Partisi'ni (KAPD) kurdular. Bu kayışın sebebi solcular arasında büyük oranda KPD'nin Kapp Darbesi'ne karşı tepkisinin iradesiz olmasından kaynaklıydı. Aynı yıl, Amerikan Dünya Sanayi İşçileri'ni model alınarak devrimci işçi sendikası Almanya Genel İşçi Sendikası kuruldu.
Gorter yazdığı 1918 tarihli Dünya Devrimi isimli broşürde Rusya ve Batı Avrupa'daki durumun farklılığına işaret ediyordu.[3] Pannekoek da Batı Avrupa'daki stratejilerin zaruri olarak Rusya'dakinden farklı olduğundan bahsediyordu Dünya Devrimi ve Komünist Taktikler adlı 1920 yılında yazılmış broşürde. Batı Avrupa'da burjuvanın daha oturmuş ve tecrübeli olduğunu, bundan dolayı da sınıf mücadelesinin burjuva kurumlarını, örneğin parlamentoyu ve işçi sendikalarını, zorunlu olarak karşılarına alması gerektiğini savunuyordu. Toplumdaki sınıf bilincinin önemini ve Bolşeviklerin öne sürdüğü avangart parti modelinin devrim önündeki potansiyel bir engel oluşturduğunu vurguladı.[4]
KAPD kurulmasıyla birlikte komintern'e dahil olma çabası içine girdi. 1920'deki 2. Komintern'de, Enternasyonalin başı olan Lenin, Troçki ve Zinoviev oybirliğiyle başvurularını reddetti. Komintern'in yönetim kurulunun KAPD'ye gönderdiği açık mektupta KPD ile olan anlaşmazlıklarında tamamıyla KPD'nin yanında olduklarını bildirdiler. Buna cevaben bazı KAPD üyeleri protesto amaçlı kongreyi erkenden terk ettiler.[5] Lenin KAPD, Pannekoek ve diğer solcu toplulukları "Sol Komünizm: Bir Çocukluk Hastalığı" broşüründe kafa karışıklığı yaymaları hakkında eleştirdi. Parlamentoya ve işçi sendikalarına katılmamanın işçileri gericilerin etkisi altına sokacağını iddia etti. Rusya ve daha gelişmiş Avrupa ülkeler arasındaki farkı kabul etmekle birlikte, "Rusya örneği, bütün ülkelere, kaçınılmaz yakın geleceklerinden -tamamen temel nitelikte- bir şeyler göstermektedir." diyerek Rus Devrimi'nin bazı özelliklerinin evrensel olarak geçerli olduğunu savunmuştur.[6] Gorter, Lenin'e cevap olarak Doğu ve Batı'daki sınıf yapısının farklılığından kaynaklı olarak komünist stratejinin birbirine nazaran değişiklik içermesi gerektiğinin bir zorunluluk olduğunu söylediği Yoldaş Lenin'e Açık Mektup'u kaleme aldı.[7]
Bu anlaşmazlığa rağmen KAPD ve diğer benzeri gruplar komünist hareketi içeriden olacak şekilde değiştirmeye yeltendiler. 3. Komünist Enternasyonal'de KAPD muhalif bir sol örgütleyemediğinden, Enternasyonal'den çekilmek zorunda kaldı.[8] Konsey komünizminin bolşevizm kritiği daha mühimleşti. Konsey komünistleri Bolşeviklerin sosyalizm inşası gibi bir çabalarının olmadığı yönünde karar kıldı. 1921'de Pannekoek Rus Devrimi'ni aynı Fransız Devrimi gibi bir burjuva devrimi olarak nitelendirdi. Gorter devrimin başlangıcında çifte devrim, işçi sınıfının kapitalizme karşı devrimi ve feodalizme karşı kapitalist devrim, özelliğine sahip olduğunu ancak 1921 Yeni Ekonomi Politikası ile birlikte Sovyet Rusya'nın şüphesiz devlet kapitalizmi karakterine büründüğü iddiasında bulundu.[9]
1921 itibarıyla konsey komünizmi resmi komünist hareket ile bağlarını kopardı ve ayrı bir akım kurulmuş oldu tarihçi Marcel van der Linden'e göre. Birçok kişi konsey komünizminin ortaya çıkışının erken 1920'lere tarihlendirilmesine katılırken, Philippe Bourrinet ve John Gerber gibi isimler bu dönemi daha çok Hollanda-Almanya sol komünizminin oluşumuna yönelik eğilim şeklinde tanıtlıyor ve nihai olarak konsey komünizminin kuruluşunu 1930'lara dayandırıyor.[10] Frits Kool'a göre konsey komünizmi ifadesi ilk olarak Franz Pfemfert tarafından 1921'de kullanılıyor. Konsey komünizmi 5 temel prensiple tanıtlanabilir:
- Kapitalizm düşüştedir ve derhal ilga edilmelidir.
- Kapitalizm işçilerin konsey demokrasisi yoluyla ekonomiyi kontrol etmesiyle yer değişmelidir.
- Burjuva kapitalizmin devamlılığını sürdürebilmek için işçi sınıfını sosyal demokrat müttefikleriyle beraber manipüle etti.
- Bu manipülasyona politik seçimleri boykot ederek ve geleneksel işçi sendikalarına karşı mücadele ederek direnilmelidir.
- Sovyetler Birliği kapitalizm alternatifi değil, yeni tür bir kapitalizmdir.[11]
Alman ve Hollanda solu Bolşevik modelin Batı Avrupa üzerine dayatmalarına karşı direnen geniş bir sol komünizm hareketinin bir parçasıydı. Georg Lukacs işçi sınıfının spontanlığının önemini belirtti. İtalya'da ise Amadeo Bordiga politik seçimlere karşı olmakla birlikte, konseylerin toplumun yeniden yapılanması için bir temel oluşturabileceğine dair inancı düşüktü. Bu yüzden Lenin gibi kendisi de bir öncü partinin zaruriyet olduğuna inanıyordu. Rusya'da da İşçi Muhalefeti işçi sınıfı yapılanmasının bürokratizasyonunu eleştirdi ve KAPD'nin çizgisine benzerlik göstermeye başladı.[12]
Alman konsey komünizmi hareketinin önderleri genellikle 1. Dünya Savaşı öncesinde SPD'nin sol kanadına mensup entelektüellerden oluşmakla birlikte, savaşla radikalize olmuş Bohemya ardyöreli insanları ve akademisyenleri de içeriyordu. Üyeleri çoğunlukla savaştan evvel politik olarak aktif olmamış genç işçileri ve savaşın acımasızlığından etkilenmiş eski askerleri kapsıyordu.[13]
1921 Eylül'ünde KAPD'nin Hollanda varyantı Hollanda Komünist İşçi Partisi (KAPN) kuruldu. Gorter'in bu kararı destekleyici bir pozisyon almasına rağmen Pannekoek Hollanda'da bu tarz bir oluşumun kurulması için gerekli koşulların henüz olgunlaşmadığını düşünmesinden dolayı kuşkuyla yaklaştı. KAPN KAPD model alınarak kurulduğu için parti programları da Almanya Komünist İşçi Partisi'yle neredeyse aynıydı. Ancak, KAPD'nin sahip olduğu kitlenin bir benzerini oluşturamadı, 200 üyeden fazlasına ulaşamadılar.[14] Bulgaristan Komünist Partisi'nin içinde sol komünist bir kesim oluşmaya başlamıştı, bunun neticesinde İvan Gançev öncülüğünde Bulgaristan Komünist İşçi Partisi kuruldu. Çoğunluğunun işçilerden oluştuğu, ancak birkaç entelektüelin de dahil olduğu binden fazla üye topladılar.[15] Birleşik Krallıkta da Büyük Britanya Komünist Partisi tarafından ihraç edilen kadın hakları aktivisti Sylvia Pankhurst tarafından Komünist İşçi Partisi (CWP) kuruldu. 500 üyeye sahip oldukları iddiasında bulunmuş olsa dahi gerçek sayı büyük ihtimalle çok daha azdı.[16]
Teori
[değiştir | kaynağı değiştir]Ortak genel bir teorik yol takip edilmesine rağmen konsey komünistleri arasında da fikir birliği olunmayan epey konu vardır.[17]
Reformist sosyal demokrasiye yahut Leninizm'in aksine, işçi sınıfının organizasyonunun ve idari gücün doğal formunu konsey komünizminin ana argümanı olan demokrasi olgusunun fabrikalara ve belediyeciliği uygulanması sonucunda oluşturulacak demokratik işçi konseyleridir.[18] İşçi sınıfı Leninist anlamda öncü partiye veya kapitalist sisteme getirilecek reformlar sonucu sosyalizme ulaşma stratejilerine güvenmemelidir.[19] Konsey komünistleri genel grevi ve oluşabilecek yeni türden kitlesel hareket formlarını komünist topluma giden yoldaki ana devrimsel yöntem olarak görmektedir.[20] İşçi konseyleri arasındaki şebeke proletarya diktatörlüğünün oluşturacağı ve yöneteceği aygıt olarak devrimin ana aracı olacaktır.[21]
Hükûmet ve ekonomi işyerlerinde demokratik yollarla seçilecek her an geri çağırılabilir delegelerin oluşturduğu konseyler tarafından yönetilecektir.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ van der Linden 2004, s. 27–28.
- ^ van der Linden 2004, s. 28.
- ^ Shipway 1987, s. 106.
- ^ Gerber 1989, s. 142–144.
- ^ Bock 1976, s. 106.
- ^ Gerber 1989, s. 144–145.
- ^ Gerber 1989, s. 146.
- ^ Bock 1976, s. 106–107.
- ^ Shipway 1987, s. 107.
- ^ Bourrinet 2017, s. 278.
- ^ van der Linden 2004.
- ^ Gerber 1989, s. 146–147.
- ^ Bock 1976, s. 93–94.
- ^ Bourrinet 2017, s. 245.
- ^ Bourrinet 2017, s. 245–247.
- ^ Bourrinet 2017, s. 182–183, 259.
- ^ Muldoon 2019.
- ^ Gerber 1989.
- ^ Pannekoek, Anton (July 1913). "Socialism and Labor Unionism". The New Review. 1 (18). 10 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi31 Temmuz 2020 – Marxists Internet Archive vasıtasıyla.
- ^ Shipway 1987, s. 104–105.
- ^ Pannekoek, Anton (April 1936). "Workers Councils". International Council Correspondence. II (5). 4 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi31 Temmuz 2020 – Marxists Internet Archive vasıtasıyla.