Değirmenli, İspir
| Değirmenli | |
|---|---|
 Mahallenin haritadaki yeri | |
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu | |
  Değirmenli Değirmenli'nin Erzurum'daki konumu | |
Koordinatlar: 40°29′52″N 41°04′27″E / 40.4978°K 41.0742°D | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Erzurum |
| İlçe | İspir |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[1] İhtiyar heyeti[1] |
| Rakım | 1788 m |
| Nüfus (2021)[2] | 49 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0442 |
| İl plaka kodu | 25 |
| Posta kodu | 25902 |
Değirmenli, Erzurum ilinin İspir ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Değirmenli'nin eski adı Kalgons'tur. Nitekim 1642 tarihli avarız defterinde bu şekilde kaydedilmiştir.[4] 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise Kalğons (قالغونس) şeklinde yazılmıştır.[5] Gürcüce kaynaklarda ise Kalgonsi (კალგონსი) olarak geçer.[6]
Kalgons köyü, Orta Çağ'da Gürcistan sınırları içinde bulunan Speri bölgesinde yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 1549 tarihli Gürcistan seferiyle Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde varlığı bilinen iki kilise bu dönemden kalmış olabilir.[6]
Kalgons köyünde 1642 tarihli avarız defterine göre, 1'i Müslüman ve 1'i Hristiyan olmak üzere, 2 hane yaşıyordu.[7] 19. yüzyıl başlarından itibaren sadece Müslüman nüfusun yaşadığı belirtilen köyde, 1835 yılı nüfus sayımında 44 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusun yaklaşık 88 kişiden oluştuğu söylenebiri.[8] 1896 tarihinde ise, köyde 77 erkek tespit edilmiştir.[9]
Kalgons köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre, Erzurum vilayetinin İspir kazasının merkez nahiyesine bağlıydı.[10] 1940 genel nüfus sayımında "Kalkons" şeklinde yazılmış olan bu yerleşim aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 240 kişiden oluşuyordu.[11] Kalgons Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında Değirmenli şeklinde değiştirilmiştir.[12] Adının "Değirmenli" olarak değiştirilmesi, Çoruh'u besleyen derelerden biri üzerinde bulunan değirmenlerin varlığıydı. 1980'lere kadar faal olan değirmenler, hem Değirmenli köyünün hem de komşu köylerin nüfusunun büyük göç vermesi sonrasında düşmesi nedeniyle kapanmıştır. Değirmenlerden günümüze yalnızca yıkık duvarları kalmıştır. 1965 genel nüfus sayımında Değirmenli köyünde 290 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde sadece 1 kişi okuma yazma biliyordu.[13]
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de İspir Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.[14]
Değirmenli köyünde iki eski kilisenin varlığı bilinmektedir. Bunlardan birinden sadece geriye bir taş kalmış, diğeri ise tamamen ortadan kalkmıştır.[6]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Mahalle, Erzurum il merkezine 156 km, İspir ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır.[15] Mahalle, İspir'in kuzeydoğusunda olup, Güllübağ Mahallesi üzerinden, bir köy yoluyla ilçe merkezine bağlıdır.[16]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre mahalle nüfus verileri | |
|---|---|
| 2021 | 49[2] |
| 2020 | 49[2] |
| 2019 | 52[2] |
| 2018 | 62[2] |
| 2017 | 41[2] |
| 2016 | 45[2] |
| 2015 | 45[2] |
| 2014 | 58[2] |
| 2013 | 46[2] |
| 2012 | 38[2] |
| 2011 | 35[2] |
| 2010 | 33[2] |
| 2009 | 34[2] |
| 2008 | 36[2] |
| 2007 | 36[2] |
| 2000 | 61[15] |
| 1990 | 124[17] |
| 1985 | 212[18] |
| 1965 | 290[19] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p "Erzurum İspir Değirmenli Mahalle Nüfusu". Nufusune.com. 16 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2023.
- ^ "Degirmenli, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 25 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2023.
- ^ "İbrahim Etem Çakır, "1642 Tarihli Avârız Defterine Göre İspir Sancağı" Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt:2, Sayı:8, Yıl:2009, S:120" (PDF). 31 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 30 Ağustos 2016.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 221.
- ^ a b c 2018 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2018 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2019, s 7. 31 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-978-9941-9639-1-9
- ^ ""1642 Tarihli Avârız Defterine Göre İspir Sancağı" Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt:2, Sayı:8, Yıl:2009, İbrahim Etem Çakır" (PDF). 31 Ekim 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2016.
- ^ ""19. Yüzyılın İlk Yarısında İspir ve Köylerinin Nüfusu" A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı: 34, Sayfa:288, Yıl:Erzurum-2007, Yunus Özger" (PDF). 17 Haziran 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2016.
- ^ ""19. Yüzyılın Son Çeyreğinde İspir Kazasının İdari Yapısı ve Nüfusu" Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 53, Aralık 2014, S:56, İskender Yılmaz". 14 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2016.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 222.
- ^ 1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 243.
- ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 689.
- ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 255.
- ^ "6360 sayılı kanun". Resmî Gazete. 10 Aralık 2012. 19 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2022.
- ^ a b "Değirmenli Mahallesi". YerelNet.org.tr. 9 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2023.
- ^ "Google Maps detay". Google Maps. 23 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2024.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1968). "1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). kutuphane.tuik.gov.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.