Bursa Kuşatması
| Bursa Kuşatması | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bizans-Osmanlı savaşları | |||||||||
 Bursa Kalesi surları (Tophane) | |||||||||
| |||||||||
| Taraflar | |||||||||
 Bizans İmparatorluğu |
 Osmanlı Beyliği | ||||||||
| Komutanlar ve liderler | |||||||||
| Tekfur Saroz |
Osman Gazi Orhan Gazi Köse Mihal | ||||||||
| Çatışan birlikler | |||||||||
| Bursa Garnizonu | Osmanlı Kuvvetleri | ||||||||
| Güçler | |||||||||
| Bilinmiyor | Bilinmiyor | ||||||||
| Kayıplar | |||||||||
| Bilinmiyor | Bilinmiyor | ||||||||
Bursa Kuşatması, Osmanlı Beyliği tarafından 1317 yılında fiilen başlatılan ve 6 Nisan 1326 tarihinde kentin düşmesiyle sonuçlanan uzun soluklu askerî harekâtıdır.[1] Bizans İmparatorluğu'nun Anadolu'daki önemli merkezlerinden biri olan Prusa'nın (Bursa) fethi, Osmanlı tarihinin ilk büyük askeri başarısı olarak kabul edilir. Bu zaferle birlikte göçebe beylik yapısından yerleşik devlet düzenine geçiş hızlanmış ve Bursa, Osmanlı Devleti'nin ilk büyük başkenti olmuştur.[2] Kuşatma, dönemin Osmanlı ordusunun kale kuşatma teknolojisindeki yetersizliği (ağır mancınık ve sur yıkıcı silahların eksikliği) nedeniyle doğrudan bir saldırıdan ziyade, şehri abluka altına alarak lojistik yollarını kesme ve teslim olmaya zorlama stratejisiyle yürütülmüştür.[3]
Arka Plan
[değiştir | kaynağı değiştir]14. yüzyılın başlarında Osman Gazi önderliğindeki Türkmen kuvvetleri, Bitinya (Bursa-Bilecik-İznik) bölgesindeki Bizans hakimiyetini sistematik olarak zayıflatmaya başlamıştı. 1302 tarihli Bafeus Muharebesi (Koyunhisar) ile Bizans'ın bölgedeki saha ordusu hakimiyeti kırılmış, 1303'teki Dimbos Muharebesi ile de Bursa tekfurunun çevreyle olan ittifak ağı çökertilmişti. Ancak Bursa, konumu itibarıyla Uludağ'ın eteklerinde, güçlü surlara sahip korunaklı bir kaleydi ve dönemin hafif süvari ağırlıklı Türkmen birlikleri için doğrudan bir hücumla alınması imkansızdı.
Osman Gazi, kenti düşürebilmek için uzun vadeli bir tecrit politikası izledi. Öncelikle Bursa'nın denize açılan kapısı olan ve İstanbul'dan yardım almasını sağlayan Mudanya ve çevresindeki kıyı kaleleri ele geçirildi. Böylece kentin deniz bağlantısı kesildi.
Dönemin Bizans tarihçisi Laonikos Chalkokondyles, Osmanlıların bu uzun kuşatma sırasında Bizans İmparatorluğu'nun içinde bulunduğu 1321-1328 Bizans İç Savaşından da stratejik olarak faydalandığını belirtir. İmparator II. Andronikos ile torunu III. Andronikos arasında yaşanan taht kavgaları ve Balkanlar'daki Sırp tehdidi, Konstantinopolis yönetiminin Anadolu'daki son kalelerine askeri yardım göndermesini engellemekteydi.[4] Bu siyasi boşluk, Osmanlıların şehri dışarıdan gelecek bir ordu tehdidi olmadan yıllarca abluka altında tutabilmesine zemin hazırladı.
Kuşatma Süreci
[değiştir | kaynağı değiştir]Bursa'nın fiili kuşatması 1317 yılında başladı. Osman Gazi, kentin iaşe ve ikmal yollarını tamamen kontrol altına almak amacıyla "havale kulesi" adı verilen iki stratejik hisar inşa ettirdi.[5] Bu hisarların inşası, Osmanlı askeri stratejisinde kuşatma savaşları için bir dönüm noktasıdır:
- Kaplıca Hisarı (Aktimur Kalesi): Şehrin batı tarafını, kaplıcalar bölgesini ve ovaya açılan yolları kontrol etmek amacıyla inşa edildi. Komutanlığına Osman Gazi'nin yeğeni ve cesaretiyle tanınan Aktimur Bey getirildi.
- Balabancık Hisarı: Şehrin doğu tarafını ve dağ yamaçlarından gelebilecek sızmaları kontrol etmek amacıyla, bugünkü Mollaarap Mahallesi civarına inşa edildi. Komutanlığına Osman Gazi'nin en güvendiği komutanlarından Balaban Bey (Balabancık) atandı.
Bu iki hisarın tamamlanmasıyla Bursa kalesi tam bir çember içine alındı. Kaleden dışarı çıkmak veya içeriye erzak sokmak imkansız hale geldi. Osmanlı ordusu, surlara tırmanmak veya surları yıkmak yerine, garnizonu açlığa mahkum etme taktiğini (yıpratma savaşı) sabırla uyguladı. Yaklaşık 9-10 yıl süren bu abluka boyunca şehirde büyük bir kıtlık baş gösterdi.
Kuşatmanın son yıllarında Osman Gazi'nin yaşlılığı ve nikris (gut) hastalığının ilerlemesi sebebiyle, ordunun komutası fiilen oğlu Orhan Gazi'ye geçti. Orhan Gazi, babasının başlattığı stratejiyi bozmadan sürdürdü ve çevre bölgelerdeki (Atranos/Orhaneli gibi) Bizans kalelerini de fethederek Bursa'yı tamamen yalnızlaştırdı. 1326 baharına gelindiğinde şehirdeki direniş gücü tamamen kırılmıştı.
Teslimiyet
[değiştir | kaynağı değiştir]1326 yılına gelindiğinde, yaklaşık on yıldır süren abluka nedeniyle şehirde ciddi bir kıtlık baş gösterdi. Bizans İmparatorluğu'ndan yardım gelme umudunun kalmadığını anlayan Tekfur Saroz (bazı kaynaklarda Vartos), teslim olma koşullarını görüşmek üzere Orhan Gazi'ye elçiler gönderdi. Dönemin savaş hukuku uyarınca şehir kılıçla (zorla) değil, "vire" (anlaşma) yoluyla teslim oldu.
Yapılan müzakereler sonucunda belirlenen şartlara göre:
- Tekfur ve isteyen halk, mallarıyla birlikte güvenli bir şekilde şehirden ayrılabilecekti.
- Şehir yağmalanmayacak, geride kalan halkın canına ve malına dokunulmayacaktı.
- 30.000 altın fidye ödenecekti.
6 Nisan 1326 tarihinde Orhan Gazi, Pınarbaşı kapısından şehre girdi. Tekfur Saroz ve beraberindekilerin güvenli bir şekilde Gemlik üzerinden İstanbul'a gitmesine izin verildi.[3] Şehrin teslim alınması sırasında disiplinli davranan Osmanlı birlikleri, herhangi bir taşkınlığa mahal vermedi, bu durum yerel Rum halkının yeni yönetime ısınmasını kolaylaştırdı.
Sonuçları
[değiştir | kaynağı değiştir]Bursa'nın fethi, Osmanlı beyliğinin kurumsallaşması ve devletleşmesi yolunda atılan en büyük adımdır. Fethin hemen ardından yaşanan gelişmeler şunlardır:
- Başkent Değişikliği: Bilecik ve Yenişehir'den sonra idari merkez Bursa'ya taşındı. Şehir, 1366'da Edirne'nin fethine kadar Osmanlı Devleti'nin başkenti olarak kaldı.[6]
- Osman Gazi'nin Vefatı: Tarihçiler arasında Osman Gazi'nin fetih sırasında ölüp ölmediği konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Bazı kaynaklar onun fethin hemen öncesinde doğal nedenlerle öldüğünü belirtirken,[3] diğerleri zafer haberini ölüm döşeğinde aldığını ileri sürer.[1][7] Naaşı, vasiyeti üzerine Bursa'da "Gümüşlü Kümbet" olarak bilinen (eski Saint Elias Manastırı) yere, bugünkü Osman Gazi Türbesi'ne defnedildi.
- İmar Faaliyetleri: Orhan Gazi, şehri bir Türk-İslam kenti haline getirmek için yoğun bir imar faaliyeti başlattı. Bizans dönemi yapılarının yanı sıra camiler, hamamlar, hanlar ve imarethaneler inşa edildi.[8] 1331'de şehri ziyaret eden ünlü gezgin İbn Battuta, Bursa'yı "güzel çarşıları ve geniş sokakları olan" büyük bir şehir olarak tasvir etmiştir.[9]
Önemi
[değiştir | kaynağı değiştir]Bursa'nın ele geçirilmesi, Osmanlı tarihinin ilk dönemindeki en belirleyici olaydır. Askeri tarihçi Paul K. Davis'e göre bu fetih; "I. Osman ve haleflerini Küçük Asya'da büyük bir güç olarak tescillemiş ve Osmanlı İmparatorluğu'nun gerçek başlangıcını oluşturmuştur."[10]
Bu fetihle birlikte:
- Osmanlılar, Marmara Bölgesi'nin güneyindeki hakimiyetlerini kesinleştirdi.
- İpek Yolu üzerindeki önemli bir ticaret merkezi ele geçirilerek beyliğin ekonomik gelirleri büyük ölçüde arttı.
- Göçebe (uç beyliği) geleneğinden yerleşik devlet düzenine geçiş süreci tamamlandı; ilk Osmanlı parası (akçe) bu dönemde basıldı ve ilk düzenli ordu (Yaya ve Müsellem) çalışmaları hız kazandı.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Rogers, Clifford (2010). The Oxford Encyclopaedia of Medieval Warfare and Military Technology. 1. Oxford University Press. s. 261. ISBN 9780195334036.
- ^ İnalcık, Halil (2010). Kuruluş Dönemi Osmanlı Sultanları. İSAM Yayınları. s. 48-52. ISBN 9786055586065.
- ^ a b c Nolan, Cathal J. (2006). The Age of Wars of Religion, 1000-1650: An Encyclopedia of Global Warfare and Civilization. 1. Greenwood Publishing Group. ss. 100-101. ISBN 9780313337338.
- ^ Kaldellis, Anthony (2014). The Histories. 1. Dumbarton Oaks. s. 25. ISBN 978-0-674-59918-5.
- ^ Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1988). Osmanlı Tarihi Cilt 1. Türk Tarih Kurumu Yayınları. s. 108.
- ^ Dumper, Michael R. T.; Stanley, Bruce E. (2007). Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO. s. 101. ISBN 9781576079195.
- ^ Pitcher, Donald Edgar (1972). An Historical Geography of the Ottoman Empire. Brill Archive. s. 37.
- ^ Ágoston, Gábor (2009). Encyclopedia of the Ottoman Empire. Infobase Publishing. s. 105. ISBN 9781438110257.
- ^ Finkel, Caroline (2007). Osman's Dream: The History of the Ottoman Empire. Basic Books. s. 13. ISBN 9780465008506.
- ^ Paul K. Davis, 100 Decisive Battles from Ancient Times to the Present: The World’s Major Battles and How They Shaped History (Oxford: Oxford University Press, 1999), 151.
| 13.-14. |
|
|---|---|
| 15. |
|
| 16. |
|
| 17. |
|
| 18. |
|
| 19. | |
| 20. |
|
Osmanlı mağlubiyetleri italik olarak gösterilmiştir. | |