Türkiye'deki Kırım Tatarları
Türkiye'deki Kırım Tatarları Kırım, Dobruca, Bulgaristan ve Bucak bölgelerinden Türkiye'ye göç etmiş olan Kırım Tatarları ve Romanya Tatarları'dır.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]1783 yılından sonra Rus İmparatorluğunun Kırımı ilhak etmesiyle ayrı dönemlerde kafileler halinde Osmanlı Devleti topraklarına göç ettiler. Önce Dobruca (günümüzdeki Romanya'nın Karadeniz kıyı bölgesi ve Bulgaristan'ın kuzeydoğusu) ile Bulgaristan ve Balkanların diğer bölgelerine göç ettiler.
1853 - 1856 yılları arasındaki Kırım Savaşı döneminde ikinci, 93 Harbi'nden sonra ise üçüncü bir göç dalgasıyla Anadolu'ya yerleştiler.[2]
Dağılım
[değiştir | kaynağı değiştir]Peter Alford Andrews ve Rüdiger Benninghaus'a göre, Kırım Tatarlarının Türkiye'deki dağılımı: Eskişehir'de yaklaşık 36 köy, Ankara'da yaklaşık 4 köy ve Adana'da yaklaşık 3 köy olmakla beraber Anadolu'nun farklı bölgelerine yayılmışlardır. E.J. Klay'e göre, Çorum ilinin Kalecikkaya köyünde 500 kişi. Asimilasyon sonucunda zamanla çoğunluk nüfusuna karıştılar. İlaveten Edirne ili Havsa ilçesi Taptık köyü ile Kırklareli ili Babaeski İlçesi Kofalça (yeni adı Mutlu) köyünde Kırım Tatar göçü ile kurulmuştur.[2] Çorum ilinin Mecitözü ilçesine bağlı Beyözü köyü, 500 kişilik Tatar göçü ile kurulmuştur.
Diller
[değiştir | kaynağı değiştir]Türkiye'deki Kırım Tatarları "Kırım Tatarcası" konuşurlar. Kırım Tatarcası ise 3 şiveye ayrılır. Kırım'ın güney sahilinden gelenler Yalıboyu şivesi, Bahçesaray civarında Tat şivesi, steplerdan gelenler ise Çöl şivesini kullanırlardı. Karayca (Karaimce) artık Türkiye'de kullanılmamaktadır.[2] Türkiye'deki Kırım Tatarları'nın büyük bir bölümü "Çöl şivesi" konuşmaktadırlar.
Dinler
[değiştir | kaynağı değiştir]İslam dinine bağlıdırlar. Az sayıda Yahudi (Karaim ya da Kırımçak).[2]
Köyler
[değiştir | kaynağı değiştir]Aksaray ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Amasya ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Adana ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Ceyhan: Büyükburhaniye, Çakaldere, Altıkara, Büyük Mangıt, Çiftlikler, Kelemeti, Kesik, Kılıçkaya, Küçük Mangıt, Mercimek, Sirkeli, Toktamış, Yellibel, Yılankale[1]
Afyonkarahisar ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Ankara ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Balâ: Ahmetçayırı[3], Tatarhöyük
- Elmadağ: Edige, Yenipınar mahallesi
- Gölbaşı: Ballıkpınar, Günalan, Taşpınar[3] Ahiboz, Gökçehöyük
- Haymana: Ahırlıkuyu[3], Çayraz, Çıngırlı
- Polatlı: Eskipolatlı, Karakaya, Karakuyu, Karapınar, Karayavşan, Sakarya, Taşpınar, Tatlıkuyu, Toydemir, Yenidoğan[3], Üçpınar
- Şereflikoçhisar: Akin, Şekerköy (ve bazı Nogaylar), Doğankaya, Karakaya, Abdülgediği[1][3]
Antalya ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Artvin
[değiştir | kaynağı değiştir]Balıkesir ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Susurluk: Babaköy, Sultançayır Gönen: Balcı, Bostancı, Saraçlar, Tuzakçı
- Bandırma: Bereketli, Bezirci, Çarıkköy, Çepni, Çinge, Doğanpınar, Doğruca, Kayacık, Kuşcenneti, Orhaniye
- Havran: Büyükdere, Çamdibi
- Burhaniye: Çoruk, Kızıklı, Şahinler
- Merkez: Halkapınar, Karakaya[1]
Bartın ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Kurucaşile: Başköy[1]
Bilecik ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Bursa ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Mustafakemalpaşa: Aralık, Dorumtay, Yamanlı
- Karacabey: Bakırköy, Güngörmez, Hamidiye, Ovaesemen, Sazlıca
- Yenişehir: Beypınarı
- İnegöl: Eskiköy[1]
Denizli ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Düzce ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Hamidiye: Günümüzde Kısmen Tatar veya Nogay yerleşimi.
- Nusrettin: Günümüzde Kısmen Tatar veya Nogay yerleşimi.
- Çay: Kısmen Tatar veya Nogay yerleşimi.
- Çilimli: Çilimli Merkez günümüzde kısmen Tatar veya Nogay yerleşimi. Birkaç köyde de Tatarlar veya Nogaylar var olabilir.
- Şerefiye: Kısmen Tatar veya Nogay yerleşimi.
- Akçakoca: Akçakoca Merkeze ve merkeze yakın mahallerine, Çuhallı Çarşıya az miktarda Tatar veya Nogay hanenin yerleştiği bilinmektedir.[4][5][6][7][8][9][10][11][12][13][14][15]
Çanakkale ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Çorum ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Edirne ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Uzunköprü: Altınyazı, Balabankoru, Balabanköy
- Havsa: Bostanlı, Hasköy, Oğulpaşa, Şerbettar, Taptık
- Keşan: BüyükDoğanca
- Lalapaşa: Çömlekköy, Sinanköy
- İpsala: Hacı, Turpçular
- Merkez: Hacıumur, Suakacağı
- Süloğlu: Küküler, Büyük Gerdelli[1]
Elazığ ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Erzurum ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Eskişehir ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Eskişehir: Boyacıoğlu, Gökdere, Kalkanlı, Karaçay, Karaçobanpınarı, Kireç[1][3]
- Alpu: Çardakbaşı, Çukurhisar (kısmen Kırım Tatarı), Esence (eski adı: Yellice, nüfusun yarısı Nogay ve 40 hane Kırım Tatarı), Fevziye, Gökçeoğlu (kısmen Kırım Tatarı), Güneli (eski adı: Mâmure, 45 hane Kırım Tatarı), Güroluk (eski adı: Kızılsuvat), Yeşildon[3], Aktepe, Işıkören[1]
- Çifteler: Osmaniye (eski adı: Kuruhöyük), Hayriye (eski adı: Şüngülhöyük), Ilıcabaşı, Yıldızören (eski adı: Mecidiyeköprüsü, kısmen Kırım Tatarı), Zaferhamit (kısmen Kırım Tatarı)[3]
- Mahmudiye: Akyurt (eski adı: Lütfiye), Güllüce (eski adı: Hayriye), Fahriye, Hamidiye (kısmen Kırım Tatarı), Mesudiye (eski adı: Taşlıhöyük), Şerefiye, Tokathan (Tokatmecidiye)[3], Yeniköy[1]
- Seyitgazi: Aksaklı, Yenikent (diğer adı: Yeniköy, Kırım Tatarcası: Cañköy)[3], Çukurağıl, Değişören[1]
- Sivrihisar: Karakaya (kısmen Kırım Tatarı), Ortaklar (eski adı: Aziziye, kısmen Kırım Tatarı), Paşakadın (eski adı: Burhanettin), Yaverören (Yaverviran)[3]
- Beylikova: Sultaniye, İkipınar[1]
Gaziantep ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Giresun ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Bulancak: Bahçeli, Burunucu, Elmalı, Talipli, Tepecik
- Görele: Beyazıt, İnanca
- Merkez: Demirci
- Çanakçı: Deregözü, Kaledibi
- Tirebolu: Örenkaya[1]
İstanbul ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Çatalca: İzzettin köyü
- Çatalca: Bahşayiş köyü
- Çatalca: Sazlıbosna köyü
- Büyükçekmece: Ahmediye
- Gaziosmanpaşa: İmrahor
- Başakşehir: Şamlar[1]
Kayseri ili
[değiştir | kaynağı değiştir]İzmir ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Kahramanmaraş ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Karaman ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Kastamonu ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Tosya: BüyükKızılca köyü
- Çatalzeytin: Kayadibi köyü
- İnebolu: Özlüce Köyü[1]
Kırklareli ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Mutlu, Babaeski: (80 hane Kırım Tatarı)
- Lüleburgaz: Ahmetbey, Celaliye, Emirali, Karamusul, Ovacık
- Merkez: Asılbeyli, Değirmencik, Üsküpdere[1]
Kırıkkale ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Karakeçili: Sulubük Köyü
- Polatyurdu Köyü
- Keskin: Yoncalı Köyü, Üçkuyu, Polatyurdu[1]
Kırşehir ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Kocaeli ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Konya ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Çumra: Seçme, Süleymaniye, Fethiye
- Kulu: Ağılbaşı (eski adı: Mandıra), Boğazören 2 Aralık 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (eski adı: Köstengil), Kırkkuyu, Seydahmetli.[3][17]
- Sarayönü: Sarayönü Merkez ve Konar Köyü (Kirli Kuyu)
- Tuzlukçu: Köklüce Köyü (eski adı: Kaha), Tursunlu Köyü (eski adı: Dursunlu), Erdoğdu Köyü
- Akören: Ahmediye, Süleymaniye
- Merkez: Dokuz, Yağlıbayat[1]
Muğla ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Muş ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Nevşehir ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Kozaklı: Abdi, Kalecik
- Acıgöl: Kozluca
- Hacıbektaş: Köşektaş[1]
Ordu ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Ulubey: Akpınar
- Ünye: Eskikızılcakese, Saylan, Yeniköy, Yeşilada
- Aybastı: Sarıyar
- Merkez: Şahincili, Yaraşlı[1]
Rize ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Pazar: Hisarlı köyü, Alçılı
- Merkez: Anbarlık, Balıkçılar
- İkizdere: Demirkapı, Zafer
- Güneysu: Ortaköy
- Derepazarı: Sarıyer
- Çamlıhemşin: YukarıŞimşirli[1]
Sakarya ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Samsun ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Sinop ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Sivas ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Tekirdağ ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Muratlı: Ballıhoca - Köydeki Tatarların çoğunun soyadı Elma ile bitmektedir; Birelma, İkielma, Üçelma şeklinde
- Hayrabolu: Emiryakup
- Çerkezköy: Karaağaç
- Malkara: Sarıyer, Kozyörük, Batkın, Ahievren
- Çorlu: Türkgücü, Şahbaz, Önerler, Sarılar, Deregündüzlü
- Marmaraereğlisi: Yakuplu, Sultanköy
- Merkez: YukarıKılıçlı, Karabezirgan, AşağıKılıçlı[1]
Tokat ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Trabzon ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Arsin: Çiçekli, Çubuklu, Fındıklı
- Sürmene: Gültepe
- Of: Gürpınar
- Akçaabat: Kavaklı, Çınarlık, Çatalzeytin, Acısu
- Araklı: Yiğitözü[1]
Yozgat ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Sorgun: Tuzlacık[18] adındaki köy Kırım ve dolaylarından gelmiş Kırım Tatarlarından oluşmuştur. Çok eski dönemde Türk(Osmanlı)-Rus savaşları neticesi Rus işgaline giren Kırım'da yaşayan Tatarlar Türkiyeye göç etmiştir. Son yıllarda Tuzlacık köyündeki Kırım Tatarları çevre yerlere göç etmişler ve köydeki Tatar nüfusu hem azalmış hem de yerli Türkmenlerle kaynaşarak erimeye başlamıştır.[19]
- Yerköy: Beserek[20] köyü 1861 yılında Kırım Tatar Türkleri tarafından kurulmuştur. Kırım Tatarcası köy halkı tarafından halen konuşulmaktadır.
- Merkez: Kırım mahallesi
- Saraykent: Balkaya mahallesi[1]
Yalova ili
[değiştir | kaynağı değiştir]Zonguldak ili
[değiştir | kaynağı değiştir]- Çaycuma: Muharremşah köyü
- Merkez: Osmanlı köyü
- Ereğli: Ömerli köyü
- Devrek: Özpınar köyü
- Devrek: Yazıcıoğlu köyü[1]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax "Diasporadaki Köylerimiz". www.kirimdernegi.org.tr. 5 Ağustos 2017. 5 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2023.
- ^ a b c d Peter Alford Andrews, Rüdiger Benninghaus,Ethnic groups in the Republic of Turkey, Vol. 2, Dr. Ludwig Reichert Verlag, 1989, Wiesbaden, ISBN 3-88226-418-7, p. 87. 22 Mayıs 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Peter Alford Andrews, Türkiye'de Etnik Gruplar, ANT Yayınları, Aralık 1992, ISBN 975-7350-03-6, s.116-118.
- ^ a b c d e f g h i j k l "Henryk Jankowski, "Crimean Tatars and Noghais in Turkey", International Committee for Crimea". 7 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mayıs 2010.
- ^ "Düzce'nin Göçmen Topluluklarının Kısa Hikâyeleri".
- ^ "Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri".
- ^ "Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri".
- ^ "Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri".
- ^ "Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri".
- ^ "Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri".
- ^ Konuralp Gazi ve Düzce Tarihi Sempozyumu, 23-24 Kasım 2018, Düzce, bildiriler / yayına hazırlayanlar Ali Ertuğrul, Fırat Yaşa. Aybüke Betül Doğan, Düzce ili ağızlarından derlenen dil malzemelerine art zamanlı ve eş zamanlı bir bakış. Türk Tarih Kurumu. 2020. ss. 562-575.
- ^ "BAŞKAN ÖZLÜ KIRIM TÜRKLERİNE VERDİĞİ SÖZÜ TUTTU". 23 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2024.
- ^ "KIRIM TÜRKLERİ EĞİTİM VE KÜLTÜR MERKEZİ'NE GÖRKEMLİ AÇILIŞ". 23 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2024.
- ^ "Düzce Nusrettin Mahallesinde Kırım Türkleri Eğitim ve Kültür Merkezi Açılışı Yapıldı". 23 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2024.
- ^ "19. Yüzyılda Düzce Kazasına Göçler, Zeynel Özlü" (PDF). 2012. 12 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)24 Aralık 2024.
- ^ Özlü, Zeynel (2009). "19. Yüzyılda Düzce ve Akçakoca Kazalarında Kullanılan Aile ve Kişi Adlar".
- ^ a b c "Diasporadaki Köylerimiz". kirimdernegi.org.tr. 12 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2022.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 16 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2014.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2011.
- ^ https://tr-tr.facebook.com/tuzlacikkoyu facebook sayfasında Tuzlacık köyü halkının bilgileri
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2011.