Supra (ziyafet)
.jpg)
Supra (Gürcüce: სუფრა [supʰɾa]) geleneksel Gürcü bayramıdır ve Gürcü sosyal kültürünün bir parçasıdır. İki tür supra vardır: keipi olarak adlandırılan şenlikli bir supra (ლხინის სუფრა, [lxinis supʰra]); ve kasvetli bir supra (ჭირის სუფრა, [tʃʼɪrɪs sʊpʰra]), kelekhi olarak adlandırılır ve her zaman cenazelerden sonra yapılır.
Gürcistan sosyal kültürünün önemli bir parçası olan yukarıdaki gelenekler, 2017 yılında Gürcistan'ın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine dahil edilmiştir.[1][2]
Etimoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Gürcücede "supra" kelimesi kelimenin tam anlamıyla "masa örtüsü" anlamına gelir. Kelime, Farsça sofre (aynı zamanda "masa örtüsü" anlamına gelir) kelimesinden ödünç alınmıştır ve bu da Arapçadan (سفره) eski bir ödünç almadır.[3][4] Farsça kelime, Türkçeye (ve diğer dillere) süfre olarak da ödünç alınmıştır. Kartli Krallığı içinde yer alan Tiflis'teki (günümüz Tiflis'i) Gürcü sarayı, Safevi egemenliği döneminde Safevi geleneklerinden önemli ölçüde törensel uygulamalar ve terminoloji benimsemiştir; Bu terim Gürcü sözlüğüne bu tarihi dönemde girmiştir.[3]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Gürcü saray edebiyatının önde gelen eserleri olan Kaplan Postlu Şövalye ve Amiran-Darejaniani'de ve erken dönem seyahat anlatılarında ziyafet ve şarap tüketimi belgelenmiş olsa da, bu dönemlerde kadeh kaldırma geleneği ve günümüz geleneklerine benzer şekilde kadeh kaldırma uygulaması dikkat çekici bir şekilde bulunmamaktadır.[4] Çerkes ve Türk kökenli olan Gürcüce "kadeh kaldırma ustası" terimleri, yani tamada ve t'olumbaši (Türkçe: tulumbaş), 19. yüzyıla kadar tarihi kayıtlarda yer almamaktadır.[4] Ayrıca, ziyafeti ifade eden "supra" terimi, en azından ziyafet için bir terim olarak bulunmamaktadır; Ferdowsi'nin Şahname'sinin ("Krallar Kitabı") Orta Çağ Gürcüce çevirisinde supra, orijinal metindeki Farsça kaynağı olan sofre'yi yansıtarak yalnızca masa örtüsünü veya yemek masasını ifade etmektedir.[4] Çarlık öncesi dönemde Gürcülerin ziyafet için kullandığı ifadeler nadimi ve p’uroba (p’uri’den türetilmiştir ve genellikle bir öğünde sunulan tüm yiyecek türlerini kapsayacak şekilde kullanılır) olarak belirlenmiştir.[4]
Tarihçi John R. Perry, Gürcü geleneğinin ve “supra” teriminin kökeninin Safevi İranı'nın etkisine dayandığını savunmaktadır.[5] Safevi şahlarının Gürcü saray mensupları, hem “sohbat” veya arkadaşlık olarak adlandırılan Safevi içki partilerinden hem de bir tören yöneticisi tarafından yönetilen bir ritüeli içeren daha resmi ziyafet olan “sofre”den etkilenmiş ve bu unsurları kendi iç kullanımlarına uyarlamışlardır.[5] Ritüel özellikleriyle karakterize edilen Safevi içki partileri, İç Asya bozkır göçebelerinin, özellikle Moğol ve Türk halklarının kültürel etkisiyle şekillenmiştir.[6] Perry, çağdaş İran sofresinin daha ölçülü bir forma evrilmesine rağmen, Gürcü suprasının Kafkasya bölgesinde içki düşkünlüğüne dayalı İç Asya geleneklerini koruduğunu ve Safavid egemenliğinin kalıcı bir mirası olarak hizmet ettiğini belirtmektedir.[6] Safavid versiyonunun Gürcü uyarlaması, Rusya'nın Gürcistan'ı ilhak etmesinin ardından Rusların kadeh kaldırma geleneğini etkilemiş olabilir.[5]
Filolog Levan Bregadze'ye göre, Gürcüce "kadeh kaldırmak" anlamına gelen sadγegrdzelo (kelimenin tam anlamıyla "uzun ömür için") teriminin en eski kullanımı, Napolyon'un Rusya'yı işgalinin ardından Rus şair Vasili Zhukovsky'nin bir eserinden esinlenerek Grigol Orbeliani tarafından yazılan 19. yüzyıl ortalarına kadar izlenebilir.[4] Bregadze, Gürcü suprasının çağdaş versiyonunun kökenlerinin 19. yüzyılın başlarına, Rusya'nın Gürcistan'ı ilhak etmesinin ardından geldiğini ve 19. yüzyılın sonuna kadar günümüz Gürcistan'ını oluşturan tüm topraklara yayıldığını öne sürmektedir.<ref name="Montreal"/
Gürcistan'da büyük halka açık yemekler asla supra olmadan yapılmaz; masa yoksa supra yere serilir.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობა" [Intangible Cultural Heritage] (PDF) (Gürcüce). National Agency for Cultural Heritage Preservation of Georgia. 26 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 25 Ekim 2017.
- ^ "UNESCO Culture for development indicators for Georgia (Analytical and Technical Report)" (PDF). EU-Eastern Partnership Culture & Creativity Programme. Ekim 2017. ss. 82-88. 26 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 25 Ekim 2017.
- ^ a b Perry, John R. (1996). "Persian during the Safavid Period: Sketch for an Etat de Langue". Melville, Charles (Ed.). Safavid Persia: The History and Politics of an Islamic Society. I.B. Tauris & Co Ltd. s. 277.
- ^ a b c d e f Tuite, K. (2010). "The Autocrat of the Banquet Table: the political and social significance of the Georgian supra". Vamling, K. (Ed.). Language, History and Cultural Identities in the Caucasus. Papers from the conference, 17-19 Haziran 2005, Malmö Üniversitesi (PDF). Malmö: Dept. of International Migration and Ethnic Relations, Malmö University. ss. 9-35. ISBN 978-91-7104-088-6. 6 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 23 Şubat 2026.
- ^ a b c Perry, John R. (2011). "Cultural currents in the Turco-Persian world of Safavid and post-Safavid times". Mitchell, Colin P. (Ed.). New Perspectives on Safavid Iran: Empire and Society. Routledge. s. 88.
- ^ a b Perry, John R. (2011). "Cultural currents in the Turco-Persian world of Safavid and post-Safavid times". Mitchell, Colin P. (Ed.). New Perspectives on Safavid Iran: Empire and Society. Routledge. ss. 87-88.