Moğolistan başbakanı
| Moğolistan Başbakanı | |
|---|---|
| Монгол Улсын Ерөнхий сайд (Moğolca) | |
 | |
| Moğolistan yürütme organı | |
| Tür | Hükûmet başkanı |
| Üyelik | Ulusal Güvenlik Konseyi |
| Resmî ikamet | Hükûmet Sarayı, Ulan Batur |
| Öneren | Cumhurbaşkanı |
| Atayan | Büyük Devlet Khural |
| Görev süresi | 4 yıl; yenilenebilir |
| Kurucu belge | Moğolistan Anayasası |
| Önceli | Moğolistan Halk Cumhuriyeti başbakanı |
| İlk sahibi | Tögs-Ochiryn Namnansüren (1912) Dashiin Byambasüren (1990) |
| Oluşum | Kasım 1912 11 Eylül 1990 |
| Yardımcı | Moğolistan başbakan yardımcısı |
| Maaş | Yıllık 62.102.880 ₮/18.393 ABD doları (2024)[1][2][3] |
.jpg)
Moğolistan başbakanı (Moğolca: Монгол Улсын Ерөнхий Сайд, romanize: Mongol Ulsyn Yerönkhii Said[a]), Moğolistan hükûmetinin başkanıdır. Başbakan, cumhurbaşkanı tarafından aday gösterilir, Moğolistan parlamentosu veya Büyük Devlet Khural tarafından atanır ve parlamentonun güvensizlik oyu ile görevden alınabilir. Görevdeki başbakan, 13 Haziran 2025 tarihinde istifa eden Luvsannamsrain Oyun-Erdene'nin yerine geçen Gombojavyn Zandanshatar'dır.[4]
Görev ve sorumluluklar
[değiştir | kaynağı değiştir]Başbakan, kabine bakanlarını atama ve görevden alma yetkisine sahiptir[5] ve Moğolistan'ın 21 ilinin valilerini ve başkent Ulan Batur'un valisini atamaktan sorumludur.[6] Ayrıca, başbakan iç politikayı şekillendirmede ve hükümetin yasama gündemini yönlendirmede önemli bir rol oynamaktadır.[7] Çeşitli devlet kurumları ve bakanlıkların başkanları gibi hükûmetin kilit isimlerinin atanması da başbakanın etki alanına girer.[8]
Siyasi reformlar söz konusu olduğunda, başbakanın kararları hem ulusal hem de il düzeyinde yönetim yapılarını önemli ölçüde etkileyebilir ve bu da Moğolistan'ın siyasi sistemindeki yürütme gücünün merkezileşmesini yansıtmaktadır.[9] Bu yetki yoğunlaşması, zaman zaman çeşitli siyasi aktörlerin bölgesel düzeyde karar alma sürecinde daha fazla özerklik talep etmesiyle, adem-i merkeziyetçilik çağrılarına yol açabilir.[10]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Başbakanlık makamı, Dış Moğolistan'ın Mançu Çing Hanedanı'ndan bağımsızlığını ilan etmesinden kısa bir süre sonra, 1912 yılında Moğolistan Bogd Hanlığı tarafından kuruldu. Bu, 1910'larda birçok ülke tarafından tanınmadı. 1921 yılında Moğolistan'ın Beiyang Çin işgalinden ikinci (ve daha genel olarak tanınan) bağımsızlık ilanına kadar, bu makam, o dönemde Moğol Halk Devrimci Partisi olarak bilinen bir komünist grup tarafından kontrol ediliyordu. 1924 yılında parti, Moğolistan Halk Cumhuriyeti'ni kurdu ve başbakanlık makamı, halk komiserleri konseyi başkanı olarak bilinen bir makamla değiştirildi. Bu unvan 1946'da bakanlar kurulu başkanlığı olarak değiştirildi. Başbakan unvanı ancak 1990'da, Halk Devrimci Partisinin iktidarını kademeli olarak bırakmasıyla yeniden canlandırıldı. Ancak, isim değişikliklerine bakılmaksızın, modern Moğolistan hükûmeti bu makamın 1912'den beri kesintisiz olarak var olduğunu kabul etmekte ve bu makamı üstlenen tüm kişileri başbakan olarak saymaktadır.[11]
Bu görevin ilk sahibi konusunda bazı karışıklıklar vardır. Tseren (veya Tserenchimed) adlı bir lama, geçici hükûmet döneminde "başbakan" (aslında içişleri bakanı) olarak görev yapmış ve bazen modern görevin ilk sahibi olarak gösterilmiştir. Ancak Moğolistan hükûmeti, ilk resmi görev sahibi olan Tögs-Ochiryn Namnansüren'i ilk kişi olarak kabul etmektedir.[12] Tsengeltiin Jigjidjav'ın statüsü konusunda da bazı karışıklıklar vardır. Bazıları onu sadece başbakan vekili olarak görürken, bazıları tam anlamıyla başbakan olarak görmektedir. Moğolistan hükûmeti ikinci görüşü benimsemektedir.[13]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Notlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Geleneksel Moğol alfabesi: ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠨ ᠶᠡᠷᠦᠩᠬᠡᠢ ᠰᠠᠶᠢᠳ
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Appendix 2". Regarding the Update of the Salary Range and Minimum Range of Certain Civil Offices. Government of Mongolia. 27 Mart 2024.
- ^ "Appendix. List item No.2". About the Approval of the Coefficient for Determining the Salary. State Great Khural. 6 Haziran 2019.
- ^ "Appendix". Regarding Determination of Senior State Official Rank and Equivalent Civil Office Rank. State Great Khural. 1 Şubat 2019.
- ^ "Arşivlenmiş kopya" Монгол Улсын 34 дэх Ерөнхий сайдаар Г.Занданшатарыг томиллоо. parliament.mn (Moğolca). 13 Haziran 2025. 20 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Eylül 2025.
- ^ Adiya, Amar (3 Mayıs 2022). "Mongolia Considers Major Political Reforms". Mongolia Weekly (İngilizce). 26 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Eylül 2022.
- ^ Montsame News Agency. Mongolia. 2006, Foreign Service Office of Montsame News Agency, 99929-0-627-8, p. 47
- ^ Narankhuyag, Ganbat (22 Mart 2021). "Political System and Leadership in Mongolia". Mongolian Policy Forum (İngilizce). Erişim tarihi: 11 Eylül 2022.
- ^ Bayar, Jargal (14 Kasım 2020). "Governance and Institutional Structures in Mongolia". Mongolian Governance Forum (İngilizce). Erişim tarihi: 11 Eylül 2022.
- ^ Chuluun, Tseren (10 Haziran 2019). "Mongolian Political Reforms and Challenges". Mongolian Reform Review (İngilizce). Erişim tarihi: 11 Eylül 2022.
- ^ Ganbold, Baatar (5 Eylül 2020). "Decentralization and Regional Governance in Mongolia". Mongolia Decentralization Blog (İngilizce). Erişim tarihi: 11 Eylül 2022.
- ^ Sureyya, Yigit (August 2021). "Mongolia's Historic Relations with its Largest Neighbour: Russia". Electronic Journal of Social and Strategic Studies. 2 (IV). ss. 9-41. 18 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi20 Eylül 2025.
- ^ Gareth, Harris (29 Aralık 2023). "Mongolia mulls restitution claims after identifying objects held abroad". The Art Newspaper. 13 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2023.
These include a letter from around 1921 written by the first prime minister of Mongolia, Tögs-Ochiryn Namnansüren, declaring the country’s independence from China’s Manchu Dynasty, at present held at the British Library in London. The library says it has not received any enquiries regarding this item to date.
- ^ "China/Mongolia (1911-1946)". University of Central Arkansas. Department of Government, Public Service, and International Studies. 24 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2024.
Prime Minister Tsengeltiin Jigjidjav resigned on July 2, 1932, and Peljidiin Genden was appointed as prime minister.