Albuti
Albuti (Gürcüce: ალბუტი), tarihî Palakatsio bölgesinde, günümüzde Kars ilinin Arpaçay ilçesine bağlı Çanaksu köyünün sınırları içinde ortadan kalkmış bir köydür.[1]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Albuti köyünün bulunduğu tarihî Palakatsio bölgesi, Orta Çağ'da Gürcistan'ın sınırları içinde yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 1578 yılında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1561-1587 dönemi olaylarını kapsayan Meshuri Davitnis Kronika („მესხური დავითნის ქრონიკა“) adlı Gürcüce eserde Albuti, Kamaroani (Çanaksu) köyüyle birlikte anılmış ve bu iki köyün Tetrtsihe’nin yakınında olduğu belirtilmiştir.[2]
Albuti köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterinde Albud (البود) şeklinde geçer. Bu sırada köy, Gürcistan Vilayeti içinde, Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 25 Hristiyan haneden oluşuyor ve hane reisleri Gürcü adlarını taşıyordu. Köyde buğday, arpa, çavdar ve keten tohumu tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu. Albuti'de üç adet de su değirmeni bulunuyordu.[3][4]
Albuti köyü, Çıldır Eyaleti’nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de Albud (البود) şeklinde geçer. Hicri 1115 (1703/1704) tarihinde de aynı idarî konuma sahip olan köyün hasılası 10.041 akçe idi ve burası Mustafa adında birine tahsis edilmişti.[5] 1886 tarihli Rus nüfus sayımında yer almamış olması, Albuti’nin bu tarihten önce köy olmaktan çıktığını göstermektedir.[6] Nitekim Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili 1902 yılında, Çıldır Gölü’nün doğu kıyısında, Çala (Doğruyol) köyünün güneyinde Albuti (Албутъ) köyünün kalıntılarını tespit etmiştir.[7]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ 2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 183. 11 Nisan 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-0-7362-5
- ^ „მესხური დავითნის ქრონიკა“, s. 91.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 401". 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Haziran 2025.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი : თარგმანი : წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 271". 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Haziran 2025.
- ^ "Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, Sıra no: 148". 30 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Haziran 2025.
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı"". 29 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Haziran 2025.
- ^ Ekvtime Takaişvili, Kafkasya Arkeolojisi Materyalleri (Материалы по археологии Кавказа), Moskova, 1909, s. 57.