Azerbaycan-Ermenistan sınır krizi

2021-2023 Azerbaycan-Ermenistan sınır krizi
	Dağlık Karabağ sorunu
	; Azerbaycan-Ermenistan sınırındaki çatışmaların yerini gösteren harita
Tarih	12 Mayıs 2021 - günümüz; (4 yıl, 7 ay, 4 hafta)
Bölge	Azerbaycan-Ermenistan sınırı Sünik–Laçın sınırı; Vayots Dzor–Kelbecer sınırı; Geğarkunik–Kelbecer sınırı; Geğarkunik–Daşkesen sınırı; Tavuş–Tovuz sınırı; Ermenistan–Nahçıvan sınırı;
Durum	9 Ağustos 2025 Barış Anlaşması Yapıldı.
Taraflar
Azerbaycan	Ermenistan
Komutanlar ve liderler
Ilham Aliyev; (2021–günümüz); Ali Asadov; (2021–günümüz); Zakir Hasanov; (2021–günümüz); Kerim Veliyev; (2021–günümüz); Karam Mustafayev; (2021–günümüz);	Nikol Pashinyan; (2021–günümüz); Suren Papikyan; (2021-günümüz); Vahagn Haçaturyan; (2022–günümüz); Artak Davtyan; (2021–günümüz); Vagharshak Harutyunyan; (2021-2022); Armen Sarkisyan; (2021-2022);
Kayıplar
En az 91 ölü; 296 yaralı; 2 esir; (sonradan serbest bırakıldı);	En az 232 ölü; 328 yaralı; ; 38 esir; (sonradan 20 kişi serbest bırakıldı);

Azerbaycan-Ermenistan sınır krizi, 12 Mayıs 2021 tarihinden bu yana Azerbaycan ve Ermenistan arasında meydana gelen sınır çatışmalarıdır. Çatışmalarda Azerbaycan ordusu Sünik ve Geğarkunik illerinden yaklaşık 41 kilometrekarelik Ermenistan topraklarını ele geçirdi.^[34] AGİT Minsk Grubu'nun üç eş başkanından ikisi olan Avrupa Parlamentosu, ABD ve Fransa'nın çağrılarına rağmen Azerbaycan, Ermenistan topraklarından askerlerini çekmedi.^[35]

Kriz, Temmuz 2021'de Ermenistan-Nahçıvan sınırında meydana gelen çatışmalarla daha da tırmandı. Kasım 2021'de Geğarkunik-Kelbecer bölgesinde daha fazla çatışma yaşandı ve her iki taraftan da kayıplar bildirildi. 17 Kasım 2021'de Marina Kaljurand (Avrupa Birliği Güney Kafkasya ile ilişkilerden sorumlu delegasyon başkanı), Andrey Kovatçev (Avrupa Parlamentosu'nun Ermenistan daimi raportörü) ve Željana Zovko (Avrupa Parlamentosu'nun Azerbaycan daimi raportörü) ortak bir bildiride çatışmaları 2020 Dağlık Karabağ Ateşkes Antlaşması'nın bugüne kadarki en kötü ihlali olarak nitelendirdi.^[36]

Eylül 2022'de çatışmalarda kısa ve önemli bir artış meydana geldi.

Kaynakça

^ "Ermenistan Savunma Bakanı Harutyunyan istifa etti". Sözcü. 5 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2023.
^ "Ermenistan Cumhurbaşkanı Armen Sarkisyan istifa etti". Sözcü. 5 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2023.
^ "Azerbaijan says soldier killed by Armenian sniper across border". Reuters. 23 Temmuz 2021. 23 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Temmuz 2021.
^ "Azerbaijani soldier killed by Armenian sniper in Karabakh region". Daily Sabah. 15 Ekim 2021. 26 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
^ ^a ^b "Armenia Says Six Of Its Soldiers Killed In Latest Clashes With Azerbaijan". Radio Free Europe/Radio Liberty. 19 Kasım 2021. 19 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Kasım 2021.
^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; 9DecAzCas isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
^ "50 Azerbaijani soldiers killed in ‘provocations’ by Armenia" 14 Eylül 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Anadolu Agency. Retrieved 14 September 2022.
^ "71 Azeri soldiers killed in clashes with Armenia this week -Azeri Defence Ministry". Reuters. 15 Eylül 2022. 15 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Eylül 2022.
^ "Azerbaycan duyurdu: Ermenistan ile çatışmalarda 71 asker hayatını kaybetti" 10 Aralık 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. HaberTürk. Retrieved 15 September 2022.
^ "Azerbaycan Savunma Bakanlığı: 7 askerimiz şehit oldu". TRT Haber. 17 Kasım 2021. 17 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Kasım 2021.
^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; ramal isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; aj28july isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
^ "MoD: Two Azerbaijani servicemen wounded on border with Armenia". Azernews. 16 Kasım 2021. 16 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2021.
^ "Armenia hands over two Azerbaijani soldiers captured in border with Azerbaijan Armenia hands over two Azerbaijani soldiers captured in border with Azerbaijan". 20 Aralık 2021. 21 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2021.
^ "Armenia Says Soldier Killed In Shoot-Out With Azerbaijani Forces". RFE/RL's Armenian Service. Radio Free Europe/Radio Liberty. 25 Mayıs 2021. 26 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2021.
^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; asbarezalaverdyan isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
^ "Three Armenian servicemen killed in ongoing Azerbaijani attacks". Armenpress. 28 Temmuz 2021. 28 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021.
^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; cas16augarm isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; cas1separm isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
^ Ghazanchyan, Siranush (22 Kasım 2021). "Armenian soldier killed in Azerbaijani shooting – MoD". Public Radio of Armenia. 22 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2021.
^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; 10DecARCas isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
^ "Armenia Seeks Distracted Russia's Aid in Renewed Azerbaijan Clashes". The Moscow Times. 13 Eylül 2022. 13 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2022.
^ "Eleven Armenian soldiers injured in a fight with Azerbaijani soldiers". 25 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2021.
^ Ghazanchyan, Siranush (23 Temmuz 2021). "Three soldiers wounded as Azerbaijan fires at Armenian positions in Gegharkunik". Public Radio of Armenia. 23 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Temmuz 2021.
^ "Минобороны Армении: "У армянской стороны трое погибших, двое военнослужащих ранены"". Armenpress (Rusça). 28 Temmuz 2021. 28 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021.
^ "Минобороны: "Четверо военнослужащих получили ранения в направлении Гегаркуника"". Armenian Report (Rusça). 28 Temmuz 2021. 28 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021.
^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; 29july isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
^ "Four Armenian soldiers confirmed wounded in fresh Azerbaijani attack – Defense Ministry". Panorama. 16 Kasım 2021. 16 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2021.
^ "Զոհերի թիվը 105 է. Նիկոլ Փաշինյան". news.am. 14 Eylül 2022. 14 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2022.
^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; 6Armenianpows isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
^ "Armenia and Azerbaijan agree to create commission to demarcate border". 1 Aralık 2021. 1 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2021.
^ "Azerbaijan hands over 10 more captured soldiers to Armenia". Yahoo News. 19 Aralık 2021. 19 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2021. In a statement, Azerbaijan's State Security Service said it had handed over 10 Armenian soldiers who were detained on Nov. 16. It also released 10 soldiers earlier in December. On that occasion, Russia played the mediation role.
^ Ghazanchyan, Siranush (12 Ocak 2022). "Third Armenian soldier confirmed dead as a result of Azerbaijani provocation". Public Radio of Armenia. 12 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ocak 2022.
^ "As Azerbaijan pushes advantage against Armenia, Russia's role again under scrutiny | Eurasianet". eurasianet.org. 17 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2022.
^ "Department Press Briefing – May 14, 2021". 25 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2022.
^ "Joint statement on the escalation on the border between Armenia and Azerbaijan and the Nagorno-Karabakh conflict | Communiqués | Documents | DSCA | Delegations | European Parliament". www.europarl.europa.eu. 17 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2022.

Azerbaycan ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

Ermenistan ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

[1] "Ermenistan Savunma Bakanı Harutyunyan istifa etti". Sözcü. 5 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2023.

[2] "Ermenistan Cumhurbaşkanı Armen Sarkisyan istifa etti". Sözcü. 5 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2023.

[azc1-3] "Azerbaijan says soldier killed by Armenian sniper across border". Reuters. 23 Temmuz 2021. 23 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Temmuz 2021.

[4] "Azerbaijani soldier killed by Armenian sniper in Karabakh region". Daily Sabah. 15 Ekim 2021. 26 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.

[19novcas-5] "Armenia Says Six Of Its Soldiers Killed In Latest Clashes With Azerbaijan". Radio Free Europe/Radio Liberty. 19 Kasım 2021. 19 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Kasım 2021.

[9DecAzCas-6] Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; 9DecAzCas isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)

[7] "50 Azerbaijani soldiers killed in ‘provocations’ by Armenia" 14 Eylül 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Anadolu Agency. Retrieved 14 September 2022.

[casaze-8] "71 Azeri soldiers killed in clashes with Armenia this week -Azeri Defence Ministry". Reuters. 15 Eylül 2022. 15 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Eylül 2022.

[9] "Azerbaycan duyurdu: Ermenistan ile çatışmalarda 71 asker hayatını kaybetti" 10 Aralık 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. HaberTürk. Retrieved 15 September 2022.

[10] "Azerbaycan Savunma Bakanlığı: 7 askerimiz şehit oldu". TRT Haber. 17 Kasım 2021. 17 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Kasım 2021.

[ramal-11] Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; ramal isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)

[aj28july-12] Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; aj28july isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)

[11162021casAze-13] "MoD: Two Azerbaijani servicemen wounded on border with Armenia". Azernews. 16 Kasım 2021. 16 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2021.

[2Azerbaijanipows-14] "Armenia hands over two Azerbaijani soldiers captured in border with Azerbaijan Armenia hands over two Azerbaijani soldiers captured in border with Azerbaijan". 20 Aralık 2021. 21 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2021.

[15] "Armenia Says Soldier Killed In Shoot-Out With Azerbaijani Forces". RFE/RL's Armenian Service. Radio Free Europe/Radio Liberty. 25 Mayıs 2021. 26 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2021.

[asbarezalaverdyan-16] Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; asbarezalaverdyan isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)

[28_july-17] "Three Armenian servicemen killed in ongoing Azerbaijani attacks". Armenpress. 28 Temmuz 2021. 28 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021.

[cas16augarm-18] Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; cas16augarm isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)

[cas1separm-19] Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; cas1separm isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)

[cas22novarm-20] Ghazanchyan, Siranush (22 Kasım 2021). "Armenian soldier killed in Azerbaijani shooting – MoD". Public Radio of Armenia. 22 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2021.

[10DecARCas-21] Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; 10DecARCas isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)

[tmt13.09.22-22] "Armenia Seeks Distracted Russia's Aid in Renewed Azerbaijan Clashes". The Moscow Times. 13 Eylül 2022. 13 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2022.

[eng.kavkaz-uzel.eu-23] "Eleven Armenian soldiers injured in a fight with Azerbaijani soldiers". 25 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2021.

[24] Ghazanchyan, Siranush (23 Temmuz 2021). "Three soldiers wounded as Azerbaijan fires at Armenian positions in Gegharkunik". Public Radio of Armenia. 23 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Temmuz 2021.

[2wounded-25] "Минобороны Армении: "У армянской стороны трое погибших, двое военнослужащих ранены"". Armenpress (Rusça). 28 Temmuz 2021. 28 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021.

[4more-26] "Минобороны: "Четверо военнослужащих получили ранения в направлении Гегаркуника"". Armenian Report (Rusça). 28 Temmuz 2021. 28 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021.

[29july-27] Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; 29july isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)

[11162021casArm-28] "Four Armenian soldiers confirmed wounded in fresh Azerbaijani attack – Defense Ministry". Panorama. 16 Kasım 2021. 16 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2021.

[casarm-29] "Զոհերի թիվը 105 է. Նիկոլ Փաշինյան". news.am. 14 Eylül 2022. 14 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2022.

[6Armenianpows-30] Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; 6Armenianpows isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)

[32Armenianpows-31] "Armenia and Azerbaijan agree to create commission to demarcate border". 1 Aralık 2021. 1 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2021.

[32] "Azerbaijan hands over 10 more captured soldiers to Armenia". Yahoo News. 19 Aralık 2021. 19 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2021. In a statement, Azerbaijan's State Security Service said it had handed over 10 Armenian soldiers who were detained on Nov. 16. It also released 10 soldiers earlier in December. On that occasion, Russia played the mediation role.

[Public_Radio_of_Armenia-33] Ghazanchyan, Siranush (12 Ocak 2022). "Third Armenian soldier confirmed dead as a result of Azerbaijani provocation". Public Radio of Armenia. 12 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ocak 2022.

[auto3-34] "As Azerbaijan pushes advantage against Armenia, Russia's role again under scrutiny | Eurasianet". eurasianet.org. 17 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2022.

[35] "Department Press Briefing – May 14, 2021". 25 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2022.

[auto1-36] "Joint statement on the escalation on the border between Armenia and Azerbaijan and the Nagorno-Karabakh conflict | Communiqués | Documents | DSCA | Delegations | European Parliament". www.europarl.europa.eu. 17 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2022.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

g t d Dağlık Karabağ sorunu
Arka plan	Dağlık Karabağ Tarih Azerilerin Ermenistan'dan sürgün edilmesi Sovyetler Birliği'nin dağılması Karabağ hareketi Miatsum Azerbaycan'daki Ermeniler Bakü Ermenileri Ermenistan Azerileri Azerbaycan'da Ermeni karşıtlığı Azeri karşıtlığı Azerbaycan-Ermenistan ilişkileri
Karabağ Savaşı	Çardaklı Çarpışması Askeran Çarpışması Sumgayıt Pogromu Gugark Katliamı Zvartnots Havalimanı Çarpışması Şuşa ve Hankendi Pogromları Kirovabad Pogromu Bakü Katliamı Kara Ocak 1990 Tiflis-Ağdam otobüsü saldırısı Koltso Harekâtı Voskepar Katliamı Tuğ Muharebesi 1991 Azerbaycan Mil Mi-8 helikopterinin düşürülmesi Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nın Kaldırılmasına Dair Kanun Cemilli Katliamı Hankendi Kuşatması Daşaltı Operasyonu 1992 Azerbaycan Mil Mi-8 helikopterinin düşürülmesi Malıbeyli ve Kuşçular Katliamı Karadağlı Katliamı Hocalı Katliamı Ağdaban Katliamı Marağa Katliamı Şuşa Muharebesi Goranboy Operasyonu Mardakert ve Martuni Taarruzları Hasankaya Operasyonu Ballıkaya Katliamı Laçın Muharebesi Kazancı Operasyonu Kelbecer Muharebesi Başlıbel Katliamı Ağdam Muharebesi 1993 Yaz Taarruzları Horadiz Operasyonu Murovdağ Operasyonu 1994 Bakü Metrosu saldırıları 1994 Bagrataşen saldırısı
Savaşlar arası çatışmalar	2008 Ağdere çatışmaları 2010 Dağlık Karabağ çatışmaları 2010 Çaylı çatışmaları 2012 Azerbaycan-Ermenistan sınır çatışmaları 2014 Azerbaycan-Ermenistan çatışmaları 2014 Ermenistan Mil Mi-24 helikopterinin düşürülmesi 2016 Azerbaycan-Ermenistan çatışmaları 2017 Alhanlı saldırısı Günnüt Harekâtı Temmuz 2020 Azerbaycan-Ermenistan çatışmaları Susuzluk Olayı 2023 Dağlık Karabağ çatışmaları
2020 Dağlık Karabağ Savaşı	Ölü sayısı Kronoloji Uluslararası tepkiler Aras Vadisi Muharebesi Hankendi Bombardımanı Terter Bombardımanı Berde füze saldırıları Gence balistik füze saldırıları Hadrut Muharebesi Gazançetsots Katedrali bombardımanı Laçın saldırısı Şuşa Muharebesi 2020 Rus Mil Mi-24 helikopterinin düşürülmesi
Başlıca yerler	Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin idari yapılanması Hankendi Askeran Hadrut Kaşatag Martakert Martuni Şaumyan Şuşa Ermenistan işgalindeki topraklar Ağdam Rayonu Füzuli Rayonu Cebrayıl Rayonu Kelbecer Rayonu Laçın Rayonu Kubadlı Rayonu Zengilan Rayonu
Siyasi liderler	Ermenistan Levon Ter-Petrosyan Robert Koçaryan Serj Sarkisyan Nikol Paşinyan Dağlık Karabağ Artur Mkrtçyan Robert Koçaryan Leonard Petrosyan Arkadi Gukasyan Bako Sahakyan Arayik Harutyunyan Samvel Şahramanyan Azerbaycan Ayaz Mutallibov Ebulfez Elçibey Haydar Aliyev İlham Aliyev Dağlık Karabağlı Azerbaycanlılar Topluluğu Bayram Seferov Nizami Bahmanov Rusya Boris Yeltsin Vladimir Putin Sovyetler Birliği Mihail Gorbaçov Türkiye Turgut Özal Recep Tayyip Erdoğan
Askerî liderler	Ermenistan Vazgen Sarkisyan Gurgen Dalibaltayan Norat Ter-Grigoryants Jirair Sefilian Dağlık Karabağ Samvel Babayan Kristapor İvanyan Arkadi Ter-Tadevosyan Monte Melkonyan Azerbaycan İskender Hamidov Rahim Gaziyev Suret Hüseynov Valeh Barşadlı Rusya Pavel Graçov Sovyetler Birliği Viktor Polyaniçko Çeçenistan Şamil Basayev Afganistan Gulbeddin Hikmetyar
Barış süreci	Baker kuralları Bişkek Protokolü Tahran Tebliği Jeleznovodsk Tebliği AGİT Minsk Grubu Prag Süreci Madrid İlkeleri 2020 Ateşkes Antlaşması Dağlık Karabağ'da barışı koruma operasyonları
Uluslararası belgeler	Astrahan Bildirisi Dağlık Karabağ Bildirisi NATO Lizbon Zirvesi Bildirisi İİT 10/11 sayılı kararı İİT 10/37 sayılı kararı Avrupa Konseyinin 1416 sayılı kararı BMGK'nin 62/243 sayılı kararı BMGK kararları 822 853 874 884