İlaç toleransı

İlaç toleransı, bir ilacın düzenli olarak veya uzun bir süre boyunca alındığında, vücudun ilaca olan tepkisinin azalması durumudur. İlk dozlar etkili olabilirken, zamanla aynı dozun aynı etkiyi sağlamamasıyla karakterizedir. İlaç toleransı, ilacın etkisine karşı vücudun fizyolojik bir adaptasyonunun sonucudur. Bu adaptasyon, ilacın etkisini azaltan veya ortadan kaldıran çeşitli mekanizmalar yoluyla gerçekleşebilir.^[1]

İlaç toleransının nedenleri

İlaç toleransının birkaç nedeni olabilir. En yaygın nedenlerden bazıları şunlardır:

Farmakodinamik adaptasyon: İlacın hedef reseptörlerinin veya hücre içi sinyal yollarının sayısının veya duyarlılığının azalması.
Farmakokinetik adaptasyon: İlacın emilimini, dağılımını, metabolizmasını veya atılımını etkileyen değişiklikler.
Psikolojik faktörler: İlacın etkilerine karşı oluşan beklentiler veya alışkanlıklar.^[2]

İlaç toleransının türleri

İlaç toleransı, ilacın etkisine göre iki ana kategoriye ayrılabilir:

Farmakolojik Tolerans: İlacın farmakolojik etkilerine karşı gelişen toleranstır. Örneğin, ağrı kesici ilaçların etkisine karşı gelişen tolerans, bu ilaçların ağrı kesici etkilerinin azalmasına neden olur.
Psikososyal Tolerans: İlacın psikolojik veya sosyal etkilerine karşı gelişen toleranstır. Örneğin, alkolün sarhoşluk etkisine karşı gelişen tolerans, alkolün sarhoşluk etkisini azaltır.^[3]

İlaç toleransının sonuçları

İlaç toleransı, ilacın etkinliğinin azalmasına veya ortadan kalkmasına neden olabilir. Bu durum, ilacın terapötik etkilerini azaltabilir veya ilacın istenmeyen etkilerini artırabilir. İlaç toleransı, ilaç bağımlılığı ile de ilişkilendirilebilir. İlaç toleransı gelişen kişiler, aynı etkiyi elde etmek için daha fazla ilaç kullanmaya ihtiyaç duyabilirler. Bu durum, ilaç bağımlılığı riskini artırabilir.

İlaç toleransının önlenmesi

İlaç toleransının önlenmesi için, ilaçların mümkün olduğunca kısa süreli ve düşük dozlarda kullanılması önemlidir. Ayrıca, ilaçların kullanımının düzenli aralıklarla ara verilmesi de toleransın gelişmesini önlemeye yardımcı olabilir.^[4]

İlaç toleransının tedavisi

İlaç toleransının tedavisi, toleransın nedenine bağlıdır. Farmakolojik toleransın tedavisinde, ilacın dozunun artırılması veya ilacın etkisini artıran başka bir ilaç verilmesi gerekebilir. Psikososyal toleransın tedavisinde, psikolojik destek veya davranışsal terapiler kullanılabilir.

Yeni ilaçların geliştirilmesi: İlaçların etki mekanizmalarını değiştirerek toleransın gelişmesini önlemeye yönelik yeni ilaçlar geliştirilmektedir.
İlacın dozunun veya sıklığının ayarlanması: İlacın dozunu veya sıklığını azaltarak toleransın gelişmesini önlemeye veya geciktirmeye yönelik çalışmalar yapılmaktadır.
İlaçların birlikte kullanımı: İlaçların birlikte kullanımı, toleransın gelişmesini önlemeye veya geciktirmeye yardımcı olabilir.^[5]

İlaç toleransının örnekleri

İlaç toleransının birçok örneği vardır. Bazı yaygın örnekler şunlardır:

Ağrı kesici ilaçlar: Ağrı kesici ilaçların (örneğin, aspirin, ibuprofen, kodein) uzun süreli kullanımı, bu ilaçların ağrı kesici etkilerinin azalmasına neden olabilir.
Antidepresan ilaçlar: Antidepresan ilaçların (örneğin, SSRI'lar, SNRI'lar) uzun süreli kullanımı, bu ilaçların antidepresan etkilerinin azalmasına neden olabilir.
Uyku ilaçları: Uyku ilaçlarının (örneğin, benzodiazepinler) uzun süreli kullanımı, bu ilaçların uyku getirici etkilerinin azalmasına neden olabilir.
Alkol: Alkolün sarhoşluk etkisine karşı gelişen tolerans, alkolün sarhoşluk etkisini azaltır. Bu durum, alkolün zararlı etkilerini artırabilir.

İlaç toleransı, ilacın etkinliğinin azalmasına veya ortadan kalkmasına neden olabilen önemli bir tıbbi problemdir. İlaç toleransının önlenmesi ve tedavisi için, ilaçların mümkün olduğunca kısa süreli ve düşük dozlarda kullanılması önemlidir.^[5]^[6]

Ayrıca bakınız

Farmakoloji

Kaynakça

^ Miller, Norman S.; Dackis, Charles A.; Gold, Mark S. (24 Ocak 1987). "The relationship of addiction, tolerance, and dependence to alcohol and drugs: A neurochemical approach". Journal of Substance Abuse Treatment (İngilizce). 4 (3-4): 197-207. doi:10.1016/S0740-5472(87)80014-4. 29 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi24 Ocak 2024.
^ Swift, C. G.; Swift, M. R.; Hamley, J.; Stevenson, I. H.; Crooks, J. (1984). "SIDE-EFFECT 'TOLERANCE' IN ELDERLY LONG-TERM RECIPIENTS OF BENZODIAZEPINE HYPNOTICS". Age and Ageing (İngilizce). 13 (6): 335-343. doi:10.1093/ageing/13.6.335. ISSN 0002-0729. 10 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi23 Ocak 2024.
^ Bespalov, Anton; Müller, Reinhold; Relo, Ana-Lucia; Hudzik, Thomas (1 Mayıs 2016). "Drug Tolerance: A Known Unknown in Translational Neuroscience". Trends in Pharmacological Sciences (İngilizce). 37 (5): 364-378. doi:10.1016/j.tips.2016.01.008. 1 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi24 Ocak 2024.
^ Wolgin, D.L (1 Mayıs 2000). "Contingent tolerance to amphetamine hypophagia: new insights into the role of environmental context in the expression of stereotypy". Neuroscience & Biobehavioral Reviews (İngilizce). 24 (3): 279-294. doi:10.1016/S0149-7634(99)00070-6. 17 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi24 Ocak 2024.
^ ^a ^b Weiner, William J.; Koller, William C.; Perlik, Stuart; Nausieda, Paul A.; Klawans, Harold L. (3 Aralık 1980). "Drug holiday and management of Parkinson disease". Neurology (İngilizce). 30 (12): 1257-1257. doi:10.1212/WNL.30.12.1257. ISSN 0028-3878. 23 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi24 Ocak 2024.
^ "Clinical Pharmacology &#38 Therapeutics". search.worldcat.org. 23 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2024.

[1] Miller, Norman S.; Dackis, Charles A.; Gold, Mark S. (24 Ocak 1987). "The relationship of addiction, tolerance, and dependence to alcohol and drugs: A neurochemical approach". Journal of Substance Abuse Treatment (İngilizce). 4 (3-4): 197-207. doi:10.1016/S0740-5472(87)80014-4. 29 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi24 Ocak 2024.

[2] Swift, C. G.; Swift, M. R.; Hamley, J.; Stevenson, I. H.; Crooks, J. (1984). "SIDE-EFFECT 'TOLERANCE' IN ELDERLY LONG-TERM RECIPIENTS OF BENZODIAZEPINE HYPNOTICS". Age and Ageing (İngilizce). 13 (6): 335-343. doi:10.1093/ageing/13.6.335. ISSN 0002-0729. 10 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi23 Ocak 2024.

[3] Bespalov, Anton; Müller, Reinhold; Relo, Ana-Lucia; Hudzik, Thomas (1 Mayıs 2016). "Drug Tolerance: A Known Unknown in Translational Neuroscience". Trends in Pharmacological Sciences (İngilizce). 37 (5): 364-378. doi:10.1016/j.tips.2016.01.008. 1 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi24 Ocak 2024.

[4] Wolgin, D.L (1 Mayıs 2000). "Contingent tolerance to amphetamine hypophagia: new insights into the role of environmental context in the expression of stereotypy". Neuroscience & Biobehavioral Reviews (İngilizce). 24 (3): 279-294. doi:10.1016/S0149-7634(99)00070-6. 17 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi24 Ocak 2024.

[:0-5] Weiner, William J.; Koller, William C.; Perlik, Stuart; Nausieda, Paul A.; Klawans, Harold L. (3 Aralık 1980). "Drug holiday and management of Parkinson disease". Neurology (İngilizce). 30 (12): 1257-1257. doi:10.1212/WNL.30.12.1257. ISSN 0028-3878. 23 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi24 Ocak 2024.

[6] "Clinical Pharmacology &#38 Therapeutics". search.worldcat.org. 23 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2024.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

g t d Anatomik Terapötik Kimyasal Sınıflandırma Sistemine dayalı olarak - Büyük ilaç grupları
Gastrointestinal kanal / metabolizma (A)	Mide asidi Antiasitler H₂ antagonistleri Proton pompa inhibitörleri Antiemetikler Laksatifler Antidiyare ilaçları / Antipropulsifler Anti-obezite ilaçları Antidiyabetikler Vitaminler Mineraller
Kan ve kan yapıcı organlar (B)	Antitrombotikler Antiplateletler Antikoagülanlar Trombolitikler) Antihemorajikler Plateletler Koagülantlar Antifibrinolitikler
Kardiyovasküler sistem (C)	Kardiyak tedavisi / Antianjinallar Kardiyak glikozitler Antiaritmikler Kardiyak uyarıcılar Antihipertansifler Diüretikler Vazodilatörler Beta blokörler Kalsiyum kanal blokörleri Renin-anjiotensin sistemi ACE inhibitörleri Anjiotensin II reseptör antagonistleri Renin inhibitörleri Antihiperlipidemikler Statinler Fibratlar Safra asidi sekestranları
Deri (D)	Kremler Sikatrizanlar Antipruritikler Antipsoriatikler İlaçlı pansumanlar
Genitoüriner sistem (G)	Hormonal kontrasepsiyon Doğurganlık maddeleri Seçici östrojen reseptör modülatörleri Cinsiyet hormonları
Endokrin sistem (H)	Hipotalamik-hipofiz hormonları Kortikosteroidler Glukokortikoidler Mineralokortikoidler Cinsiyet hormonları Tiroid hormonları / Antitiroid ajanları
Enfeksiyonlar ve enfestasyonlar (J, P, QI)	Antimikrobiyaller: Antibakteriyeller (Antimikobakteriyeller) Antifungallar Antivirallar Antiparaziterler Antiprotozoallar Antihelmintikler Ektoparazitisitler İntravenöz immünoglobulin Aşılar
Malign hastalıklar (L01-L02)	Antikanser ajanları Antimetabolitler Alkilleme İğ zehirleri Antineoplastik Topoizomeraz inhibitörleri
Bağışıklık hastalıkları (L03-L04)	İmmünomodülatörler İmmünostimülanlar İmmünosupresanlar
Kaslar, kemikler ve eklemler (M)	Anabolik steroidler Antiinflamatuarlar Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar Antiromatizmallar Kortikosteroidler Kas gevşeticiler Bisfosfonatlar
Beyin ve sinir sistemi (N)	Ağrı kesiciler Anestezikler Genel Lokal Anorektikler Anti-DEHB ajanları Bağımlılık önleyiciler Antikonvülzanlar Antidemans ajanları Antidepresanlar Antimigren ajanları Antiparkinson ajanları Psikoaktifler Antipsikotikler Anksiyolitikler Afrodizyaklar Depresanlar Entaktojenler Entojenler Öforantlar Halüsinojenler Psikedelikler Dissosiyatifler Deliryantlar Hipnotikler / Sakinleştiriciler Duygudurum dengeleyicileri Nöroprotektifler Nootropikler Nörotoksinler İştah uyarıcılar Serenikler Uyarıcılar Öjeroikler
Solunum sistemi (R)	Dekonjestanlar Bronkodilatörler Öksürük ilaçları H₁ antagonistleri
Duyu organları (S)	Oftalmolojikler Otolojikler
Diğer ATC (V)	Panzehirler Kontrast madde Radyofarmasötikler Pansuman Senoterapötikler
İlaçlar Farmakolojik sınıflandırma sistemleri ATC kodları

g t d Eczacılık
Genel	Birleştirme Eczacılık tarihi Tarih öncesi tıp İlaç tedavisi Reçeteli ilaç Eczacılık Farmakolojik aktivite Reçete yazma ve vermenin ayrılması
Bilimler	Farmakoloji Farmakodinami İşlevsel genomik Farmakokinetik Toksikoloji Farmasötik kimya Farmasötik Farmakognozi Farmakosibernetik
Meslekler	Eczacı Liste Pharmaconomist Eczane ikametgahı Eczane teknisyeni Eczacılık okulu
Uygulama alanları	Klinik eczacılık Topluluk eczanesi Eczane Danışman eczacı Hastane eczacılığı Nükleer eczacılık Eczane bilişimi Özel eczacılık Veteriner eczacı
İlaç endüstrisi	İlaç geliştirme İlaç keşfi Araştırma Amaçlı Yeni İlaç Eczane yardım yönetimi İlaç firmaları listesi İlaç masrafları Çin'de eczane Norveç eczaneleri Amerika Birleşik Devletleri'ndeki eczaneler Tarihçe