Yedi oğlu olan kadın
| Kutsal Makabiler | |
|---|---|
 | |
| Şehit | |
| Doğum | MÖ 2. yüzyıl Yahudiye (günümüzde İsrail) |
| Ölüm | M.Ö. 167-160 Yahudiye |
| Mezarı | Eski Yahudi Mezarlığı, Safed |
| Kutsayanlar | Katolik Kilisesi Doğu Ortodoks Kilisesi[1][2] Oryantal Ortodoks Kilisesi |
| Aziz ilanı | Dikasteryum öncesi |
| Yortu | 1 Ağustos Doğu Ortodoks Kilisesi, Katolikler Mayıs ayının ilk Salı günü Keldani Katolik Kilisesi, Nasturi Kilisesi[3] |
| İhtilaf | Makabi İsyanı |
Yedi oğlu olan kadın, deuterokanonik 2. Makabiler 7'de anlatılan bir Yahudi şehittir. O ve yedi oğlu, Kral IV. Antiochus Epiphanes tarafından başlatılan Yahudilik zulmü sırasında tutuklandılar. Zulmün bir parçası olarak domuz eti yemeleri ve böylece Yahudi yasalarını ihlal etmeleri istendi. Ancak bunu defalarca reddettiler ve Antiochus, yılmaz ve yürekli annenin önünde oğullarını teker teker işkence edip öldürdükten sonra sonunda anneyi de öldürdü.
Hikayenin tarihsel ortamı, IV. Antiochus'un (MÖ 167/166 civarı) Yahudilere uyguladığı zulmün başlangıcı etrafında olup, bu da Makkabi İsyanı'na yol açmıştır.[4] 2. Makkabeler'de adı geçmese de, anne çeşitli şekillerde Hannah,[5] Miryam,[6] Solomonia[7] ve Şmuni[8] olarak bilinir.
Hikayenin diğer versiyonları Talmud ve Yosippon gibi Yahudi kaynaklarında yer almaktadır.
Anlatı
[değiştir | kaynağı değiştir]2. Makabeler
[değiştir | kaynağı değiştir]2. Makabiler kitabı, MÖ 170 ve 160'ların çalkantılı dönemindeki olayları tasvir eder. O zamanlar Yahudiye'yi yöneten Seleukos İmparatorluğu'nun Kralı IV. Antiokhos Epiphanes, Altıncı Suriye Savaşı'nda bir sefere çıkar, ancak bir Yahudi isyanı olarak yorumladığı olaydan sonra öfkelenir. Koşer beslenmek ve oğulların sünnet edilmesi gibi çeşitli geleneksel Yahudi uygulamalarını yasaklayan kararnameler yayınlar. Anne ve yedi oğlu bu zulme kapılır ve tutuklanırlar. Doğrudan Antiokhos'un huzuruna getirilirler, işkence görürler ve domuz eti yemeleri ya da ölmeleri emredilir. Kardeşlerden biri, hepsi ölse bile yasayı çiğnemeyeceklerini söyler. Öfkeli kral, tava ve kazanların ısıtılmasını emreder ve ilk kardeşin dilinin kesilmesini, başının derisinin soyulmasını ve uzuvlarının uçlarının kesilmesini emreder. Bu emirler, diğer altı kardeş ve annenin huzurunda yerine getirilir ve bu arada, işkencecilerin taleplerine direnmek için birbirlerini cesaretlendirirler. İlk kardeş hareketsiz ve hâlâ nefes alırken, Epiphanes onun kızgın tavaya atılmasını emreder. İlk kardeş öldükten sonra, diğer kardeşin kafasındaki deri yüzülür. Her kardeş, inatçı ve oldukça metanetli annelerinin gözü önünde aynı şekilde öldürülür ve böylece tüm oğullarını kaybeder.
_-_BEIC_IE4411198.jpg)
Anlatıcı, annenin "hepsinin en dikkat çekici olanı olduğunu ve özel bir onurla anılmayı hak ettiğini" belirtir. "Yedi oğlunun tek bir gün içinde ölmesini izledi, ancak Rab'be güvendiği için buna cesurca katlandı."[9] Oğulların her biri ölürken bir konuşma yapar ve sonuncusu kardeşlerinin "Tanrı'nın sonsuz yaşam antlaşması altında öldüğünü" söyler.[10] Anlatıcı, idam edilip edilmediğini veya başka bir şekilde ölüp ölmediğini belirtmeden, annenin öldüğünü söyleyerek bitirir.
Talmud ve Midraş
[değiştir | kaynağı değiştir]Talmud da benzer bir hikâye anlatır, ancak domuz eti yemeyi reddetmenin yerine puta tapmayı reddetmek geçer. Gittin Risalesi 57b, Haham Yehuda'nın "bunun kadın ve yedi oğluyla ilgili olduğunu" söylediğini aktarır. Kadının adı verilmez ve kral "Sezar" olarak anılır. Hikâyenin bu versiyonunda, her oğul Tevrat'tan putperestliği yasaklayan farklı bir ayet okuyarak ölüme gider. Sezar, yedinci oğluna acır ve oğlunun mührünü alıp kraliyet otoritesini kabul etmesi için kraliyet mührünü yere bırakmayı teklif eder. Ancak reddeder ve cennetin ihtişamının ölümlü bir kralın ihtişamından daha önemli olduğunu söyler. Öldürülmek üzere götürülürken annesi ona şöyle der: "Oğlum, git ve baban İbrahim'e söyle, sen [bir oğlunu] bir sunağa bağladın (İshak'ın (Kur'an'da İsmail) kurban anlatısı); ben [oğullarımı] yedi sunağa bağladım." Hikâye, kadının intiharıyla sona erer: "Bir çatıya çıktı, kendini aşağı attı ve öldü." Sonra gökten bir ses, "Çocuk sahibi neşeli bir anne (Mezmurlar 113:9)" diye ilan eder.[11][12]
Hikayenin benzer bir versiyonu, Midraşik metin Ağıtlar Rabbah'ta (Bölüm 1) yer alır. Bu versiyonda kadına Miryam bat Nahtom (Fırıncının Kızı Miryam) adı verilir. Hikaye Talmud'daki versiyona benzer şekilde sonlanır, ancak bu versiyonda en küçük oğul Sezar'la uzun bir konuşma yapar ve Tanah ayetlerinden Tanrısının üstünlüğünü ve ödül ve ceza sistemini kanıtlar. İdam edilme anı geldiğinde, annesi önce kendisinin öldürülmesi konusunda ısrar eder. Sezar, Tevrat'ın bir hayvanı ve yavrusunu aynı gün öldürmeyi yasaklaması nedeniyle bunu reddeder (bkz. Levililer 22:28). Anne, "Aptal! Bütün emirleri yerine getirdin de geriye sadece bu mu kaldı?" diye karşılık verir[13][14]
Diğer versiyonlar
[değiştir | kaynağı değiştir]Hikayenin diğer versiyonları 4. Makabeler'de (kadının kendini alevlere atmış olabileceğini öne süren, 17:1) ve Yosippon'da (kadının oğullarının cesetleri üzerine düşüp öldüğünü söyleyen[5] bulunur. Hikayenin Yoşipon versiyonu muhtemelen 2. Makabeler'in Latince versiyonundan uyarlanmıştır ve ortaçağ Yahudi kitlesinin hikayeyle ilk büyük tanışması olarak dikkat çekmektedir. [15][16]
İsimler
[değiştir | kaynağı değiştir]Çeşitli kaynaklar bu kadın için isimler önermiştir. Ağıtlar Rabbah'ta kendisine Miriam bat Nahtom denir,[6] Doğu Ortodoks geleneğinde Solomonia olarak bilinir,[7] Ermeni Apostolik Kilisesi'nde ise Şamuna olarak bilinir,[17] ve Süryani Hristiyanlığında ise Şmuni olarak bilinir.[18] Yosippon'da "Hannah" (veya "Chana") olarak adlandırılır, belki de Samuel Kitabı'nda "kısır kadın yedi çocuk doğurur" diyen Hannah ile ilişkilendirilmesinden dolayı (1. Samuel 2:5). Gerson Cohen, bunun yalnızca Yosippon'un daha uzun İspanyolca versiyonunda (1510) geçtiğini, daha kısa Mantuan versiyonunda (yaklaşık 1480) ise ondan anonim olarak bahsetmeye devam ettiğini belirtir.[5]
Süryanice 6. Makabeler'de oğulların isimleri Gadday, Maqqbay, Tarsay, Hebron, Hebson, Bakkos ve Yonadab'dır.[19]
Etkileri
[değiştir | kaynağı değiştir]Yedi oğlu olan kadın, oğullarına idam pahasına bile olsa inançlarına bağlı kalmalarını öğreten dindarlığıyla büyük bir saygıyla anılır. Makabiler öyküsü, kitabın bir temasını yansıtır: "Yahudilerin gücü, pratik mitsvaları yerine getirmekte yatar".[20]
Yahudi geleneği, özellikle Hristiyanlığın yükselişi ve Yahudi Büyük İsyanı ile Bar Kohba İsyanı'nın başarısızlığını izleyen felaketli ölüm ve yıkımın ardından, Makabiler kitaplarını kanonik olmayan metinler olarak önemsizleştirmiştir. Bu nedenle Yahudi geleneği, bu hikâyeyi öncelikle Talmud ve Ağıtlar Rabba'da kaydedilen versiyonlar aracılığıyla anımsamıştır.
Hıristiyanlar için Makabiler kitapları, en azından Protestan Reformu'na kadar, Septuaginta'daki yerleri nedeniyle kutsal yazının bir parçası olarak kaldı. Bu nedenle, kadını ve yedi oğlunu onurlandıran önemli miktarda Hıristiyan Orta Çağ sanatı ve edebiyatı vardır. Ancak, Makabiler versiyonunda oğulların Kitab-ı Mukaddes'teki beslenme kurallarını çiğnemeyi reddetmelerine vurgu yapılması, Kitab-ı Mukaddes'teki ritüel kurallarının geçersiz kılındığı görüşüyle öne çıkan Orta Çağ Hıristiyanlığı için sorunluydu. Sonuç olarak, Hıristiyan edebiyatı ve sanatı şehitlere saygı gösterirken, Yahudiliklerini küçümsedi.[21][22]
Poitiers'li Hilaire'nin bu kadından peygamber olarak bahsetmesi muhtemeldir. Hilary, "Peygamberin dediği gibi, creatio ex nihilo (her şey yoktan var edildi)"[23] der ve Patrik Henry Reardon'a göre, 2. Makabiler 7:28'den alıntı yapmaktadır.[24]
Antakya Hristiyan geleneğine göre, anne ve oğulların kalıntıları Antakya'nın Kerateion semtindeki bir sinagogun (daha sonra kiliseye dönüştürülmüştür) bulunduğu yere defnedilmiştir.[5] Öte yandan, bu şehitlere ait olduğuna inanılan mezarlar 1876'da Vincoli'deki San Pietro'da keşfedilmiştir.[25] Yedi oğluyla birlikte kadına ait olduğuna inanılan başka bir mezar Safed'deki Yahudi mezarlığında bulunmaktadır.
Keldani Katolik Kilisesi'nde Mart Şmune olarak anılır ve adının verildiği bir cemaatin bulunduğu Süryani köyü Şeraniş'in koruyucu azizidir. Özellikle Kuzey Irak'ta kendisine ve oğullarına adanmış çok sayıda kilise bulunmaktadır.
Kutsal Makabi Şehitleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Bunlar, Makabiler olarak adlandırılan Haşmonayim hükümdarlarıyla aynı olmasa da, 2. Makabiler 6'da anlatılan Eleazar ile birlikte kadın ve oğulları, Katolik Kilisesi ve Doğu Ortodoks Kilisesi'nde "Kutsal Makabiler" veya "Kutsal Makabi Şehitleri" olarak bilinir.
Ortodoks Kilisesi, Kutsal Makabi Şehitlerini 1 Ağustos'ta anar. Katolik Kilisesi de onları, 1 Ağustos'u bayram günü olarak belirleyen resmi azizler listesine dahil eder. Tridentine takviminden önce, Kutsal Makabiler, Zincire Vurulmuş Aziz Petrus bayramı kapsamında Roma Ayini içinde anılırdı. Bu anma, 1960 yılında Papa XXIII. Ioannes'un Aziz Petrus'un bu özel bayramını kaldırmasıyla hafta içi ayinleri içinde kaldı. Dokuz yıl sonra, 1 Ağustos Aziz Alphonsus Liguori bayramı oldu ve Makabi şehitlerinden bahsedilmesi, 1969 revizyonunda artık anma törenlerine izin vermemesi nedeniyle Genel Roma Takvimi'nden çıkarıldı.[26] Halen 1 Ağustos'ta Geleneksel Latin Ayini Tridentine takviminde kutlanmaktadır. Roma Şehitliklerinde tanınan azizler ve şehitler arasında oldukları için[27] her yerdeki tüm Katolikler tarafından saygı görebilirler.
Doğu Ortodoks geleneğine göre, oğullar Abim, Antonius, Gurias, Eleazar, Eusebonus, Alimus ve Marcellus olarak adlandırılır[7] ancak isimler farklı otoriteler arasında biraz farklılık gösterir.[28] Kurtarıcının Bal Bayramı sırasında her yıl kutlanırlar.
Süryani geleneğinde Şmuni ismi bize ilk olarak Afrahat'ın raporuyla bilinmektedir. Bir kaynakta, Şmuni isminin yanında Maria ismi de geçmektedir. Mihail'in tarihçesinde, Suriyeli Abd-Şalom yedi oğlun babası olarak tanımlanmakta ve Matatyahu'nun kardeşi olarak tanıtılmaktadır.[29] Şehitlik yeri olarak bazen Yeruşalim yerine Antakya'dan bahsedilir.[30]
Süryani Fenqitho'ya (bayram görevleri kitabı) göre, annenin adı Şmuni, oğullarının adı Habroun, Hebsoun, Bakhous, Adai, Tarsai, Maqbai ve Yawnothon'dur. Öğretmenlerinin adı Eleazar'dı ve onlarla birlikte şehit edildi.[31][32]
Mekabyan'ın üç Etiyopya kitabı (Etiyopya Ortodoks Kilisesi'nde kanoniktir, ancak Makabiler'in diğer dört kitabından farklı eserlerdir) "Makabiler Şehitleri"nin ilgisiz bir grubundan, Makabi adlı bir Benyamili'nin oğulları olan ve IV. Antiohos'a karşı bir gerilla savaşı yürüttükleri için yakalanıp şehit edilen 'Abya, Seela ve Fentos'tan oluşan beş kardeşten bahseder.[33]
Orta Çağ'daki çeşitli gizem oyunlarında Makkabi şehitleri tasvir edilmiş ve onların şehitliklerinin tasvirleri muhtemelen Latince Machabaeorum kelimesinden türetilen "Macabre" teriminin ortaya çıkmasına neden olmuştur.[34]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Great Synaxaristes: (Yunanca) Οἱ Ἅγιοι Ἑπτὰ Μακαβαίοι. 1 Αυγούστου. ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ.
- ^ "7 Holy Maccabee Martyrs." OCA Feasts and Saints.
- ^ Nicolaus Nilles: Kalendarium manuale utriusque ecclesae orientalis et occidentalis. Volume 2 1897 S. 683 & 687
- ^ "15. Hellenism and Persecution: Antiochus IV and the Jews"
, The Construct of Identity in Hellenistic Judaism, De Gruyter, ss. 333–358, 2016-09-12, doi:10.1515/9783110375558-018 
, ISBN 978-3-11-037555-82023-12-15
- ^ a b c d Gerson D. Cohen, Hannah and Her Seven Sons at Jewish Virtual Library
- ^ a b Tal Ilan, "Hannah, Mother of Seven", at the Jewish Women's Archive
- ^ a b c "7 Holy Maccabee Martyrs". Orthodox Church in America. Retrieved 2025-03-06.
- ^ Synek, Eva; Murre-van den Berg, Heleen (2007). "Chapter 12: Syriac Christianity; Chapter 21: Eastern Christian Hagiographical Traditions, Oriental Orthodox: Syriac Hagiography". Perry, Kenneth (Ed.). The Blackwell Companion to Eastern Christianity. Book Publishers. ss. 266; 444–445. ISBN 9780631234234.
- ^ 2 Maccabees 7:20, New English Bible.
- ^ 2 Maccabees 7:36, Authorised Version. George Bull says of this verse, "I scarce know where to find an instance of greater faith" (in the resurrection and immortality) "and fortitude in any of our Christian martyrologies than here." Sermon VIII, cited in The Old Testament According to the Authorised Version With Brief Commentary by Various Authors. The Apocryphal Books: Esdras to Maccabees (Society for Promoting Christian Knowledge, 1902).
- ^ Babylonian Talmud: Tractate Gittin Folio 57.
- ^ "Mezmurlar 113:9". kutsalkitap.info.tr. Erişim tarihi: 2025-11-10.
- ^ Lamentations Rabbah (Chapter 1). Accessed 2 May 2023.
- ^ "Levililer 22:28". kutsalkitap.info.tr. Erişim tarihi: 2025-11-10.
- ^ Joslyn-Siemiatkoski, Daniel (2012). "The Mother And Seven Sons in Late Antique And Medieval Ashkenazi Judaism: Narrative Transformations and Communal Identity". Signori, Gabriela (Ed.). Dying for the Faith, Killing for the Faith: Old-Testament Faith-Warriors (1 and 2 Maccabees) in Historical Perspective. Brill. s. 129–134. ISBN 978-90-04-21104-9.
- ^ Stemberger, Günter (1992). "The Maccabees in Rabbinic Tradition". The Scriptures and the Scrolls: Studies in Honour of A.S. van der Woude on the Occasion of his 65th Birthday. E. J. Brill. s. 192–203.
- ^ Armenian Church Liturgical Calendar July 2008 2012-02-22 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ The Women's Bible Commentary. Westminster John Knox Press. 1998. s. 324. ISBN 9780664257811.
- ^ Witold Witakowski (1994), "Mart(y) Shmuni, the Mother of the Maccabean Martyrs, in Syriac Tradition", in R. Lavenant (ed.), VI Symposium Syriacum 1992: University of Cambridge, Faculty of Divinity, 30 August – 2 September 1992 (PIOS), pp. 162–163.
- ^ Yehoshua M. Grintz, Maccabees, Second Book of at Jewish Virtual Library
- ^ Joslyn-Siemiatkoski, Daniel (2009). Christian Memories of the Maccabean Martyrs. New York: Palgrave Mcmillan. s. 1. ISBN 978-0-230-60279-3.
- ^ Cobb, L. Stephanie (2020). "Martyrdom in Roman Context". Middleton, Paul (Ed.). The Wiley Blackwell Companion to Christian Martyrdom. John Wiley & Sons Ltd. ss. 92–93. ISBN 9781119099826.
- ^ Hilary of Poitiers. On the Trinity. Book IV, 16.
- ^ Patrick Henry Reardon. Creation and the Patriarchal Histories: Orthodox Christian Reflections on the Book of Genesis. Conciliar Press, 2008. pp.34-35.
- ^ Taylor Marshall, The Crucified Rabbi: Judaism and the Origins of the Catholic Christianity (Saint John Press, 2009), p. 170.
- ^ "Calendarium Romanum" (Libreria Editrice Vaticana, 1969), p. 132
- ^ "Martyrologium Romanum" (Libreria Editrice Vaticana, 2001 88-209-7210-7)
- ^ The website of Holy Trinity Russian Orthodox Church in Baltimore lists them as "Habim, Antonin, Guriah, Eleazar, Eusebon, Hadim (Halim) and Marcellus." The Seven Holy Maccabean Martyrs
- ^ Witakowski, Witold (1994). Lavenant, René (Ed.). VI Symposium Syriacum 1992: University of Cambridge, Faculty of Divinity, 30 August-2 September 1992. Orientalia Christiana analecta. Roma: Pontificio Istituto orientale. ss. 153–168. ISBN 978-88-7210-305-0.
- ^ Saint-Laurent, Jeanne N.M. (17 August 2016). "Shamuni, mother of the Seven Maccabean Martyrs". syriaca.org. 2024-10-03 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-08-29.
- ^ Thomas, Merin (2020-08-02). "Morth Shmuni, Her Seven Sons, And Eliazer". Urho, The Way (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-01-16.
- ^ Maronite Church, Fenqitho, v. 1, Lilyo of the Feast of Shmooni and Her Seven Sons
- ^ 1 Meqabyan 2:1-2 and 3:28, Standard English Version: "There was one man birthed from the tribe of Benjamin, whose name is called Maccabeus; he had three children who were handsome, and who were totally warriors ... The two brethren of Seela and Abya and Fentos came, and released them..."
- ^ The Shorter Oxford English Dictionary (Fifth edition; 2002) states that the origin of "macabre" perhaps has reference to "a miracle play containing the slaughter of the Maccabees." Volume 1, p. 1659.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
