Siloam Tüneli
Siloam Tüneli (İbranice: נִקְבַּת הַשִּׁלֹחַ, Nikbat HaShiloaḥ), diğer adıyla Hezekiya Tüneli (İbranice: תעלת חזקיהו, Te'alát Ḥizkiyáhu), tarihî bir su tüneli olup günümüzde, Kudüs'te bulunan "Davud'un Şehri" isimli bir ören yerinde bulunmaktadır. Söz konusu yapı Yahudilerin Kudüs'teki tarihi, kültürel ve dini köklerinin binlerce yıl önceye dayandığının gözler önüne seren tarihi bir anıt niteliğindedir.
Yaygın bir varsayıma göre tünel adını M.Ö. 8. yüzyıl sonları ile 7. yüzyıl başlarında Kudüs'te hüküm süren Yehuda Kralı Hezekiya'dan (Hizkiya) almaktadır. Bu yapı, İbranice Tanah'ta, 2. Krallar 20:20 ayetinde geçen "kanal" ile özdeşleştirilir.
Tanah’a göre, Kral Hezekiya, Asur ordularının yaklaşan kuşatmasına karşı Kudüs’ü düşman saldırısına karşı hazırlamak amacıyla, "Yukarı Gihon’un sularının kaynağını kapatarak, bu suları batıya doğru, doğrudan "Davud Şehri"’ne yönlendirmiştir" (2.Tarihler 32:30). Gihon kaynağının suyunu başka yöne çevirerek, Hezekiya, Sanherib komutasındaki düşman kuvvetlerinin suya erişimini engellemiştir.[1]
Tünelin öncesine ait, benzer işlev gören daha eski bir su sistemi de bulunmaktadır. Zaman zaman Siloam Kanalı olarak adlandırılan bu sistem, kısmen benzer bir amaçla inşa edilmiştir ve kökeni kadim Kenanlılar dönemine, yani Tunç Çağına dayanmaktadır.
Tünelin Hizkiya dönemine tarihlendirilmesi fikri, onun zamanında bir su tünelinin inşasını anlatan Kitab-ı Mukaddes metninden kaynaklanmaktadır.[1] Bu görüşe bilimsel destek, tünelin özgün sıvasında bulunan organik maddelerin radyokarbon tarihlendirmesi ile sarkıt ve dikitlerin uranyum-toryum yöntemiyle yapılan radyometri analizlerinden elde edilmiştir.[2] Bu tarihlendirmeler, 2011 yılında gerçekleştirilen yeni kazılarla sorgulanmış ve tünelin M.Ö. 9. yüzyıl sonları ya da 8. yüzyıl başlarına ait olabileceği öne sürülmüştür.[3][4]
Tünel, Gihon Pınarı’ndan başlayarak Siloam Havuzu’na kadar uzanmaktadır.[5][6][7] Eğer gerçekten Hezekiya döneminde inşa edilmişse, bu yapı Asur kralı Sanherib önderliğinde gerçekleşmesi beklenen bir kuşatma ihtimaline karşı Kudüs’ün hazırlık yaptığı bir döneme tarihlenmektedir. Ancak, Gihon Pınarı hâlihazırda büyük bir kule ile korunmakta ve kentin savunma duvarı sistemi içerisinde yer almaktaydı; bu da, söz konusu tünel olmaksızın da Kudüs’ün bir kuşatma durumunda yeterli suya erişebileceğini göstermektedir.
Megalim Enstitüsü Direktörü Aharon Horovitz’e göre, bu tünel mevcut su sistemine ek bir su kemeri olarak yorumlanabilir. Horovitz, bu yapının, pınarın tüm debisinin surlarla çevrili alan içerisinde – ve bu alan dahilindeki Siloam Havuzu’na kadar – yönlendirilmesi amacıyla inşa edilmiş olabileceğini belirtir. Böylelikle, dışarıdaki kuşatma kuvvetlerinin suya erişimi engellenmiş oluyordu. Hem Gihon Pınarı hem de tünelin sonunda yer alan Siloam Havuzu, kent sakinleri tarafından içme suyu kaynağı olarak kullanılmaktaydı. Kent surlarının dışında konuşlanmış birlikler ise bu kaynaklardan hiçbirine ulaşamıyordu; zira Siloam Havuzu’ndan taşan su dahi, kentin güney ucundaki surların hemen dışarısında bulunan karstik bir sistem içerisine tamamen karışarak gözden kayboluyordu. Buna karşılık, daha önceki su sistemi, kent halkı tarafından kullanılmayan tüm suyu doğuya, Kidron Vadisi’ne boşaltıyor ve bu da kuşatma kuvvetleri tarafından kullanılabilir hâle geliyordu.
Kavisli biçimde inşa edilmiş olan tünel, 533 metre uzunluğundadır. Mühendisler, tünelin iki ucu arasındaki 30 cm kot farkını kullanarak - bu da %0,06’lık bir eğime karşılık gelmektedir - suyun pınardan havuza akmasını sağlamayı başarmışlardır.
Siloam Yazıtı’na göre, tünel ana kayaya iki ayrı ekip tarafından oyularak açılmıştır; ekiplerden biri tünelin bir ucundan, diğeri ise karşı ucundan başlamış ve kazı işlemi tünelin ortasında buluşarak tamamlanmıştır. Yazıt, Osmanlı döneminde bulunduğu yerden sökülmesi esnasında zarar görmüştür. Yapılan tahribat dolayısıyla yazıtın bir kısmı okunamaz durumdadır. Ancak yazıtın bu zarar görmüş kısmında günümüzde bilinenlerin haricinde daha fazla bilgi içermiş olması da muhtemeldir. Tünelin kendisinden anlaşıldığı üzere, inşa sürecinde çeşitli yönlendirme hataları yapılmıştır.[8]
Yakın tarihli akademik çalışmalar, tünelin önceden var olan doğal bir karst oluşumunun genişletilmesiyle meydana getirilmiş olabileceği yönündeki görüşü çürütmüştür.[2] eski İsrailli mühendislerin, birbirinden zıt yönlerde kazı yapan iki ekibi yeraltında tam olarak nasıl buluşturmayı başardıkları hâlen tam anlamıyla anlaşılamamıştır. Ancak bazı araştırmacılar, bu sürecin tünelin üstünden, sağlam kayaya vurularak oluşturulan sesli sinyallerle yönlendirilmiş olabileceğini ileri sürmektedir.[2]
Keşif ve yorum
[değiştir | kaynağı değiştir]Siloam Tüneli modern dönemde ilk kez 1625 yılında Franciscus Quaresmius tarafından tanımlanmıştır.[9] Daha sonra 1838 yılında Amerikalı Kitab-ı Mukaddes araştırmacısı Edward Robinson tarafından incelenmiş,[9] ardından 1865 yılında Charles Warren tarafından keşif amaçlı araştırılmıştır.[10]
Ne Quaresmius ne de Robinson, tüneli Kral Hezekiah ile ilişkilendirmiştir.[9] Ancak 1871 yılında Warren, Siloam Havuzu’nun Kral Hezekiah tarafından kazılmış olabileceğini ileri sürmüştür.[11] 1884 yılında Siloam Yazıtı’nın keşfinin ardından, Warren şu yorumu yapmıştır:
"Bu yazıt, İbrani monarşisinin geç dönemine ait görünmektedir ve Kitab-ı Mukaddes’te Kral Hezekiya’nın Sanherib kuşatmasına yönelik hazırlıklarıyla uyumlu kabul edilebilir."[12]
Kutsal metinlerde Siloam Tüneli
[değiştir | kaynağı değiştir]Kral Hezekiya dönemine ait bir tünelden bahseden Kitab-ı Mukaddes ayetleri şunlardır:
2. Krallar 20:20:
“Hezekiya'nın krallığı dönemindeki öteki olaylar, bütün başarıları ve kente su getirdiği havuzla tüneli nasıl yaptırdığı, Yehuda krallarının tarihinde yazılı değil midir?”
2. Tarihler 32:2–4:
“Sanherib’in geldiğini ve Yeruşalim’e (Kudüs) savaş açmaya niyetlendiğini gören Hezekiya, kentin dışındaki pınarların sularını kesmek için önderleri ve askerleriyle danıştı. Onlar da onu destekledi. Büyük bir halk topluluğu bir araya geldi; tüm pınarları ve ülke boyunca akan dereleri kapattılar. ‘Asur kralları gelip bol su bulmasın,’ dediler.”
2. Tarihler 32:30:
“Hezekiya, Gihon Pınarı'nın yukarı çıkışını kapatıp suyu Davut Kenti’nin batı tarafına indiren kanalı yaptı. Yaptığı her işte başarılı oldu.”
Yeşaya 22:11:
“Davut Kenti’ni görüp büyüklüğüne tanık oldunuz. Alt havuzun suyunu bir araya topladınız. Eski havuzun suyunu almak için iki duvar arasına bir hazne yaptınız. Ama bunu yapan kişiye bakmadınız, çok önce bunu tasarlayana saygı göstermediniz.”
Bu ayetler, özellikle Gihon Pınarı’ndan suyun kent içine yönlendirilmesi ve kuşatma durumunda su kaynaklarının düşmanın erişimine kapatılmasıyla ilgili uygulamaları belgeleyerek, arkeolojik olarak "Hezekiya Tüneli" olarak tanımlanan yapıyla ilişkilendirilmektedir.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]- Siloam Yazıtı
- Kral Hezekiya
- LMLK Mührü
- Yehuda Krallığı
- İsrail Krallığı
- Boru Çalma Yeri Yazıtı
- İkinci Tapınak döneminde Kudüs
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Young, Robb Andrew (2012). Hezekiah in History and Tradition (İngilizce). Koninlijke Brill. ss. 35, 48-50.
- ^ a b c ""Tunnel engineering in the Iron Age: Geoarchaeology of the Siloam Tunnel, Jerusalem"". Journal of Archaeological Science. 200621 Eylül 2025.
- ^ Reich, Ronny (2011). The date of the Siloam Tunnel reconsidered (İngilizce). ss. 147-157.
- ^ De Groot, Alon; Fadida, Atalya (1 Kasım 2011). "The Pottery Assemblage from the RockCut Pool near the Gihon Spring". Tel Aviv. 38 (2): 158-166. doi:10.1179/033443511x13099584885501. ISSN 0334-4355.
- ^ "Pool of Siloam (1)". Holy Land Photos. Erişim tarihi: 21 Eylül 2025.
- ^ "Tunnel 1". Holy Land Photos.
- ^ "Cave of the Spring Detail". Holy Land Photos.
- ^ "Holy Land Photos". holylandphotos.org. Erişim tarihi: 21 Eylül 2025.
- ^ a b c Robinson, Edward (1857). Biblical researches in Palestine, and in the adjacent regions : a journal of travels in the year 1838. Cornell University Library. Boston : Crocker and Brewster.
- ^ Wilson, Charles William; Warren, Charles; Morrison, Walter; Stanley, Arthur Penrhyn (1871). The recovery of Jerusalem : a narrative of exploration and discovery in the city and the Holy Land. Robarts - University of Toronto. New York D. Appleton.
- ^ Wilson, Charles William; Palestine exploration fund; Warren, Charles; Morrison, Walter; Stanley, Arthur Penrhyn; Vogüé, Charles Jean Melchoir; Spiers, Richard Phené; Anderson, Samuel; Chester, Greville John (1871). The recovery of Jerusalem. A narrative of exploration and discovery in the city and the Holy Land. Oxford University. New York, D. Appleton & company.
- ^ Warren, Charles; Palestine Exploration Fund; Conder, C. R. (Claude Reignier) (1884). The survey of Western Palestine-Jerusalem. Robarts - University of Toronto. London : Palestine Exploration Fund.
