Evrimin kanıtları - Vikipedi
İçeriğe atla
Ana menü
Gezinti
  • Anasayfa
  • Hakkımızda
  • İçindekiler
  • Rastgele madde
  • Seçkin içerik
  • Yakınımdakiler
Katılım
  • Deneme tahtası
  • Köy çeşmesi
  • Son değişiklikler
  • Dosya yükle
  • Topluluk portalı
  • Wikimedia dükkânı
  • Yardım
  • Özel sayfalar
Vikipedi Özgür Ansiklopedi
Ara
  • Bağış yapın
  • Hesap oluştur
  • Oturum aç
  • Bağış yapın
  • Hesap oluştur
  • Oturum aç

İçindekiler

  • Giriş
  • 1 Ayrıca bakınız
  • 2 Kaynakça
  • 3 Konuyla ilgili yayınlar

Evrimin kanıtları

  • العربية
  • বাংলা
  • Bosanski
  • Català
  • Чӑвашла
  • English
  • Español
  • فارسی
  • Suomi
  • Galego
  • עברית
  • Hrvatski
  • Bahasa Indonesia
  • Қазақша
  • 한국어
  • Македонски
  • മലയാളം
  • Nederlands
  • پښتو
  • Português
  • Română
  • Русский
  • Українська
  • Oʻzbekcha / ўзбекча
  • Tiếng Việt
  • 中文
  • 粵語
Bağlantıları değiştir
  • Madde
  • Tartışma
  • Oku
  • Değiştir
  • Kaynağı değiştir
  • Geçmişi gör
Araçlar
Eylemler
  • Oku
  • Değiştir
  • Kaynağı değiştir
  • Geçmişi gör
Genel
  • Sayfaya bağlantılar
  • İlgili değişiklikler
  • Kalıcı bağlantı
  • Sayfa bilgisi
  • Bu sayfayı kaynak göster
  • Kısaltılmış URL'yi al
  • Karekodu indir
Yazdır/dışa aktar
  • Bir kitap oluştur
  • PDF olarak indir
  • Basılmaya uygun görünüm
Diğer projelerde
  • Vikiveri ögesi
Görünüm
Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Ortak atanın kanıtı sayfasından yönlendirildi)
Bir dizinin parçası
Evrimsel biyoloji
Darwin ispinozları (John Gould tarafından)
  • Dizin
  • Giriş
  • Ana
  • Ana hatları
  • Sözlük
  • Kanıtlar
  • Tarihçe
Süreçler ve sonuçlar
  • Popülasyon genetiği
  • Varyasyon
  • Çeşitlilik
  • Mutasyon
  • Doğal seçilim
  • Adaptasyon
  • Polimorfizm
  • Genetik sürüklenme
  • Gen akışı
  • Türleşme
  • Adaptif radyasyon
  • Karşılıklı yardımlaşma
  • Birlikte evrim
  • Birlikte yok oluş
  • Olasılık
  • Iraksama
  • Yakınsama
  • Paralel evrim
  • Soy tükenmesi
Doğal tarih
  • Yaşamın kökeni
  • Ortak ata
  • Yaşam tarihi
  • Zaman çizelgesi
  • İnsanın evrimi
    • Yakın insan evrimi
  • Filogeni
  • Biyoçeşitlilik
  • Biyocoğrafya
  • Sınıflandırma
  • Evrimsel taksonomi
  • Kladistik
  • Geçiş fosili
  • Soy tükenmesi
Evrim teorisinin tarihi
  • Genel bakış
  • Rönesans
  • Darwin öncesi
  • Darwin
  • Türlerin Kökeni
  • Modern sentez öncesi
  • Modern sentez
  • Moleküler evrimin tarihi
  • Evo-devo
  • Güncel araştırmalar
  • Türleşme tarihi
  • Paleontoloji tarihi (zaman çizelgesi)
Alanlar ve uygulamalar
  • Evrime dayalı uygulamalar
  • Biyososyal kriminoloji
  • Ekolojik genetik
  • Evrimsel estetik
  • Evrimsel antropoloji
  • Evrimsel hesaplama
  • Evrimsel ekoloji
  • Evrimsel ekonomi
  • Evrimsel epistemoloji
  • Evrimsel etik
  • Evrimsel oyun teorisi
  • Evrimsel filoloji
  • Evrimsel tıp
  • Evrimsel nöroloji
  • Evrimsel fizyoloji
  • Evrimsel psikoloji
  • Deneysel evrim
  • İstilacı genetik
  • Ada biyocoğrafyası
  • Filogenetik
  • Paleontoloji
  • Yapay seçilim
  • Türleşme üzerine laboratuvar deneyleri
  • Sosyobiyoloji
  • Sistematik
  • Evrensel Darwinizm
Toplumsal etkiler
  • Öjeni
  • Teori ve olgu olarak evrim
  • Disgenik
  • Evrim teorisinin toplumsal etkileri
  • Yaratılış–evrim tartışması
  • Teistik evrim
  • Evrime itirazlar
  • Evrime verilen destek düzeyi
  • Doğa–çevre tartışması
Kategori • Kitap
  • g
  • t
  • d

Evrimin kanıtları ve canlıların ortak atadan geldiği, bilim insanlarının uzun yıllar boyunca çeşitli alanlar ve disiplinlerde canlıların akrabalık derecesi ve ortak kökenine dair çalışmalarda ortaya çıkarılmış olup bu kanıtlar, evrimsel süreçlerin meydana geldiğini göstererek evrimin bir olgu olarak gerçekliğini doğrulamış ve Dünya üzerindeki yaşamın türlülük ve çeşitliliğine neden olan doğal süreçler hakkında bir bilgi zenginliği sağlamıştır.[1][2][3] Bu kanıtlar, yaşamın zaman içinde nasıl ve neden değiştiğini açıklayan ve bilimsel bir kuram olan modern evrimsel sentezi desteklemektedir. Evrimsel biyologlar, test edilebilir varsayımlarda bulunup hipotezleri test ederek ve nedenlerini açıklayan ve gösteren kuramlar geliştirerek ortak atayı belgelerler.

Organizmaların DNA dizilerinin karşılaştırması, filogenetik olarak birbirlerine yakın olan organizmaların filogenetik olarak birbirlerine uzak olan organizmalara kıyasla gen dizilerinde daha yüksek derecelerde benzerlikler gösterdiklerini ortaya koymuştur. Ortak ataya dair daha fazla kanıt, psödogenler gibi kalıcı bir dejenerasyona uğrayarak işlevlerini yitirmiş genlerin çalışmayan evrimsel akrabaları olan ve organizmaların yakın akrabalarında da bulunan DNA bölgelerindeki gen kalıntılarından gelir.[4]

Evrimsel süreçler hem doğada hem de laboratuvar ortamında birçok defa gözlemlenmiş olup yakın zamanda gerçekleşen yeni türleşme olayları da tespit edilmiştir.[5] Canlı türlerinde yeni özelliklerin gelişimi ve ortaya çıkması rastlantısal oluşan mutasyonlar aracılığıyla açıklanmıştır. Tür içi ve türler arası düzeyde oluşan evrim gerçeği, deneysel olarak da kanıtlanmış olup türleşme süreçleri doğada da gözlemlenmektedir.

Fosiller canlıların jeolojik devirlerdeki evrimsel gelişmelerini gösterdiği için önemli olup paleontologlar yaşamın evrimsel tarihi hakkında bilgi edinmek için fosilleri inceler. Modern türler arasındaki benzerlik derecesi canlı organizmaların yapılarının, genomlarının ve embriyo gelişimlerinin karşılaştırılmasıyla tespit edilir. Evrime dair ek veriler, biyocoğrafya alanındaki bitki ve hayvanlar ile onların coğrafi dağılım kurallarının incelenmesiyle elde edilir. Tüm bu veriler toplanarak tek bir resim halinde evrimsel hayat ağacını oluşturur.[6][7][8]

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Yaşamın evrimsel tarihi
  • Evrim zaman çizelgesi

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ AAAS Konseyi, AAAS Kararı: Evrim Teorisinin Bugünkü Bilimsel Durumu 17 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce) . Advancement of Science Amerikan Derneği . (26 Aralık, 1922) Arşivlenmiş . orijinali 20 Ağustos 2011 tarihli
    • Advancement of Science Amerikan Derneği (16 Şubat 2006). Arşivlenmiş. Oluşturulma tarihi, 20 Ağustos 2011.
  2. ^ author., Spilsbury, Louise,. What is evolution?. ISBN 978-0-7502-9799-8. OCLC 961275629. 
  3. ^ Mayr, Ernst (2001). What evolution is. New York: Basic Books. ISBN 0-465-04425-5. OCLC 47443814. 16 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ekim 2021. 
  4. ^ Mount DM. (2004). Bioinformatics: Sequence and Genome Analysis (2nd ed.). Cold Spring Harbor Laboratory Press: Cold Spring Harbor, NY.. ISBN 0-87969-608-7.
  5. ^ Türleşmenin Gözlenen Örnekleri 29 Ağustos 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce) . TalkOrigins.org Arşiv . Arşivlenmiş orijinal 21 Ağustos 2011.
  6. ^ Morfolojik kanıtlar 13 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Evrimin kanıtı. State Darwin Müzesi. Arşivlenmiş orijinal 20 Ağustos 2011 dan.
  7. ^ Embriyolojik kanıtı 4 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Evrimin Kanıtı. State Darwin Müzesi. Arşivlenmiş orijinal 20 Ağustos 2011.
  8. ^ Biyocoğrafik Kanıt 4 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Evrim Kanıtı. State Darwin Müzesi. Arşivlenmiş orijinal 20 Ağustos 2011 dan.

Konuyla ilgili yayınlar

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Biological science. Oxford. 2002. 
  • Clegg, C.J. (1998). Genetics & evolution. Londra: J. Murray. ISBN 978-0-7195-7552-5. 
  • Coyne, Jerry A. (2009). Why Evolution is True. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-923084-6. 
  • Darwin, Charles 24 November 1859. On the Origin of Species by means of Natural Selection or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life. London: John Murray, Albemarle Street. 502 pages. Reprinted: Gramercy (22 May 1995). 0-517-12320-7
  • Dawkins, Richard (2009). The Greatest Show on Earth: The Evidence for Evolution. Bantam Press. ISBN 978-1-4165-9478-9. 
  • Endler, John A. (1986). Natural selection in the wild. New Jersey: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-08387-2. 
  • Fitzhugh, Kirk (2006). "-1-'Evidence' For Evolution Versus 'Evidence' For Intelligent Design: Parallel Confusions". Natural History Museum of Los Angeles County. 12 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  • Grant, Peter R.; Grant, B. Rosemary (2014). 40 Years of Evolution: Darwin's Finches on Daphne Major Island. Princeton University Press. s. 432. ISBN 978-0691160467. 
  • Hill, A.; Behrensmeyer, A. K. (1980). Fossils in the making: vertebrate taphonomy and paleoecology. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-04169-8. 
  • Kluge, Arnold G. (1999). "The Science of Phylogenetic Systematics: Explanation, Prediction and Test". Cladistics. 15 (4): 429-436. doi:10.1111/j.1096-0031.1999.tb00279.x. hdl:2027.42/73926 Özgürce erişilebilir. 
  • Laurin, Michel (2000). "Early tetrapod evolution" (PDF). Tree. 15 (3): 118-123. doi:10.1016/s0169-5347(99)01780-2. PMID 10675932. 22 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi10 Kasım 2017. 
  • Mayr, Ernst (2001). What evolution is. New York: Basic Books. ISBN 978-0-465-04426-9. 
  • Paul, C.R.C.; Donovan, S.K. (1998). The adequacy of the fossil record. New York: John Wiley. ISBN 978-0-471-96988-4. 
  • Prothero, Donald (2007). Evolution: What the Fossils Say and Why it Matters. Columbia University Press. ISBN 978-0231139625. 
  • Shubin, Neil (2008). Your Inner Fish:A Journey Into the 3.5 Billion-Year History of the Human Body. Random House. ISBN 978-0-375-42447-2. 
  • Sober, Elliott (2008). Evidence and Evolution: The logic behind the science. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-87188-4. 
Taslak simgesiEvrim ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.
  • g
  • t
  • d
Evrimsel biyoloji
  • Giriş
  • Ana hatlar
  • Evrimsel tarih kronolojisi
  • Yaşamın evrimsel tarihi
  • Dizin
Evrim
  • Abiyogenez
  • Adaptasyon
  • Adaptif radyasyon
  • Diğerkâmlık
    • Hile yapmak
    • Karşılıklı
  • Baldwin etkisi
  • Kladistik
  • Birlikte evrim
    • Mutualizm
  • Ortak ata
  • Yakınsak evrim
  • Iraksak evrim
  • Yeryüzündeki ilk yaşam
  • Evrimin kanıtları
  • Evrimsel silahlanma yarışı
  • Evrimsel baskı
  • Eksaptasyon
  • Soy tükenmesi
    • Yok oluş
  • Homoloji
  • Son evrensel ortak ata
  • Makro evrim
  • Mikro evrim
  • Uyumsuzluk
  • Adaptif olmayan radyasyon
  • Panspermia
  • Paralel evrim
  • Sinyalizasyon teorisi
    • Handikap ilkesi
  • Türleşme
    • Tür
    • Tür kompleksi
    • Türler sorunu
  • Taksonomi
  • Seçilim birimleri
    • Gen merkezli evrim görüşü
  • Varoluş mücadelesi
Popülasyon
genetiği
  • Yapay seçilim
  • Biyoçeşitlilik
  • Evrimsel olarak istikrarlı strateji
  • Fisher prensibi
  • Uyum başarısı
    • Kapsayıcı
  • Gen akışı
  • Genetik sürüklenme
  • Akraba seçilimi
    • Ebeveyn yatırımı
    • Ebeveyn-yavru çatışması
  • Mutasyon
  • Popülasyon
  • Doğal seçilim
  • Eşeysel dimorfizm
  • Cinsel seçilim
    • Eş seçimi
  • Sosyal seçilim
  • Trivers-Willard hipotezi
  • Varyasyon
Gelişim
  • Kanalizasyon
  • Evrimsel gelişim biyolojisi
  • Genetik asimilasyon
  • İnversiyon
  • Modülerlik
  • Fenotipik plastisite
Taksonlara
göre evrim
  • Bakteriler
  • Kuşlar
    • köken
  • Brachiopodalar
  • Yumuşakçalar
    • Kafadan bacaklılar
  • Dinozorlar
  • Balıklar
  • Mantarlar
  • Böcekler
    • Kelebekler
  • Memeliler
    • kediler
    • köpekgiller
      • kurtlar
      • köpekler
    • sırtlangiller
    • yunuslar ve balinalar
    • atlar
    • kangurugiller
    • primatlar
      • insanlar
      • lemurlar
    • deniz inekleri
  • Bitkiler
    • tozlayıcı aracılı
  • Sürüngenler
  • Örümcekler
  • Dört üyeliler
  • Virüsler
Organlara
göre evrim
  • Hücreler
  • DNA
  • Kamçı
  • Ökaryotlar
    • simbiyogenez
    • kromozom
    • endomembran sistemi
    • mitokondri
    • çekirdek
    • plastitler
  • Hayvanlarda
    • göz
    • kıl
    • kulak kemikleri
    • sinir sistemleri
    • beyin
Sürece
göre evrim
  • Yaşlanma
    • ölüm
    • programlanmış hücre ölümü
  • Kuşların uçuşu
  • Biyolojik karmaşıklık
  • Karşılıklı yardımlaşma
  • Renkli görme
    • primatlarda
  • Duygular
  • Empati
  • Etik
  • Gerçek sosyal yaşam
  • Bağışıklık sistemi
  • Metabolizma
  • Tek eşlilik
  • Ahlak
  • Mozaik evrim
  • Çok hücrelilik
  • Eşeyli üreme
    • Gamet farklılaşması/cinsiyetler
    • Yaşam döngüleri/nükleer evreler
    • Çiftleşme tipleri
    • Mayoz
    • Biyolojik cinsiyet belirleme
  • Yılan zehri
Tempo ve biçimler
  • Tedricilik/Sıçramalı evrim/Sıçramacılık
  • Mikromutasyon/Makromutasyon
  • Üniformitaryanizm/Katastrofizm
Türleşme
  • Allopatrik
  • Anagenez
  • Katagenez
  • Kladogenez
  • Ortak türleşme
  • Ekolojik
  • Hibrit
  • Ekolojik olmayan
  • Parapatrik
  • Peripatrik
  • Takviye
  • Simpatrik
Tarih
  • Rönesans ve Aydınlanma Çağı
  • Türlerin transmutasyonu
  • David Hume
    • Tabiî Din Üzerine Diyaloglar
  • Charles Darwin
    • Türlerin Kökeni
  • Paleontoloji tarihi
  • Geçiş fosili
  • Karışmalı kalıtım
  • Mendel genetiği
  • Darwinizmin tutulması
  • Modern evrimsel sentez
  • Moleküler evrimin tarihçesi
  • Genişletilmiş evrimsel sentez
Felsefe
  • Darwinizm
  • Alternatifler
    • Katastrofizm
    • Lamarkizm
    • Ortogenez
    • Mutasyonizm
    • Sıçramacılık
    • Yapısalcılık
      • Spandrel
    • Teistik
    • Vitalizm
  • Biyolojide teleoloji
Alakalı
  • Biyocoğrafya
  • Ekolojik genetik
  • Grup seçilimi
    • Kültürel evrim
    • Kültürel grup seçimi
    • İkili kalıtım teorisi
  • Hologenom evrimi teorisi
  • Kayıp kalıtım problemi
  • Moleküler evrim
  • Astrobiyoloji
  • Filogenetik
    • Ağaç
  • Polimorfizm
  • Eobiont
  • Sistematik
  • Transgenerasyonel epigenetik kalıtım
  • Kategori Kategori
  • Commons sayfası Commons
  • VikiProje Vikiproje
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Evrimin_kanıtları&oldid=35978856" sayfasından alınmıştır
Kategoriler:
  • Evrim taslakları
  • Biyolojik evrim
  • Evrimsel biyoloji
Gizli kategoriler:
  • Webarşiv şablonu wayback bağlantıları
  • ISBN sihirli bağlantısını kullanan sayfalar
  • Tüm taslak maddeler
  • Sayfa en son 00.18, 4 Eylül 2025 tarihinde değiştirildi.
  • Metin Creative Commons Atıf-AynıLisanslaPaylaş Lisansı altındadır ve ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak Kullanım Şartlarını ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursunuz.
    Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Wikimedia Foundation, Inc. tescilli markasıdır.
  • Gizlilik politikası
  • Vikipedi hakkında
  • Sorumluluk reddi
  • Davranış Kuralları
  • Geliştiriciler
  • İstatistikler
  • Çerez politikası
  • Mobil görünüm
  • Wikimedia Foundation
  • Powered by MediaWiki
Evrimin kanıtları
Konu ekle