Nikiforos Hanedanı döneminde Bizans İmparatorluğu
Bizans İmparatorluğu | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 802-813 | |||||||||
 I. Mihail'in tahttan indirilmesinin ardından Doğu Roma İmparatorluğu (813) | |||||||||
| Başkent | Konstantinopolis | ||||||||
| Yaygın dil(ler) | Orta Çağ Yunancası | ||||||||
| Resmî din | Hristiyanlık | ||||||||
| Hükûmet | Monarşi | ||||||||
| İmparator | |||||||||
| |||||||||
| Tarihçe | |||||||||
| |||||||||
| |||||||||
Nikiforos Hanedanının Doğu Roma İmparatorluğundaki saltanatı, İmparatoriçe Atinalı İrini'nin 802'de tahttan indirilmesiyle beraber başlamıştır. İrini'nin yerine hanedana ismini veren I. Nikiforos, Doğu Roma tahtına geçmiştir. İmparatorluk; kısa süreli olan bu hanedanlığın döneminde, önceki devirlere kıyasla daha zayıf ve istikrarsız bir hale girmiş ve malî bunalımlar varlığını sürdürmüştür.[1]
İmparatorluk, bu dönemde sürekli olarak iki taraflı (Bulgaristan ve Abbasîler) bir savaş halinin içerisindeydi ve bu durum, ülkenin kaynaklarını tüketmekteydi. I. Nikiforos (s. 802-811), selefleri gibi Bulgarlar ile olan savaş devam ederken vefat etmiştir. Bunun yanı sıra, Papa III. Leo'nun 800 yılında Roma'daki Eski Aziz Petrus Bazilikası'nda Şarlman'a Kutsal Roma İmparatoru olarak taç giydirmesi neticesinde Avrupa'nın batısında Roma İmparatorluğu'nun mirası üzerinde hak iddia eden yeni bir yapı ortaya çıkmıştır. Böylece, Doğu Roma İmparatorluğu'nun batı üzerindeki nüfuzunun azalması trendi artarak devam etmiştir.
I. Nikiforos (802-811)
[değiştir | kaynağı değiştir]I. Nikiforos, imparator olarak tahta çıkmadan evvel logothete tou geneikou (maliye bakanlığı olarak kabul edilebilecek bir imparatorluk makamı) olarak görev yapmıştı[2] ve İrini'nin yerine imparator olduktan sonra, derhal bir dizi malî reform tatbik etmeye başlamıştır. Selefi döneminde uygulanan vergilerin indirilmesi veya hiç alınmaması politikasını terk ederek vergilerin düzenli bir şekilde toplanmasını sağlamıştır.[2][3] İmparator, idarî reformlar kapsamında Thema sistemini yeniden düzenlenmiş ve yeni themalar (örneğin: Selanik) kurdurmuştur. Ayrıca saltanatı esnasında, karada görev yapan askerlerin haricinde ilk defa donanma mensuplarına da arazi tevcihi yapılmıştır.[3] Ülke içerisinde istikrarı sağlayabilmek için Anadolu'dan Balkanlara nüfus nakli gerçekleştirilmiştir.[2][3] 803'te isyan eden Anadolu orduları başkomutanı Bardanes Turkos'un ayaklanmasını[4] ortadan kaldırmayı başaran I. Nikiforos, kendisini kısa süre içinde Harun Reşid ile savaşırken bulmuştur. 805'te Krasos Muharebesi'nde Abbasî ordusuna karşı ağır bir yenilgi almıştır. Abbasîler, ertesi sene (806) Tyana, Herakleia ve İkonium gibi önemli Anadolu kentlerini ele geçirmişlerdir.[5] Bunun üzerine barış istemek zorunda kalan I. Nikiforos, hem ülkesi için haraç hem de kendisi ve oğlu adına baş parası-cizye verme şartıyla Harun Reşid ile sulh yapmıştır.[3][5]
Bulgaristan'ın başına geçen Krum'un Balkanlardaki imparatorluk yerleşimlerine saldırmaya başlamasıyla Bulgar savaşı başlamıştır. I. Nikiforos, 811'de ordusuyla Bulgarların üzerine yürümüş ve birkaç zafer kazanmaya muvaffak olmuştur. Bulgarların başkenti Pliska'ya girmiş ve kenti ateşe vermiştir. Ardından Bulgar ordusunu takip etmeye başlamış fakat ordusuyla beraber pusuya düşmüştür. Yaşanan muharebe neticesinde, I. Nikiforos hayatını kaybetmiştir (26 Temmuz 811). Nikiforos, böylece Valens'in ardından savaşta vefat eden ikinci Doğu Roma İmparatoru olmuştur.[2][3]
Nikiforos'un halefleri (811-813)
[değiştir | kaynağı değiştir]Nikiforos'un muharebe alanında vefat etmesi sonucunda, 803 senesinde eş-imparator ilan etmiş olduğu[2] oğlu Stavrakios tahta çıkmıştır (811). Stavrakios, babasının vefat ettiği Pliska Muharebesi'nde ağır yaralanmış fakat adamlarıyla beraber savaş alanını terk ederek Adrianopolis'e gidebilmiştir. İmparatorun yaralarından ötürü kısa sürede vefat edeceği düşünüldüğünden (ve çocuğu olmadığından) bir varis seçmesi zaruriyeti ortaya çıkmıştır. Başkentte varislik hususunda imparatorun eşi Atinalı Theofano ve imparatorun kız kardeşi Prokopia liderliğinde iki hizip ortaya çıkmıştır. Ordunun ve senatonun desteğini almayı başaran Prokopia, eşi Mihail'i imparator ilan ettirmiştir. Aynı gün (2 Ekim 811), Konstantinopolis Patriği I. Nikiforos'un Mihail'e Ayasofya'da taç giydirmesi sonucunda Stavrakios, tahtını terk etmiş ve manastıra kapanmıştır. Birkaç ay sonra da vefat etmiştir.[3]
| Bizans İmparatorluğu tarihi dizisinin bir parçası |
|---|
 |
| Öncül |
| Erken dönem (330-717) |
| Orta dönem (717-1204) |
| Geç dönem (1204-1453) |
| Konularına göre |
| Kronoloji |
I. Mihail, pek çok konuda kayınpederi I. Nikiforos'tan farklı bir siyaset izlemiştir. Kayınpederinin malî tasarruf politikasını terk ederek başta dinî kurumlar olmak üzere pek çok yere bağışlarda bulunarak hazinenin tekrardan boşalmasına sebebiyet vermiştir. Papa tarafından imparator ilan edilen Şarlman'a karşı da daha müsamahakâr bir siyaset gütmüş ve kendisinin imparatorluğunu tanımıştır. Fakat Şarlman sadece imparator sıfatıyla anılırken I. Mihail, Romalıların İmparatoru sıfatıyla anılmıştır. Böylece imparatorluk meselesi, iki tarafında karşılıklı tavizleriyle bir çözüme bağlanmıştır.[2][3]
Bulgar Hanı Krum, 812'den itibaren Doğu Roma topraklarına tekrar saldırmaya başlamış ve ele geçirdiği kentlerdeki ahaliyi tehcir etmiştir. Bulgarlar ile savaş kararı alan I. Mihail, 22 Haziran 813'te Versinikia'da harbe tutuşmuş fakat Anatolikon strategosu (thema valisi) Leon'un kendisine ihanet ederek emrindeki kuvvetleri savaş alanından çekilmesi nedeniyle harbi kaybetmiştir.[3] Muharebenin kaybedilmesi ve ikonoklast hareketin örgütlenmesi sonucunda[2] I. Mihail, tahttan indirilmiş ve Nikiforos hanedanı nihayete ermiştir (Temmuz 813).
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Jenkins. Byzantium The Imperial Centuries AD 610-1071. p. 117
- ^ a b c d e f g Gregory, Timothy Edward (2024) [2010]. Bizans Tarihi. Ermert, Esra tarafından çevrildi. Yapı Kredi Yayınları. ss. 222-226. ISBN 978-975-08-1507-2.
- ^ a b c d e f g h Ostrogorsky, Georg (2006). Bizans Devleti Tarihi. Işıltan, Fikret tarafından çevrildi. Türk Tarih Kurumu Yayınları. ss. 173-187. ISBN 975-16-0348-X.
- ^ Koçak, Talat (2015). "Bizans (Doğu Roma) İmparatorluğu'nda Türk Kökenli Bir Komutan: Bardanes Tourkos ve İsyanı" (PDF). Journal of History Studies28 Kasım 2025.
- ^ a b "HÂRÛNÜRREŞÎD". TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim tarihi: 28 Kasım 2025.
