Sıçramalı evrim

Sıçramalı evrim veya kesintili denge, çoğu türlerin jeolojik tarihlerinde "staz" adı verilen ve bazen milyonlarca yıl süren "durağanlık" veya "yavaşlama" dönemleri boyunca ancak çok az bir evrimsel değişim geçirip genelde "durağan" kaldıklarını öne süren bir evrimsel biyoloji kuramıdır. Önemli bir evrimsel değişiklik olduğunda sıçramalı evrim kuramı, bu değişimlerin ve kladogenez olarak adlandırılan jeolojik anlamda hızlı türleşme ve dallanma olayların çok nadir olarak görüldüklerini öne sürer. Kladogenez, bir türün yavaş yavaş başka bir türe dönüşmesi yerine bir türün iki farklı türe ayrıldığı bir süreci ifade eder.^[1]

Sıçramalı evrim çoğunlukla, evrimin anagenez olarak adlanırılan tüm soy çizgileri boyunca yavaş yavaş değişimlerle kademeli ve düzgün bir şekilde gerçekleştiğini öne süren filetik gradualizm teorisinin karşıtı olarak gösterilir. Bu görüşe göre, evrim, genellikle düz ve sürekli bir şekilde görülüyor.

1972 yılında paleontolog Niles Eldredge ve Stephen Jay Gould bir dönüm noktası olan çalışmalarını yayınlayarak bu teoriyi geliştirmişler ve buna sıçramalı evrim ismini koymuşlardır.^[2] Onların bu çalışması Ernst Mayr'ın coğrafi türleşme teorisi,^[3] Isador Michael Lerner'in gelişimsel ve genetik homeostazi (dengeleşim) teorisi^[4] ve bunların yanı sıra kendi ampirik araştırmaları üzerine kurulmuştur.^[5]^[6] Eldredge ve Gould, çoğunlukla Charles Darwin'e atfedilen gradual aşama ve kademelerin fosil kayıtlarda pratik olarak görülmediklerini ve fosil türlerin evrim tarihleri boyunca durağan bir staz döneminin hakim olduğunu öne sürmüşlerdir.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

^ Gould, Stephen Jay, & Eldredge, Niles (1977). "Punctuated equilibria: the tempo and mode of evolution reconsidered." 24 Haziran 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Paleobiology 3 (2): 115-151. (p.145)
^ Eldredge, Niles and S. J. Gould (1972). "Punctuated equilibria: an alternative to phyletic gradualism" 12 Haziran 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. In T.J.M. Schopf, ed., Models in Paleobiology. San Francisco: Freeman Cooper. pp. 82-115. Reprinted in N. Eldredge Time frames. Princeton: Princeton Univ. Press, 1985, pp. 193-223 22 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
^ Mayr, Ernst (1954). "Change of genetic environment and evolution" 3 Ağustos 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. In J. Huxley, A. C. Hardy and E. B. Ford. Evolution as a Process. London: Allen and Unwin, pp. 157-180.
^ Lerner, Israel Michael (1954). Genetic Homeostasis. New York: John Wiley.
^ Eldredge, Niles (1971). "The allopatric model and phylogeny in Paleozoic invertebrates" (PDF). Evolution. 25 (1). ss. 156-167. doi:10.2307/2406508. JSTOR 2406508. 13 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi20 Kasım 2011.
^ Gould, S. J. (1969). "An evolutionary microcosm: Pleistocene and Recent history of the land snail P. (Poecilozonites) in Bermuda". Bull. Mus. Comp. Zool. Cilt 138. ss. 407-532.

Konuyla ilgili yayınlar

Adler, J. ve Carey, J. (1982) "Evrimin Gizemleri"7 Kasım 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Newsweek, Mart 29, 1982. (İngilizce)
Brett, C. E., L. C. Ivany, and K. M. Schopf (1996). "Koordineli staz: Genel bir bakış". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 127 (1–4). ss. 1-20. doi:10.1016/S0031-0182(96)00085-5. (İngilizce)
Erwin, D. H. ve R. L. Anstey (1995) Fosil kayıtlarda türleşmeye dair yeni yaklaşımlar. New York : Columbia Üniversitesi Baskıevi. (İngilizce)

Dış bağlantılar

Opus 20030 Nisan 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - yazar Stephen Jay Gould (İngilizce)
Sıçramalı Evrim20 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - yazar Stephen Jay Gould (İngilizce)
Filetik Gradualizmin Bir Alternatifi: Sıçramalı Evrim12 Haziran 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - yazarlar Niles Eldredge ve Stephen Jay Gould (İngilizce)
Kesintili Denge: Evrimleşme Hızı ve Biçimleri Tartışmaları24 Haziran 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - yazarlar Stephen Jay Gould ve Niles Eldredge (İngilizce)

[Gould&Eldredge1977-1] Gould, Stephen Jay, & Eldredge, Niles (1977). "Punctuated equilibria: the tempo and mode of evolution reconsidered." 24 Haziran 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Paleobiology 3 (2): 115-151. (p.145)

[pe1972-2] Eldredge, Niles and S. J. Gould (1972). "Punctuated equilibria: an alternative to phyletic gradualism" 12 Haziran 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. In T.J.M. Schopf, ed., Models in Paleobiology. San Francisco: Freeman Cooper. pp. 82-115. Reprinted in N. Eldredge Time frames. Princeton: Princeton Univ. Press, 1985, pp. 193-223 22 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..

[Mayr1954-3] Mayr, Ernst (1954). "Change of genetic environment and evolution" 3 Ağustos 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. In J. Huxley, A. C. Hardy and E. B. Ford. Evolution as a Process. London: Allen and Unwin, pp. 157-180.

[4] Lerner, Israel Michael (1954). Genetic Homeostasis. New York: John Wiley.

[eldredge1971-5] Eldredge, Niles (1971). "The allopatric model and phylogeny in Paleozoic invertebrates" (PDF). Evolution. 25 (1). ss. 156-167. doi:10.2307/2406508. JSTOR 2406508. 13 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi20 Kasım 2011.

[6] Gould, S. J. (1969). "An evolutionary microcosm: Pleistocene and Recent history of the land snail P. (Poecilozonites) in Bermuda". Bull. Mus. Comp. Zool. Cilt 138. ss. 407-532.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

g t d Türleşme
Temel kavramlar	Tür · Ekoton · Kronotür · Türleşme
Türleşme şekilleri	Allopatrik · Heteropatrik · Peripatrik · Parapatrik · Simpatrik · Poliploitlik · Paleopoliploid
Etki eden mekanizmalar	Adaptasyon · Cinsel seçilim · Sınıflandırıcı eşleşme · Sıçramalı evrim · Hibrit türleşmesi
Ara aşamalar	Melez · Özdeşik türler öbeği · Halka tür · Haldane kuralı

g t d Evrimsel biyoloji
Giriş Ana hatlar Evrimsel tarih kronolojisi Yaşamın evrimsel tarihi Dizin
Evrim	Abiyogenez Adaptasyon Adaptif radyasyon Diğerkâmlık Hile yapmak Karşılıklı Baldwin etkisi Kladistik Birlikte evrim Mutualizm Ortak ata Yakınsak evrim Iraksak evrim Yeryüzündeki ilk yaşam Evrimin kanıtları Evrimsel silahlanma yarışı Evrimsel baskı Eksaptasyon Soy tükenmesi Yok oluş Homoloji Son evrensel ortak ata Makro evrim Mikro evrim Uyumsuzluk Adaptif olmayan radyasyon Panspermia Paralel evrim Sinyalizasyon teorisi Handikap ilkesi Türleşme Tür Tür kompleksi Türler sorunu Taksonomi Seçilim birimleri Gen merkezli evrim görüşü Varoluş mücadelesi
Popülasyon genetiği	Yapay seçilim Biyoçeşitlilik Evrimsel olarak istikrarlı strateji Fisher prensibi Uyum başarısı Kapsayıcı Gen akışı Genetik sürüklenme Akraba seçilimi Ebeveyn yatırımı Ebeveyn-yavru çatışması Mutasyon Popülasyon Doğal seçilim Eşeysel dimorfizm Cinsel seçilim Eş seçimi Sosyal seçilim Trivers-Willard hipotezi Varyasyon
Gelişim	Kanalizasyon Evrimsel gelişim biyolojisi Genetik asimilasyon İnversiyon Modülerlik Fenotipik plastisite
Taksonlara göre evrim	Bakteriler Kuşlar köken Brachiopodalar Yumuşakçalar Kafadan bacaklılar Dinozorlar Balıklar Mantarlar Böcekler Kelebekler Memeliler kediler köpekgiller kurtlar köpekler sırtlangiller yunuslar ve balinalar atlar kangurugiller primatlar insanlar lemurlar deniz inekleri Bitkiler tozlayıcı aracılı Sürüngenler Örümcekler Dört üyeliler Virüsler
Organlara göre evrim	Hücreler DNA Kamçı Ökaryotlar simbiyogenez kromozom endomembran sistemi mitokondri çekirdek plastitler Hayvanlarda göz kıl kulak kemikleri sinir sistemleri beyin
Sürece göre evrim	Yaşlanma ölüm programlanmış hücre ölümü Kuşların uçuşu Biyolojik karmaşıklık Karşılıklı yardımlaşma Renkli görme primatlarda Duygular Empati Etik Gerçek sosyal yaşam Bağışıklık sistemi Metabolizma Tek eşlilik Ahlak Mozaik evrim Çok hücrelilik Eşeyli üreme Gamet farklılaşması/cinsiyetler Yaşam döngüleri/nükleer evreler Çiftleşme tipleri Mayoz Biyolojik cinsiyet belirleme Yılan zehri
Tempo ve biçimler	Tedricilik/Sıçramalı evrim/Sıçramacılık Mikromutasyon/Makromutasyon Üniformitaryanizm/Katastrofizm
Türleşme	Allopatrik Anagenez Katagenez Kladogenez Ortak türleşme Ekolojik Hibrit Ekolojik olmayan Parapatrik Peripatrik Takviye Simpatrik
Tarih	Rönesans ve Aydınlanma Çağı Türlerin transmutasyonu David Hume Tabiî Din Üzerine Diyaloglar Charles Darwin Türlerin Kökeni Paleontoloji tarihi Geçiş fosili Karışmalı kalıtım Mendel genetiği Darwinizmin tutulması Modern evrimsel sentez Moleküler evrimin tarihçesi Genişletilmiş evrimsel sentez
Felsefe	Darwinizm Alternatifler Katastrofizm Lamarkizm Ortogenez Mutasyonizm Sıçramacılık Yapısalcılık Spandrel Teistik Vitalizm Biyolojide teleoloji
Alakalı	Biyocoğrafya Ekolojik genetik Grup seçilimi Kültürel evrim Kültürel grup seçimi İkili kalıtım teorisi Hologenom evrimi teorisi Kayıp kalıtım problemi Moleküler evrim Astrobiyoloji Filogenetik Ağaç Polimorfizm Eobiont Sistematik Transgenerasyonel epigenetik kalıtım
Kategori Commons Vikiproje