Kıztaşı
Στήλη του Μαρκιανού | |
 Kıztaşı sütun başlığı | |
 | |
| Genel bilgiler | |
|---|---|
| Durum | Ayakta |
| Tür | Sütun |
| Mimari tarz | Roma mimarisi Erken Bizans mimarisi |
| Konum | Fatih, İstanbul Türkiye |
| Koordinatlar | 41°00′56″K 28°57′01″D / 41.01556°K 28.95028°D |
| Adını aldığı | Marcianus |
| Tamamlanma | 450–457 |
| Yükseklik | |
| Yükseklik | 17 m |
| Mimari | Korint düzeni |
Kıztaşı ya da Markianos Sütunu (Yunanca: Στήλη του Μαρκιανού, Stíli tou Markianoú),[1] İstanbul'un Fatih ilçesinde bulunan, Doğu Roma İmparatoru Marcianus’un (hükümdarlığı 450–457) onuruna dikilmiş bir anıtsal sütundur.[2] Yapı, Bizans döneminden günümüze büyük ölçüde korunarak ulaşan az sayıdaki imparatorluk anıtlarından biridir.
Tarihi
[değiştir | kaynağı değiştir]Sütun, imparator Marcianus’un tahta çıkışının ardından, Konstantinopolis şehrinin praefectus urbi’si (şehir valisi) Tatianus tarafından 450–457 yılları arasında inşa ettirilmiştir. Yapı, dönemin önemli kamusal alanlarından birinde yer alıyor ve olasılıkla küçük bir forum ya da meydanın merkezinde bulunuyordu.[3] İstanbul'un Fethi'nden sonra kurulan ilk Türk mahalleleri arasında “Kıztaşı Mahallesi” olarak adı geçmiştir. Uzunca bir süre Saraçhanebaşı'nda Yeniçeri odalarında bir evin bahçesinde kalmıştır. 1908'deki büyük Çırçır yangını sonrasında çevresi temizlenmiş ve bugünkü görünümüne kavuşmuştur.
Mimari özellikler
[değiştir | kaynağı değiştir]Sütun, tek parça kırmızımsı gri Mısır granitinden yapılmıştır. Yaklaşık 17 metre yüksekliğinde olup, üst kısmında Korint başlıklı bir impost bloğu bulunur.[2] Sütun gövdesi, tek parça cilalı granitten yapılmıştır. Dairesel formu yukarıya doğru hafifçe incelir. Üzerinde oluk (flüt) bulunmaz; düz yüzeylidir. Gövdenin kuzey cephesinde, demir çemberlerle yapılmış takviye izleri modern dönemde eklenmiştir. Sütunun üst kısmında Korint tarzı bir başlık (kapitel) yer alır. Başlık, dört köşesinde kıvrık akanthus yapraklarıyla süslenmiştir. Başlığın üstünde bir impost bloğu bulunur; bu bloğun üzerinde zamanında Marcianus’un bronz bir heykeli yer alıyordu.[4] Bazı araştırmacılar, günümüzde Barletta’da bulunan ünlü bronz “Colossus of Barletta” heykelinin aslında bu sütunun tepesindeki Marcianus heykeli olabileceğini öne sürmüştür.[4]
Kıztaşı’nın mimari düzeni, Roma İmparatorluğu’ndaki imparatorluk sütunlarının geç dönemiyle uyumludur. Mısır’dan getirilen granit sütun, başkent Konstantinopolis’teki diğer anıt sütunlarla—örneğin Konstantin sütunu ve Arcadius sütunu ile—biçimsel benzerlik taşır. Bizans dönemi mimarisi açısından sütun, klasik formun Hristiyan sembolizmiyle birleştiği erken örneklerden biri olarak kabul edilir.[5]
İşlev ve anlam
[değiştir | kaynağı değiştir]Bizans’ta onur sütunları, imparatorun zaferini, yönetim kudretini ve Tanrı’nın koruması altındaki imparatorluk düzenini simgeleyen anıtlardı.[5] Kıztaşı da bu geleneğin bir parçası olarak, hem Marcianus’un şehre katkılarını ölümsüzleştirmek hem de Konstantinopolis’in imparatorluk kimliğini pekiştirmek amacıyla dikilmiştir.
Halk inanışları
[değiştir | kaynağı değiştir]Osmanlı döneminde sütun, halk arasında “tılsımlı taş” olarak anılmıştır. Evliya Çelebi, Seyahatnâme’sinde “Saraçhane başında göğe yükselen bir taş sütun ve içinde yatan kral kızı” efsanesini aktarır.[4] Ayrıca bir başka rivayete göre, taşı bir genç kız taşırken yolda bir cin tarafından durdurulmuş, taşı kaldıramayınca sütun orada kalmış ve “Kıztaşı” adı bu olaydan doğmuştur.[3]
Günümüzdeki durumu
[değiştir | kaynağı değiştir]Kıztaşı, bugün Fatih ilçesinde küçük bir meydanda yer almakta olup, çevresi düzenlenmiş ve ziyarete açıktır.[3] Sütun büyük ölçüde orijinal taş malzemesini korumaktadır; yalnızca üstündeki heykel kaybolmuştur. İstanbul'daki en eski Bizans anıtlarından biri olarak, hem mimari hem kültürel değer taşımaktadır.[5]
Özellikleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Kızıl-gri Mısır granitinden iki parça olarak yapılmıştır. Kaidesi dört yüzlüdür ve beyaz mermerden yapılmıştır. Her üç yüzündeki madalyonlar Yunan haçları ile bezenmiştir. Kaidesinde Nike heykelinin bulunuşundan ötürü halk arasında Kıztaşı olarak bilinmektedir. Kadesinin batı yüzünde bir de kitabe bulunmaktadır. Kitabede Latince olarak şu metin yazılıdır:
| “ | PRINCIPIS HANC STATVAM MARCIANI
CERNE FORVMQVE PRAEFECTVS VOVIT QVOD TATIANVS OPVS |
„ |
Metnin çevirisi şöyledir: "İşte bu imparator (birinci yurttaş) Marcianus'un anıtıdır / Ki Tatianus bu eseri adamıştır".[2]
Sütunun üzerinde ise bir Korint başlığı bulunmaktadır. Başlığın İmparator Markianos'un heykellerinden birinin kaidesi olması muhtemeldir. Sütunun üzerinde bulunan ve İmparator Marcanius'a ait bronz heykelin 13. yüzyılda Venedikliler tarafından İstanbul'dan Bari'ye götürüldüğü ve şu an orada bulunan Barletta heykeli olduğu söylenmektedir.
Galeri
[değiştir | kaynağı değiştir]-
Sütunun kaidesi -
Sütunun kaidesi -
Sütunun kaidesi -
Sütunun başındaki kartallar -
Sütunun başındaki kartallar -
Sütunun başındaki kartallar
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Kenthaber.com - İstanbul Dikilitaşları
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Freely, John. Selahattin Özpalabıyıklar (Ed.). İstanbul'un Bizans Anıtları. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. s. 55. 975-08-1030-9.
- ^ a b c The Byzantine Legacy – Column of Marcian
- ^ a b c Visit.Istanbul – Kıztaşı
- ^ a b c İstanbul Ticaret Gazetesi – İstanbul’un Üçüncü Tılsımı: Kıztaşı
- ^ a b c Koç Üniversitesi Dijital Koleksiyonlar – Byzantine Monuments as Cultural Heritage
